Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • Savaş gemilerine isim verilmesi

    Savaş gemilerine isim verilmesi

    Gemilerin adlandırılması binlerce yıllık bir maziye sahiptir. Savaş gemilerine isim verilmesi ise geleneklere, geçmişe sadakate ve zamanın ruhuna uygun şekilde üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir konudur.

    Genelde Yunan ve Roma dönemlerinde fırtınalardan ve kötü talihten korunması için tanrısal ve kutsal isimlerin gemilere verilmesi geleneği, Hristiyan kültürünün gelişmesiyle daha da yaygınlaştı. Kralların ve asillerin isimlerinin yanı sıra, havariler ve azizlerin isimleri de kullanılmaya başlandı. Ticaret gemilerine kadın isimlerinin verilmesi de zamanla yaygınlaştı. Gemilere kadın isimlerinin verilmesi Hint-Avrupa dillerinin çoğunda kelimelerin dişi ve erkek olarak ayrılmasından kaynaklandı. Gemi, pek çok dilde dişi kelimeler arasındadır. Pek çok kültürde gemilerin isimlerini kadınlar verir ve isim verilmesi geminin denize indirilmesi ile aynı anda yapılır.

    GELENEĞİN BAŞLANGICI

    Türklerin denizcilik tarihinde bir gemiye isim verilmesi ilk kez 14. yüzyılda gerçekleşti. Aydınoğulları Beyliği (1308-1426) döneminde Türklerin karada gemiler yürüten ilk amiral olan Umur Bey (1309-1348) tarafından ilk kez bir savaş gemisine “Gazi” ismi verildi. Osmanlı döneminde denizciliğimizin en yüksek zamanları olan 15. ve 16. yüzyıllarda gemiler komutanlarının yani reislerinin ismi ile anılırdı. Daha sonra ilk kez 1650 yılında bir Osmanlı savaş gemisine isim verildi. 1645’te başlayan Girit kuşatması uzayınca, İstanbul-Kapalıçarşı’da bulunan Uzunçarşı esnafı, donanmaya bir gemi yaptırdı ve adını “Uzunçarşı” koydu. Daha sonraları bu gelenek Osmanlı Donanması’nda yerleşti. Padişahlarla (Selimiye, Mahmudiye, Reşadiye, Sultan Osman-ı Evvel vb.) annelerinin isimleri (Pertevniyal, Tir-i Müjgan vb.) ile zafer, güç, vefa, sadakat gibi özellikleri simgeleyen sıfatlar da (Peleng-i Derya, Nüvid-i Fütuh, Muin-i Zafer, Yadigâr-ı Millet vb.) gemi isimleri arasındaydı. Ünlü denizcilerin isimleri ile (Barbaros, Turgutreis vb.) deniz zaferleri (Preveze, Cerbe vb.) ve ayrıca önemli coğrafi yer isimleri de (Halep, Şam, Ayıntab vb.) gemilere verilen isimler arasındaydı.

    MAVİLİKLERDE PADİŞAHLARIN VE ZAFERLERİN İSİMLERİ 

    Cumhuriyet Donanması, Osmanlı Donanması’ndan devraldığı gemilerin isimlerini çoğunlukla değiştirmedi (Yavuz, Sultanhisar, Demirhisar, Muavenet, Gayret vb.). Yeni alınan gemilere Kurtuluş Savaşı zaferlerinin isimleri verilirken (I. İnönü, II. İnönü, Sakarya, Adatepe, Kocatepe, Zafer vb.), bazı gemilere bizzat Atatürk tarafından isimler verildi (Atılay, Saldıray, Batıray, Yıldıray, Gür, Erkin, Acar). Atatürk sonrası dönemde 1950’li yıllara kadar yeni alınan gemilere coğrafi yer isimleri ile ünlü denizciler ve deniz zaferlerinin isimleri (Giresun, Hızırreis, Cerbe vb.) ve ayrıca deniz kuşları, rüzgâr/fırtına isimleri (Doğan, Martı, Karayel vb.) verilirken, Demokrat Parti döneminde bazı muhriplere Alparslan gibi Selçuklu Hükümdarı ya da donanmayı pek de sevmeyen Mareşal Fevzi Çakmak isimleri verildi.  

    1973 yılında ilk kez Osmanlı Beyliği kurucusu Osman Bey’in babası Ertuğrul’un adı ABD’den alınan Tank Çıkarma gemisine verildi. Cumhuriyet döneminde padişah isimlerinin fırkateynlere verilmesi adeti de ilk kez Özal döneminde oldu. (TCG Fatih, TCG Yıldırım) Kıbrıs Barış Harekâtı’nda kıyı başının tutulduğu yer olan Girne’nin ismi 1977 yılında hizmete giren ve Türkiye’de inşa edilen karakol botuna verildi. Böylece Cumhuriyet döneminde ilk kez jeopolitik içerikli bir gemi ismi kullanılmış oldu. Ancak gemi 1990’ların sonunda hizmet dışına çıktı ve bir daha bu isim kullanılmadı. 

    HATIRALARI YAŞATMAK

    Donanma, deniz şehitlerine de ayrı önem vererek onların aziz hatıralarını gemilerde yaşattı. 1942 yılında batan TCG Atılay denizaltısı komutanı Bnb. Saadettin Gürcan’ın ismi 1970 yılında; 1953 yılında batan TCG Dumlupınar denizaltısının komodoru Alb. Hakkı Burak ismi 1965’te; aynı geminin başçarkçısı Yzb. Naşit Öngören’in ismi 1973 yılında; 1955 yılında Taşkızak Tersanesi’nde inşa ettiği gemide kaza sonucu şehit düşen Deniz Mühendis Yzb. İhsan Tulunay’ın ismi aynı gemiye; 1970 yılında dalışta şehit düşen Porsun Astsubay Başçavuş Ersev Bayrak’ın ismi 1971 yılında; 1974 yılında Kıbrıs Harekâtında batan TCG Kocatepe’nin başçarkçısı Bnb. Metin Sülüş’ün ismi 1975 yılında; geminin ikmal subayı Teğmen Caner Gönyeli’nin ismi 1976 yılında savaş gemilerine verildi. Son olarak 1992 yılında bir tatbikat sırasında Amerikan uçak gemisi USS Saratoga tarafından bir kumpas sonucu bilerek vurulan TCG Muavenet muhribinde şehit düşen Gemi Komutanı Yarbay Kudret Güngör’ün ismi 1997 yılında donanmanın en büyük tonajlı destek gemisine verildi. Bu gemiler dışında söz konusu kayıplarda şehit düşen diğer denizcilerin isimleri binalar, kışlalar, yüzme havuzları, spor salonları, caddeler, lojmanlar, konferans salonları, kültür merkezleri ve benzer yerlere verilmiştir. Ayrıca donanma, her sene yaptığı değişik çaptaki tatbikat ve eğitimlere de görev şehitlerinin isimlerini vermektedir. 

    DUMLUPINAR’IN SEYRİ

    Donanmamız genelde önceki dönemlerde kullanılan isimleri yeni gemilerde kullanmaya devam etmiştir. Örneğin; benim komutanlığını yaptığım TCG Gaziantep fırkateyninin adı, donanmada önce 19. yüzyıl sonunda Ayıntap olarak, daha sonra 1949 yılında ABD’den alınan muhripte ve son olarak 1998’de hizmete giren gemimde kullanıldı. Bahriyede aynı ismin devam ettirilmediği tek örnek TCG Dumlupınar olmuştur. Bu gemimiz önce İtalya’dan 1931 yılında alınan denizaltıya sonra 1950’de ABD’den alınan ve maalesef 4 Nisan 1953’te Çanakkale Nara’da kaybettiğimiz denizaltıya daha sonra tekrar 1972 yılında ABD’den alınan denizaltıya verildi. Son gemi 1 Eylül 1976 günü Çanakkale’de bir kaza atlatınca bir daha bu isim denizaltılarımıza verilmedi. 

    Savaş gemilerine isim verilmesi geleneklere, geçmişe sadakate ve zamanın ruhuna uygun şekilde, üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir konu. Bu kapsamda 2007 yılından itibaren başlayan kumpas davalar sonucu çeşitli nedenlerle aramızdan ayrılan denizcilerimizin de isimlerinin ve hatıralarının gerek gemilerde gerekse kara tesislerinde yaşatılması sağlanmalıdır. Atatürk ve Cumhuriyet Donanması’nın gelenek ve mirasına sadık kalabilen bu denizcilerimizi sonsuza kadar hatırlamalıyız.☸

  • Deniz ekosistemini tehdit eden istilacı türler

    Deniz ekosistemini tehdit eden istilacı türler

    Son yıllarda Antarktika’ya rağbet artmış durumda. Turistler, araştırmacılar ve macera arayanların yanı sıra farklı habitat türleri de bölgeye sık sık yolculuk ediyor. Ancak bu popülarite, kıta ekosistemini tehdit ediyor.

    Antarktika’ya turist akını var. Yalnız bu turistler pek tanıdık türler değil. Yolu Antarktika’dan geçen gemilere otostop çekip, diyar diyar kıta kıta dolaşan farklı habitat türleri. Turist olarak gidip, oralarda kalıcı olmaya niyetli işgalci deniz canlıları aslında bunlar. Yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre, Antarktika sularında seyahat eden gemilerin gövdesine tutunarak birçok çeşitte deniz canlısı yolculuk yapıyor. Bunlar genelde midye, yengeç gibi türler oluyor ama aynı zamanda istilacı türler diye tabir ettiğimiz farklı deniz canlıları da oluyor ve kıta ekosistemi için büyük tehlike arz ediyor.

    GEMİLERLE GELEN “BİYOLOJİK KİRLENME”

    Geminin gövdesine tutunabilen ve geminin Antarktika’ya yolculuğunda hayatta kalabilen herhangi bir deniz türü, istilacı bir tehdit oluşturabiliyor. Bu canlılar “biyolojik kirlenme” olarak adlandırılan bir süreçle gemi gövdesine tutunup seyahat ediyor. Adı üzerinde istilacı olması da, Antarktika’nın muhteşem hayvanlarının kendi yaşam alanlarını yok edebilmesi anlamına geliyor. Antarktika’daki gemi trafiğinin yoğunluğu, bölgenin kırılgan yaşam alanlarını bozabilecek türlerin buralara ulaşabilmesine yol açıyor.

    Dünya çapında Antarktika’yı ziyaret eden gemiler 1.500 ayrı limandan geliyor. Bölgeye yapılan ziyaretlerin yüzde 67’si turizm amaçlıyken, yüzde 21’i araştırma gezileri ve yüzde 7’si balıkçılık yapmak için gerçekleşiyor. Hepsinde ayrı ayrı protokoller olmasına rağmen çevreye zarar vermelerini önlemek çok kolay olmuyor tabii. Kazara atık salımı, kirlilik, yaban hayatla çatışma veya gürültü rahatsızlığı gibi birçok zararları oluyor çevreye. İşte bu istilacı tür olayı da cabası. Üstelik Antarktika’ya ziyaretler de sürekli artıyor. Pandemiden önce 2019-2020 sezonunda bölgeyi ziyaret eden kişi sayısı 70 bini geçmiş. Antarktika’ya ilk ziyaretler 1950’lerde Şili ve Arjantin’den Güney Shetland Adaları’na olmuş. O gün bugündür bölgeye ziyaret istikrarlı bir şekilde artıyor. Bir tek pandemide turistik geziler kesintiye uğradı, o kadar.

    DENETİM VE ÖNLEM ŞART

    Turizm, kıtaya yapılan ziyaretlerin büyük bir bölümünü oluşturuyor ve yerli olmayan türleri buraya getirebiliyor. En azından iyi bir haber olarak, tur operatörleri çevreyle çok ilgililer ve çok fazla güvenlik önlemi alıyorlar. Fakat gizli gizli gemilerin gövdesine tutunup hayatta kalabilen ufak canlılara çok daha fazla önlem gerekiyor. Gemilerin gövdelerini temizlemek gibi biyogüvenlik önlemlerini çoğaltmak gerek. Buradaki dezavantaj, dünya çapında çok fazla limanın Antarktika ile bağlantılı olmasından kaynaklanıyor. Dolayısıyla kontrolünü sağlamak güç hale geliyor. Bunun için daha gelişmiş biyogüvenlik protokolleri ve çevre koruma önlemleri olması gerektiğini söylüyor uzmanlar. Bu, gemi gövdelerinin kameralarla denetlenmesi ve daha sık temizlenmesi anlamına geliyor. Zaten iklim krizinden, yüksek sıcaklıklardan daha hassas şekilde etkilenen kutup bölgeleri için alınacak önlemlerde de daha özenli davranmak şart. Araştırmanın başında yer alan isimlerden Prof. Peck’in de dediği gibi, “Her şeyi olduğu gibi bırakırsak, buraya bir şeylerin geleceğini biliyoruz.”

    Dünyada insanın bozmadığı el değmemiş nadir alanlar da böyle böyle bozulmaya başlıyor ne yazık ki. Milyonlarca yıldır izole edilmiş birçok endemik türe ev sahipliği yapan Antarktika kıyıları da insan faaliyetlerinden nasibini almaya başladı. Çevre bilincini kazanmazsak, önlemlerimizi artırmazsak sanırım daha çok müsilajlar, istilacı türler göreceğiz ne yazık ki. Havamızı, suyumuzu korumak henüz elimizdeyken bilinçli yaşamayı hayat tarzı haline getirmek en iyisi belki de. ☸

  • Yeni Pirelli 50 İtalya’da tanıtıldı

    Yeni Pirelli 50 İtalya’da tanıtıldı

    Pirelli Design ile TecnoRib ortaklığından doğan, Mannerfelt Design Team imzalı botların yeni amiral gemisi Pirelli 50, ilk kez 8 Nisan’da Cenova, İtalya’da düzenlenen özel test sürüşü etkinliğinde Avrupa marin basınına tanıtıldı.  

    İtalyan TecnoRib, Pirelli Design işbirliğinde üç senede üçüncü walkaround modelini üretti. Milano merkezli tersanenin yeni amiral gemisi Pirelli 50, ilk kez 8 Nisan’da Cenova’da Avrupa yatçılık basınına tanıtıldı. CEO Gianni De Bonis’in hakkında, “İtalya’da ve diğer referans ülkelerde TecnoRib’in önceliğini teyit eden yolun varış noktası” diye bahsettiği 15,20 metre boyunda ve 4,70 metre genişliğindeki Pirelli 50’nin limitlerini, iri dalgaların hâkim olduğu bir günde görme fırsatı yakaladık.

    DURURKEN BİLE HIZLI

    Pirelli 50 de elbette TecnoRib’in uzun zamandır vazgeçemediği, İsveçli yarış tekneleri ustası Ocke Mannerfelt imzalı çift basamaklı gövde tasarımına sahip. Yüksek hızlarda üst düzey stabilite sağlayan teknenin temel hatları ise oğlunun, şu an Mannerfelt Design Team’in başındaki isim, Ted Mannerfelt’in imzasını taşıyor. Bulunduğu serinin “dururken bile süratli görünen” mottosuyla tutarlı planlanan Pirelli 50’nin bizim de kullandığımız standart donanımlı versiyonunda iki adet 600 beygirlik Mercury Verado dıştan takma motor vardı. Bu iki 7,60 litre hacimli V12 motorun normal şartlarda 50 knot hızı garantilediği tekneyle biz zorlu deniz koşullarında kupkuru şekilde 25 knot’a ulaştık.  Sürüşün yumuşaklığı ve motorların dümene anında cevap vermesi, Pirelli 50’yle 600 beygirlik Mercury’lerin uyumluluğunun kanıtıydı. Mercury Verado V12, dıştan takma motorda ilk defa, seyirde güçlü hızlanma sağlayan iki vitesli otomatik şanzıman sunuyor ve yine dıştan takma motorda bir ilk olarak, yönlendirilebilir dişli kutusu sualtında bağımsız dönerken motor sabit kalıp arka aynadan tasarruf sağlıyor. İçten takma motorla da beslenebilen Pirelli 50, 1800 beygire kadar kaldırabiliyor.

    Sosyal güverte düzeni

    Güvertesi dümdüz ilerleyen Pirelli 50’de yalnızca merkezdeki kumanda mahalli, daha iyi bir görüş için kot farkıyla hafifçe yüksekte planlanmış. Üç adet şok absorbe edici koltuğun bulunduğu alan, iki büyük Simrad ekran ve bir joystick’le zenginleştirilmiş. Bu büyük gösterge ekranları için Simrad yetkilileri, müşterinin ne isteyeceği konusunda yoğun efor sarfettiklerini belirtiyor. Tersanenin deneyimi kişiye özel hale getirmek istediğini belirten Simrad ekibi, ihtiyaca göre düzenleme trendinin gitgide artacağını da vurguluyor. Pirelli 50’nin güvertesinin net bitişleri, ön camla birleşik, kıvrımlı hard-top’la yumuşatılmış. Dinamik görünümden ödün vermemek adına, dışarıdan bakınca varlıkları pek anlaşılmayan ama her hızda güvenli hissettirmeye yeten küpeşteler seçilmiş. 

    Kıçta, yüzme platformu namına ortadaki büyük dıştan takma motorlara rağmen iskele ve sancakta iki cömert alan mevcut. Arkaya son derece geniş bir güneşlenme minderi konmuş. Hemen ardında bank formunda iki karşılıklı koltuk, aralarında ise kanatları iki taraftan da açılabilen tik masa bulunuyor. Koltuklardan biri, ayarlanabilir sırtlık sayesinde güneşlenme minderiyle bir bütün. Komple geriye yatırılabilen sırtlık, yastık gibi de ayarlanabiliyor. Yemek oturma bölümünden sonra bar/kuzine geliyor. Hard-top’ın gölgesinden faydalanan zarif siyah ünite; bir lavabo, iki indüksiyonlu ocak, üç buzdolabı ve bir buz yapıcı içeriyor. 14 kişi taşıma kapasiteli sosyal Pirelli 50’nin ön güvertesinde de oturma ve güneşlenme bölümler ihmal edilmemiş. Bir blok şeklindeki kumanda mahallinin bir parçası da önünde yer alan iki kişilik konforlu güneşlenme minderi. Pruvada da karşılıklı sohbete uygun bir koltuk konumlanıyor. Tabii Pirelli 50’nin daima derli toplu görünmesi amacıyla çoğu minderin altında depo da yaratılmış. 

    Üretimin neredeyse tamamı rezerve

    Bir maxi-rib’in sportifliğini büyük bir yatın misafirperverliğiyle harmanlayan Pirelli 50’de dört kişi rahatlıkla konaklayabiliyor. Alt güverteye inince iskelede dolapların içine kontrol panelleri gizlenmiş. Ferah ve minimal şık iç mekânda sancağa, duşu tuvaleti ayrı bir kabin konmuş. Başaltının tavan yüksekliği 2,05 metre. Buradaki yatak uzun boyluların sıkıntı çekmeyeceği ebatlarda düşünülmüş. Merdivenlerin arkasında da iki adet tek kişilik yatak bulunuyor. Pirelli 50, Milano merkezli TecnoRib’in yüksek performanslı modern tekne arayan farklı yaş gruplarına ve çeşitli uluslardan denizseverlere uygun eksiksiz gezi serisi yaratma projesini destekliyor. Walkaround gezi serisinin 2020’nin başında piyasaya sürülen ilk üyesi Pirelli 42’nin ve onun başarısından doğan Pirelli 35’in ardından gelen Pirelli 50’nin dünya prömiyeri Eylül ayında Cannes Yachting Festival’da gerçekleştirilecek. Günlük ve orta menzilli kullanımların yanı sıra bir süperyat destek teknesi ya da takip teknesi görevini de üstlenebilecek 50, prömiyerinden önce bile ilgi toplayınca, TecnoRib bu yılki üretimin tamamını ve gelecek yılın bir kısmını rezerve etti. ☸

  • M/Y EMOCEAN; Sıra dışı ve modern bir kâşif

    M/Y EMOCEAN; Sıra dışı ve modern bir kâşif

    Rosetti Superyachts geçen yıl düzenlenen Cannes Yachting Festival’da tanıttığı RSY 38m EXP’yi suya indirdi ve sahibine teslim etti. İtalyan tersanenin bugüne dek ürettiği en büyük yat olma özelliği taşıyan bu explorer, M/Y Emocean adıyla denizlerdeki hayatına başladı.

    Yazı AYÇA GÜÇLÜTEN   Fotoğraflar ALBERTO COCCHI

    İtalyan Rosetti Superyachts, 35-140 metrelik süperyat ve explorer tipi yatlar ile yardımcı tekneler üretiyor. Tersanenin son birkaç yıldır üzerinde titizlikte çalıştığı explorer yat projesi RSY 38m EXP M/Y Emocean ise geçen ay süperyat gündemine oturdu. Mimarisi ve dış tasarımı Hydro Tec’e, iç tasarımı BurdissoCapponi Yachts & Design’a emanet edilen bir explorer olan RSY 38m EXP M/Y Emocean’ın en dikkat çekici özelliklerinin başında, boyuna meydan okuyan geniş yaşam alanlarına sahip olması geliyor. 

    Yaklaşık 100 yıllık köklü tarihe sahip olan ve Milano Borsası’nda işlem gören Rosetti Marino Group bünyesinde faaliyet gösteren Rosetti Superyachts, 2017 yılındaki kuruluşundan bu yana tasarım ve performans özellikleriyle öne çıkan yatlara imza atıyor. Gençliğine rağmen iddiasını ortaya koyan tersanenin CEO’su Ermanno Bellettini, tersanenin bugün geldiği noktaya dair “Bünyesinde olduğumuz grubun finansal sağlamlığı ve itibarıyla kardeş şirketlerimizden yine güvenle sağladığımız teknik ve mühendislik uzmanlık sayesinde yatçılık sektöründe yeni bir oyuncu olarak var olabiliyor. Devamı Mayıs 2022 sayımızda…