Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • 2300 yıllık bir geminin yeniden doğuşu: GİRNE BATIĞI

    2300 yıllık bir geminin yeniden doğuşu: GİRNE BATIĞI

    2300 yıl önce batan bir geminin yeniden yelken açmasını sağlamak, onu hayata döndürmek mümkün olabilir mi? Arkeoloji sayesinde evet. Örnek mi isterseniz? O halde Girne Batığı’nın yeniden doğuş hikâyesini anlatalım.

    Türkiye, sualtı arkeolojisi için oldukça önemli bir ülke. Gerek sualtı arkeolojisinin ilk bilimsel çalışmalarının ülkemizde başlaması, gerekse yapılan çok önemli arkeolojik kazılarla denizcilik tarihinin aydınlatılması bulunduğumuz coğrafyayı ve ülkemiz kıyılarını denizcilik tarihinin okunduğu en değerli tarih sayfalarından biri, belki en önemlisi haline getiriyor. Derin Mavi sayfalarda daha önce sualtı arkeolojinin doğuşunu ve 4000 yıllık eşsiz sualtı kültür mirasımızdan örnekleri aktarmıştık. Denizcilik tarihi ve arkeolojisi alanında ülkemizi bu kadar özel kılan unsur şüphesiz coğrafi konumu ve tabii bu konumu tarih boyunca kullanan medeniyetler. Kıyılarımız tarih boyunca Akdeniz’in doğusu ve batısı arasındaki en önemli iletişim yolu olmuş, medeniyetler arasındaki en önemli rotalardan biri birine dönüştürmüştür. Güney kıyılarımızda dünyanın en eski dört batık kazısının gerçekleştirilmiş olması tesadüf değildir. 

    KIBRIS

    Güney kıyılarımızdaki doğu-batı eksenli rotaları, Ege’deki dağınık ve sık ada dağılımı izler. Bu coğrafi avantaj denizciliğin gelişimine de katkıda bulunarak, Ege Denizi’ni ilk denizciler için bir test parkuruna çevirmiş olmalı. Uzun ve zor rotalar arasında seyir yapmadan önce kısa mesafeli adalar arasından kürek çeken denizciler zamanla burada yelken açarak denizleri ve bulundukları coğrafyayı keşfetmişler; kullandıkları ekipmanları da yine bu denizde deneme şansı yakalamışlar. Bulunduğumuz bölgenin yani Doğu Akdeniz’in en eşsiz konumdaki adası ise şüphesiz Kıbrıs’tır. Doğu Akdeniz’i her iki yönde birleştiren ada, bugün olduğu gibi Antik Çağ boyunca da stratejik bir nokta olmuştur. Hem doğu-batı hem de kuzey-güney rotalarında mutlak bir liman olma görevini tarih boyunca üstlenen Kıbrıs sualtı arkeolojisi için de çok önemli veriler sunar.

    LİMANA 1 MİLDEN AZ VAR

    Bu verilerden belki de en önemlisi 1965 yılında tesadüfen keşfedilen Girne Batığı’dır. 1967 yılında Ada’da araştırma yapan arkeolog Michael Katzev’in öğrendiği bu batığa ilk keşif dalışını yaptığında deniz tabanında amfora yığınından ibaret klasik bir batık görüntüsü görür. Ama bu klasik görüntünün altında gerçekten büyük sürprizler araştırma ekibini bekler. Girne’nin kuzeydoğusunda, limana 1 milden daha az bir mesafede batan gemide ilk görünüşte 80 civarında amforadan oluşan bir kargo vardı. Suyun sadece 27 metre altında yatan batık taşıdığı amforalardan yola çıkarak MÖ 4. yüzyılın sonuna tarihlenir. Geminin güverte ve güvertenin üst bölümündeki kısımları ahşap yiyen kurtçuklar ve diğer dış etkenlere bağlı olarak yüzyıllar içinde yok olmuş; gemiden geriye sadece taşıdığı amforalar kalmıştı. Peki ama arkeoloji bu kazı alanını aydınlatabilir ve daha fazla bilgiye ulaşabilir miydi?

    YENİDEN SU ÜSTÜNDE

    Katzev başkanlığındaki kazı iki yıl sürer. Bu iki yıl içinde kazı ekibini hayrete düşürecek ve bir o kadar da zorlayacak bir buluntu grubu ele geçer. Geminin üstünü bir örtü gibi kaplayan kum tabakası kaldırıldıkça kargodaki amfora sayısı umulmadık şekilde artar. Kazı ilerledikçe sayıları 500’e çıkan amforalardan oluşan kargonun altından gemi gövdesine ulaşılmaya başlanır. Bu olağanüstü bir gelişmedir. Zira o güne dek suyun altında iyi şekilde korunmuş bir gemi enkazı bulunmamıştır. Bir örnek vermek gerekirse, MÖ 13. yüzyıla ait Uluburun Batığı’nda gemi gövdesinin yüzde 3’ü ele geçmiştir. Oysa Girne Batığı’nda bu oran yüzde 70’i bulur. Bir başka deyişle, Girne Batığı o güne kadar Akdeniz’de bulunan en sağlam gemi gövdesinin korunduğu kazıdır. Bu bir arkeoloğun adeta rüyasıdır. Batık alanındaki sistematik ve bilimsel araştırma sonucunda geminin 14 metre uzunluğunda, 4,2 metre genişliğinde ve yaklaşık olarak 25 ton kapasitesi olduğu anlaşılır. Çoğunluğu Samos ve Rodos amforaları taşıyan gemide on farklı tip yani on farklı yerleşime ait amfora saptanır. Bu da bu geminin ticaret rotasının ne denli geniş olduğunu gösterir. Gemi farklı limanlara uğrayarak uzun bir rota çizmiş ve yolculuğunun son kısmında limana 1 milden az bir mesafe kala batmıştı. Olasılıkla kötü hava koşulları geminin sonunu hazırlamıştı.

    Girne Batığı hakkında kazı ilerledikçe daha fazla veriye ulaşıldı. Kazı alanında bulunan sikkeler geminin MÖ 306’dan önce batmış olamayacağını söylüyor. Ayrıca gemideki organik kalıntıların üzerinde yapılan Karbon-14 analizi MÖ 288 +/- 62 tarihini gösteriyor; yine de aynı tarihleme yöntemi, geminin kalaslarında kullanılan ağaçların MÖ 389 ± 44’te kesildiğini ortaya koyuyor. Dolayısıyla Girne Batığı muhtemelen yıpranmış, eski bir gemiydi. Muhtemelen Büyük İskender’den önce ve sonra Akdeniz ticaretine şahit olmuş bu emektar gemi birden fazla dönemde tüccarlara hizmet vermişti. Kazı ilerledikçe yaşlı gövdesine dair daha fazla bilgiye ulaşıldı. Kazı ekibi batık alanında bronz çivili ince kurşun levhalar buldu. Bunların geminin dış yüzeyini ahşap yiyen kurtçuklardan korunması için kullanıldığı; gemi gövdesinin bu kurşun levhalarla kaplandığı tezi ortaya atıldı. Bir süre sonra ise kanıt yine kazı alanından geldi. Kazının son günlerinde, dış kaplamaya hâlâ bağlı olan kurşun levhalar tespit edildi. Böylece bu tekniğin gemide kullanıldığı da kanıtlanmış oldu. Antik Çağ’dan bu yana ahşap teknelerin sorunları ve bu sorunlara karşı kullanılan yöntemleri göstermesi açısından oldukça değerli bir bilgi. 

    EN ÖNEMLİ BULUNTU TEKNE

    Kazıdaki en önemli buluntu, şüphesiz yüzde 70 oranında sağlam olarak ele geçen gemi gövdesiydi. Fakat emekleme aşamasındaki sualtı arkeolojisi için ciddi bir sorun vardı. 2300 yıldır deniz içinde kalan ahşapların oksijen ile ilk temasında hızlı bir deformasyona uğraması kaçınılmazdı. Bunun için ahşapların özel bir süreçten geçmesi gerekmekteydi. Suya doymuş durumdaki bir ahşap parçası, kurumaya bırakılmadan önce gözenekleri başka bir cisimle doldurulmalıydı. Aksi takdirde ahşaplar çok kısa bir süre içinde büyük bir deformasyona uğrayacaktı. İşte bu sorunla karşılaşan Michael ve Susan Katzev, polietilen glikol adlı kimyasal bir maddeyi kullanarak ilk kez Akdeniz’de bulunan bir teknenin konservasyonunu gerçekleştirdiler. Kazısı iki yıl süren geminin konservasyon çalışmaları altı yıl sürer. Katzev’ler, 1970’li yılların başlarında binlerce ahşap (6000’in üzerinde) parçayı yıllar süren kimyasal işlemlerden geçirerek paslanmaz çelik teller ile birbirlerine tutturarak birleştirmeyi başardılar ve bu emeğin karşılığında o gün için Akdeniz’in en iyi korunmuş batığını Girne’nin Orta Çağ kalesinde sergiye açmayı başardılar.

    Girne Batığı 2300 Yıl Sonra Yelken Açıyor

    Bu meşakkatli çalışmaların ardından restore edilmiş olan teknenin detaylı olarak incelenmesi sonucunda geminin gerçek büyüklükte bir kopyası yapılarak batmadan önceki rotasında tekrar seyretmesi planlandı. Harry Tzalas, Dr. Michael Katzev ve Richard Steffy başkanlığında bir ekip Girne II adı verilen bu çalışmada yer alarak bir ilke imza atmışlardır. Böylece Girne Batığı 2300 yıl sonra yeniden yelken açmayı başarmıştır. Bu eşsiz insanların emekleriyle yazının girişinde yönelttiğim “2300 yıl önce batan bir geminin yeniden yelken açmasını sağlamak, onu hayata döndürmek mümkün olabilir mi?” sorusuna evet diyebiliyoruz. Arkeolojiye, bilime emek verenlere selam olsun.☸

  • Yatlarda çalışma alanları

    Yatlarda çalışma alanları

    Eylemlerimizin geçtiği mekânlar hayat kalitemizi etkiler. Bu ayki konumuz yatlarda çalışma mekânları ve çevrimiçi ofislerin tasarımında dikkat edilecek noktalar…

    Ne yaptığımızdan çok, nasıl yaptığımız hayat kalitemizi belirler ki bunu da size sunacak olan eylemin geçtiği mekânlardır. Bu eylemler yemek, içmek, uyumak, çalışmak vb. gibi somut eylemler olabileceği gibi, düşünmek, ilham almak, heyecanlanmak gibi soyut eylemlerden de bahsetmek mümkün. Esnek mekân anlayışında bile olsa her bir fonksiyon farklı beklentiler doğurur.

    Mekânın insanla olan ilişkisinin önemine ve yat iç mekânlarında bu ilişkinin daha da önemli hale gelebildiğine değindiğim bir önceki yazımın ardından, bu bölümde farklı kavramlar veya fonksiyonlar üzerinde mekânlar yolu ile yaşantılara nasıl dokunuşlar yapabileceğimiz üzerinde duruyoruz. Aslında değişen hayatın yansımalarıdır mekânlarımız. Yaşamak eylemler üzerinden değerlendirilir. İnsan beynini dinç tutan ruhumuzu genç kılan eylemlerimizdir. Günlük ve haftalık olarak bir eylemi gerçekleştirme şeklimiz değişebilir. Kişisel olarak aynı fonksiyon üzerinden farklı mekânsal beklentilerimiz doğabilir. Teknolojik olanaklar, beklenmedik olaylar da eylemlerimizin yerini ve zamanını değişime uğratabilir. Tıpkı Covid-19 pandemisinden sonra değişen çalışma alışkanlıklarımız gibi. Artık her yerden her an iş yapabilme olanakları ile eğitim ve iş, uzaktan ve çevrimiçi hale geldi. Çalışma alanlarının sınırlarının kaybolduğu ve pandemi döneminde hem izole hem de doğa ile iç içe olma imkânı veren yatlardaki yaşama ilgi arttı. Dolayısıyla yatlar artık uzaktan çalışma ve hatta eğitim ortamı haline geldi. Her ne kadar rekreatif amaçları daha ön plana çıkmış olsa da, aslında yatlar sakin bir çalışma ortamı, düşünme, verimli odaklanma imkânı veren çalışma alanlarını içeriyor. Yatlarda çalışma mekânları ve çevrimiçi ofislerin tasarımında dikkat edilecek noktalara geçmeden tasarımın her alanda bir bütün olduğunun altını çizmek gerekir. 

    TASARIM BİR BÜTÜNDÜR

    Yatlara genel olarak yüzen bir mimari unsur olarak bakıldığında, mimari tasarımlarındaki bütünsel yaklaşımı her detayda sağlamaları ve yatlardaki her iç mekân gibi çalışma alanları tasarımlarının da ana konsepte bağlı olması beklenir. Denizin doğasına uygun olmak kaydıyla, kullanıcıların kendine özel mekânlarında kişiliklerini yansıtırken daha da cüretkâr olunmasında bir sakınca yoktur. Her insanın eylemleri gerçekleştirirken süre gelen alışkanlıkları vardır. Kişinin çalışma tarzına dayalı olarak çalışmaya ayrılan mekânların tasarımındaki amaç öncelikle beklentinin doğru okunmasıdır. Kişiye özel beklentilerin yanı sıra, her mesleğin kendine özgü alan ve donanım gereksinimleri de yatlardaki çalışma mahalleri ikincil değerde gibi görünse de boyutlar arttıkça ve teknoloji elverdikçe, kimi zaman sürekli ofislerden daha verimli çalışma ortamları sundukları da görülmektedir. Yatlarda çalışma mekânları tasarımını iki yönde ele almak mümkün. Bunlar; işin uygulamasını sağlayacak teknik koşullar ve kullanıcıya bağlı statü ihtiyaçları. Teknik koşullar, işlevin gerçekleştirileceği fiziksel ortam ve teknolojik olanakları barındırırken diğeri kullanıcıyla ilgilidir. Gelişen kablosuz internet olanakları ve ICT (akıllı iletişim teknolojileri) teknik olarak uzaktan çalışma mantığını hayata geçirmemizde oldukça etkili oldu. Belki de yat ofisinizi kurarken üstesinden gelmeniz gereken en önemli nokta, hızlı ve güvenli bir wi-fi ağına sahip olmanızı sağlamaktır. Küresel anlamda gündemin oldukça hızlı değiştiği günlere tanıklık ediyoruz. Bu noktada özellikle uzaktan erişimi olası kılan teknolojiler sayesinde iş insanları hem doğaya yakın hem de değişimlerden haberdar olabilmekteler. Bu yüzden dünyanın önde gelen teknoloji devleri de insanları ve mekânları olabildiğince çevrimiçi tutma yönünde yeni uydu sistemleri üzerinde çalışmalarına devam ediyorlar. Mekânların çevrimiçi olabilmesi ve mekânın kullanıcısı eğer bir birey ise kişilik özellikleri, kurum ise kurumsal kimliğin mekân yoluyla yansıtılması tasarımın başarılı sonuçlanmasına katkı sağlar. Özellikle son yıllarda yatların, sahiplerinin imajını yansıtacak yönde bir iletişim aracı olarak da kullanıldıkları görülüyor.

    İŞ-YAŞAM DENGESİ

    Yatlarda çalışma mekânları ayrı bir hacimde planlanmış ofisler olabileceği gibi, yatın ana salonunun, kabinlerinin ve hatta dış mekânlarının bir bölümünde de çalışma birimi olarak tasarlanabilir. Çalışma eylemini yaparken, gerek duyulan görsel ya da işitsel mahremiyet düzeyi, konsantrasyon ihtiyacı gibi faktörler alana ya da birime dair kararlarımızda etkileyici olurlar. Yatın günlük işleyişini ve devam eden yaşantıyı iyice algılamak daha sonradan oluşabilecek stres nedenlerini baştan yok etmiş olur. Bu noktada yatın işlev listesini yapan kişinin aynı zamanda bir kişisel planlayıcı gibi çalışması da gerekebilmektedir. Yatlarda çalışma mekânları tasarlanırken seçilecek tasarımın dili kullanıcıya bağlı olarak değişebilir. Ayrıca her mesleğin doğasından gelen bazı karakteristikler vardır. Fakat en önemlisi çalışma alanının kullanıcısına motivasyon, ziyaretçisine de onun kariyeri ile ilgili güven sağlamasıdır. Meslek grubu, kullanıcının yaşı, kültürü ve vizyonu ile teknik özelliklerin yüksek performansla çözümlendiği alanlar, artık sadece bir çalışma mekânı değildir, aynı zamanda canlı bir iletişim aracıdır. Örneğin, klasik tasarım dilinin genel değerlendirmelere göre daha geleneksel ve olgun bir anlayışı temsil ettiği izlenimi var iken, daha çağdaş ve canlı çizgiler de kullanıcı tipine ve işine göre motivasyonu artırıcı elemanlar olarak kullanılırlar. Normal ofisler ile aynı olanaklara sahip, ancak daha iyi manzaralara, temiz hava ve güneş ışığına sahip yatlarda çalışmayı tercih edenlerin sayısının her geçen gün arttığı da bir gerçektir.

    Yatlarda çalışırken iş-yaşam dengesini sürdürmek önemlidir. Dikkate alınması gereken bir diğer konu ise siber güvenlik. Yalnızca internetiniz için değil, yattayken de çok önemlidir. Sanal özel ağlar kullanılarak, yüksek düzeyde kablosuz şifreleme sunan seçeneklerle sistemlerinizin kurulması yalnızca internet değil, motorlar, navigasyon sistemleri, çeşitli Bluetooth kontrollü sistemle için de güvenliği koruyucu olurlar.☸

  • TEKNE SATIN ALMAK Rüyalar gerçek olsa, ama nasıl?

    TEKNE SATIN ALMAK Rüyalar gerçek olsa, ama nasıl?

    Sosyal medya, mavi hayallerle dolu. Bazıları romantikleşip “deniz âşığı” olarak kendilerini görüyorlarsa da, ben “âşık” demek istemiyorum, çünkü aşk normalin üzerinde bir his. Çok sevelim de, denizde ayaklarımız daima güverteye basılı olsun. Yani realist olalım. Bakalım bizim için en uygun tekne hangisiymiş…

    Bütün dünyada eziyetli geçen kışın yerini bahara bırakmasıyla “mavi aşkı” depreşip bir tekne edinmeye niyetlenenlere, güverteye ayak basmadan önce ayaklarının yere basmasında belki yardımcı olur diye bazı tavsiyeler…

    Bir tekne peşinde olanlara, “nasıl bir tekne onlara için daha iyi olur?” sorusuna danışmanlık ve satın alma sürecinde “buyer survey” (satın alanın sörveyi) yaparım. Hayalin gerçek olması için masaya yatırıldığı adımda ilk tavsiyem: Önünüze bir kâğıt kalem alıp oturun ve kendinizi sorguya çekin. Neden bir tekne istiyorsunuz? Alacağınız tekneyle ne yapmak niyetindesiniz? Onsuz yaşayamayacaklarınız neler? (Bu en önemli soru.)

    Cevaplar patır patır dökülecektir, zaten yıllardır biriktiriyorsunuz onları. Ama bu sefer realist olun, başınıza “şeytanın avukatı” şapkanızı giyin (danışmanlık yaptığımda o avukat benim), daha iyisi eşinizi bu toplantıya katın; o zaten bu avukatlığı yapacaktır. (Kötü manada söylemiyorum, fren bizi duvara toslamaktan kurtarır.)

    Tekne avcılığında kafanızda avınızı oluşturup nişangâha oturttunuz. Cephaneniz Euro’lar cebinizde. Sitelerde, marinalarda keşfe hazırsınız. Cephane kısmına değil ama seçiminizde yardımcı olabilirim.

    Bu aşamada en akıllı davranış, gözünüzü diktiğiniz teknenin eşini kiralayıp denemek, hiç değilse sahibine sorun bakalım ne tecrübeler yaşadığını.

    Bizim kıyılardaki senaryolara bir bakalım:

    1. Grup: Bilhassa pandemiden sonra, evden kaçıp, marinadan uzaklaşmasa, hatta hemen hiç ayrılmasa bile deniz üzerinde olmak, komşu teknelerdeki yoldaş denizcilerle sohbet, arkadaşları eğlendirmek, yakın koylara gidip denize girmek, balık tutmak, bir tekne edinmenin en yaygın nedeni oldu. 

    2. Grup: Bu grupta ana hedef yarışmak.

    3. Grup: Hafta sonlarının ötesinde, daha uzun süre (bütün yaz gibi), teknede vakit geçirmek.

    4. Grup: Tamamen teknede yaşayıp, uzak diyarları hedeflemek. (Pandeminin bir diğer getirdiği, işe gitmek yerine evden çalışma keşfedildi. Neden teknede olmasın ki?)

    Bu dört grubun istediği tekne, uzaktan benzer görünse de hedefledikleri kullanışa göre ayrılıkları var. En kolayından, ikinci gruptan başlayalım. Yarış ve adrenalin senin aradığınsa, ciddi bir yarış teknesi alacaksın. Bu kategoride sürat önemli, konfor aramayacaksın, en fazla soğuk bira için bir soğutucu. Küçük bir kuzine belki. Kamara yerine, uzun yarışlarda kıvrılıp yatacağın katlayıp ortadan kaldıracağın ranzalar. Ciddi bir yarış teknesini yaşatmak için, yarışa odaklanmış devamlı bir grup arkadaşın olması gerek. 

    Biraz yarışayım, biraz gezeyim dersen, işte bu noktada çok hata yapılır. Denizde hiçbir şey bedava değil, hesabı ya süratle, ya konforla ödeyeceksin. İç yaşam konforunun getirdiği ağırlığı performansla; performansın bedelini de yaşam rahatsızlıklarıyla. Böyle bir tekneyi bir arkadaş grubu hissedar olarak alabilir. Yarışta devamlı bir ekip olması, masraf bölünmesi avantaj, çok iyi olmasan da akranlarınla yarışırsın. Yazın kullanma süresini paylaşmak dezavantajlı tarafı olabilir.

    Birinci gruba dönelim. Bir çift ve artık ne kadar genişse çocuklu bir aile grubu. Bu grup en kalabalık olanı. Bence en az problemli olan da, en çok problemli olan da bir grup. Şöyle:

    Benim tecrübeme göre, teknede ideal ekip bir çift, belki ergen vızıltıları olmayan bir çocuk. Bu grup, denizde dar bir alanda yaşamayı ve su aktivitelerini seviyorlarsa, tekne ile sadece yelken yapmayı değil, yüzmek, dalmak, yürümek, SUP vs gibi alanlarda anlaşıyorlarsa uzun yıllar ve miller boyunca minimum sıkıntıyla yaşarlar. Çocuğun okul durumunu hallederlerse dünyayı da dolaşabilecek bir ekip olurlar. Eğer teknede geçireceğiniz zaman uzun olacaksa, cevap bulunması gereken en önemli soru şu: Siz hayatınızda önemli bir değişiklik yaparken çocuğunuz arkadaşlarından ayrılmaktan mutlu olacak mı? 

    Benim denizde minimalist bir yaşamım olduysa da, kendinize verebileceğiniz azami lüksü verin derim. Bizim zamanımızda başta para ve de teknoloji kıtlığından öyle idi. Paranın kıymetli olduğu 90’larda ilk el GPS’i 1000 Dolar’dı. Artık navigasyon, mobil telefona indi. Eskiden enerji canavarı olan aydınlatma gibi şeyler LED’lerle çok daha az akülere saldırdığı gibi artık aküler de güçlü (Biz gece seyir ışıklarını kapatır gözümüzü açardık). Yine de her çıkan elektronikle doldurulmuş kokpite hayran olurken, “Acaba bunlara harcayacağım paraya değer mi?” diye sorun ve başlangıçta ayağınız frende olsun, gittikçe ihtiyacınız olanları alırsınız. 

    30 küsur fee’tlik bir teknenin dümen dolabı üstündeki kocaman navigasyon kombinasyonu bozulduğunda başvuracağınız yine akıllı telefonunuz olacak. Bu enstrümanları neden dümen dolabının üstüne koyarlar anlamış değilim, Otopilot varken devamlı kim dümen tutar ki? Kabin girişinin üstü en güzel yerdir, her yerden görülür ve de serpintilik altında korunaklıdır. Ben kombine üniteleri sevmiyorum. Transferini yaptığım bir yeni teknede, tankta ne kadar su var gibi çok da önemli olmayan bir fonksiyon bozulduğunda bütün sistemi kaybetmiştik. 

    Sık duyduğum bir sorudur: “Tanıl Abi sen bunca yıl sonra evde nasıl yaşarsın?” Normal bir ev yaşamında bulaşık, çamaşır makinesinin değerini benim kadar anlayamazsınız. Asıl önemli sual: Sen bunca yıl sonra beyaz eşyasız (veya limitli) denizde nasıl yaşayacaksın? Rüyalar gerçek olunca maviye aşk devam edecek mi? Florida’da gerçekçi olmayan beklentiler üzerine kurulmuş kırılan rüyaların sonucu ucuz satılan tekneler yığılması vardır. Yani her şey bir değiş tokuş, bir şey almak için bir şey vereceksin. Bu sınıftaki çiftlere nasihatim hayallerine fren koymaları. Denizde, teknede yaşamak (her ne kadar süre için olursa olsun, kıyıdan bağımsız kalacağınız) ne düşündüğünüz kadar zor, ne de düşündüğünüz kadar “lay lay lom”dur. Sorumsuzca atacağınız adımla ne eşinizi komando kampına gidiyormuş gibi korkutup kaçırın, ne de evin lüksünde bir hayat vadedin. 

    Böyle realist bir yaklaşım, hafta sonu seyirlerden bir adım öteye gidip, üçüncü gruptakiler gibi uzun süreler kıyıdan göbeğinizi kesmeye kalktığınızda daha önemli olacaktır. Bu grubun ihtiyacı olan tekne otonom olmalıdır. Teknenin elektrik ihtiyacını motor çalıştırmadan karşılamak için solar panel, regülatör, akü bankası kombinasyonu uyumlu ve yeterli olmalı. Burada ayak ve yorgan aynı uzunlukta olmalı. (1989’da Singapur’da tanıştığımız bir çift vardı. Adam finansçı, akıllı biri. Artık denizde yaşamaya karar verip güzel bir tekneyle maceralarına başladı, çok uzak değil Malezya’nın yarısında bir limanda karşılaştığımızda kıyıda bir kamyonete o zamanın pahalı Surette marka aküleri yüklüyor. 10 tane akü, bilmem kaç amper saat. Eşi ile bilgisayar oyunlarına meraklılar. Günlük kullanacakları enerjiyi hesaplıyor ama boşalan aküleri dolduracak güç yetersiz.) 

    Altı çizilecek şey: Yaşamak istediğiniz hayatı size verecek tekneyi seçmek.

    Okyanus aşırı bir hayali olanların iki üç sayfadan daha detaylı bilgiye ihtiyacı var. Bana sık sık sorulur: “Filanca tekne dünyayı dolaşabilir mi?” Cevabım: “Ağaç kütüğünden oyma tekne ile biri tek başına 10 bin mil yaptıktan sonra her tekne dolaşabilir, asıl soru sen dolaşabilir misin?” olmuştur. Bu karşımdakini beceriksizleştirmek, küçümsemek değil, beklentilerini iyice analiz etmesini tavsiye etmemdir.

    Bu gruba (herhalde birkaç kişi varsa) tavsiyem, önlerindeki macerayı abartıp ürkmeden alacakları teknenin güvenlik, depolama, kendine yetme kısmına konsantre olmaları.

    DETAYLAR, DETAYLAR…

    Evde okuyarak, marinalarda dolaşıp karşılaştırarak hayalinizin teknesini arayışınızda, adayları eleyip finalistlere ulaştınız. Şimdi idealinizdeki tekneye en yakınını bulmaya çalışalım. 

    New York’tayken yaşadığım yerdeki Irwin dealer’ı (meşhur Kelebek’i de onlardan almıştım) arkadaşın teknelerini civardaki boat show’lara götürürdüm. Bir kız gelip tekneleri süslerdi. Desenli yastıklar, havlular, masa üstüne çiçek vs. Gaye dikkatinizi almak istediğiniz hayale odaklamak, iyi tarafları göz önüne çıkartmak. Tekneyi eşlerden evin hâkimi kadına beğendirmek hedefti. Eğer eşiniz istemezse sizin hayaller de söner (boşanmak istiyorsan tekne al diye bir laf bile vardır). Sadece eşinizi tavlamak için değil, konfor sizin için de önemli, okyanuslar hedefiniz olsa da. Önemli olan denge.

    Detay derken, küçük şeyler büyük fark yaratır. Birkaç örnek: Şimdilerde çift dümen modası var. 50 feet üzeri teknelerde tamam da 30 küsur feet teknelere de koyuyorlar. Satış reklamı: İki simit arasından giriş kolay!!! Ama tam karşınıza masa çıkıyor. Ve en önemlisi hayatın geçtiği kokpitte bir de uzun boyluysanız sere serpe uzanamazsınız. İlaveten iki dümen simidi aynı teli itip çekerek bir dümeni döndürüyor, yani iki muhtemel bozulabilecek nokta, motorun gaz kolu yalnız bir tarafta. Marinaya girip çıkarken elinizin altında olmasını istersiniz. Ekstra malzeme ve işçilik de imal fiyatına ek olacak.

    Bir diğeri, bazı teknelerde yüzme merdiveni “sugar scoop” kıçtaki platformda bir kapağın altında. Önce kapağı kaldırıp teleskopik merdiveni çıkarıp kapağı kapatacaksınız. Yüzme merdiveni serinlemek için denize girmek dışında daha önemli bir şey, kazara denize düşerseniz, denizden çekerek kurtulmanız için. Bazı yeni büyük teknelerde kıç açılarak yüzme platformu oluşturuyor, hemen yanında acil durum için denizden uzanıp çekebileceğiniz bir ip merdiven var. Kendi teknemde merdiven kaldırılıp kıç aynaya klipsleniyor, üzerine bağladığım ipi çekerek indirebilirim. Ben yalnız seyrettiğim için emniyete belki sizden fazla önem veriyor olabilirim ama ondan önemli ne olabilir ki?

    Yakın koylardan ayrılıp uzak diyarlar hedefleyenler can salına ve de nereye koyabileceğine dikkat etmeli. Benim teknede dizayn olarak kokpitteki lazaret diyelim, dolaplardan birinin içine koymuşlar. Böyle saçma bir şey olabilir mi? Önüne de bir sürü ıvır zıvır koyup hapsetmeseniz de oradan çıkarmak için halterci falan olmalısınız. İlk sahibi okyanus deneyimli olduğundan güverteye bumbanın altına koymuş. (Sadun Abi’yle konuşurduk, rahmetli “bunları dizayn edenleri tekneye doldurup fırtınada denize çıkaracaksın” derdi.)

    Genelde herkes “motor kaç saatte?”yi sorar da “etrafına ulaşılabiliyor mu” diye sormaz. Dizel makine yağına suyuna dikkat et, neredeyse sonsuza kadar diyeceğim, abartılı gibi ama bu motorlar köylerde jeneratör olarak toz toprak içinde hiç durmadan çalışıyor. Dikkat edeceğiniz şey: Arızalarda elinizi her tarafına sokabiliyor musunuz?

    Solar paneller artık iyice hayatımıza yerleşti. Panelleri monte edecek birkaç seçenek var. Bimini güneşliğin üstüne, esnek olanlar, kıçta bir “arch” üzerine gibi. Yine emniyeti düşünün, yükseklik önemli, panellerin küçük bir yelken gibi alanı ve ağırlığı var, mümkün olduğu kadar alçak olmalı, ayrıca “arch kıç korkuluk üzerine değil, güverteye monte edilirse kıçta botu taşıyabilecek matafora oluşturur ki bence önemli. Detaylara dikkat edin. Ufacık gibi görünen, sonra başınızı ağrıtır.

    SATIN ALMA AŞAMASI

    Bizde bu kısım gördüğüm kadarıyla gerektiği gibi ciddi olmuyor. Diğer ülkelerde şöyle: Tekneyi beğendiniz, fiyatta anlaştınız. Bedelinin yüzde 10’unu arada broker (komisyoncu, acente) varsa onun, yoksa satıcının hesabına yatırırsınız. Tamam, tekneyi beğendim, kâğıt üzerinde sunulanlarda arıza yoksa alacağım demektir. Satışın kesinleşmesi “survey ve sea trial” deniz tecrübesine bağlıdır. Eğer tekne karada ise survey, karada gördüklerinin raporunu size verir. Reddolacak bir problem yoksa deniz tecrübesine çıkarsınız, burada da survey size görüşüne göre rapor verir. Siz çıkan eksikler, arızalar vs. için satıcıyla masaya oturursunuz, yeni şartlara göre fiyat ayarlaması olur veya olmaz arz talep meselesi. Alıcı survey neticesine göre tekneyi reddederse yatırdığı depoziti geri alır, fikrimi değiştirdim diye vazgeçerse yatırdığı yüzde 10 yanar. Neticede ikinci el tekne “as is” olduğu gibi satılır/alınır, her şey her zaman bozulabilir, el değiştirdikten sonra garanti yoktur. Survey iyi niyetiyle, görebildiği kadar sizi aydınlatır. Gözünden kaçandan sorumlu değildir, çünkü her şeyi göremez. Bu yüzden güvendiğiniz ve sizin tarafınızda olan birini seçmelisiniz. (Bu bilgisine güvendiğiniz bir arkadaşınız olabilir, çoğunlukla en iyisi de odur. Sigorta surveyi değildir.) Survey masrafları (mekanik, yağ analizi, teknenin karaya çekilmesi vs) alıcıya aittir, ama bence sonra başınızın ağrımaması için doğrusu budur. Surveyin görevi sadece kötü şeyler bulmak, bunların düzeltilmesinin neye mal olacağını ortaya koymak değil aynı zamanda teknenin iyi taraflarını da belirtip alanın iyi bir tekneyi kaçırmamasını da sağlamaktır. 

    Tekne denizde ise surveyin büyük çoğu görülmüş ve tekne artık satın alınmış gibi kanaat oluşmuştur. Denizdeyken dümen sistemini test etmişinizdir, iş sadece “altında bir çarpma, osmos var mı”ya kalmıştır. Bu arada Osmos’tan  bir teknenin delamine olup altının dağıldığını ne gördüm ne duydum. Maalesef çok tamirler tekne sahibini korkutup büyük masraflara sokarken bazen tekne eskisinden kötü olabiliyor. Neyse detaylara girmeyeyim ama iyi bir survey size ne olup ne olmadığını söyler. Alıcı kısa çekip atma için çekek bedelini ödeyip bir problem yoksa biraz daha ödeyip zehirli vs. işlerini yapar ve sezona tertemiz başlar. Çoğunlukla böyle olur.

    SATICININ TARAFINA BAKALIM 

    Burada çok fazla söyleyecek bir şey yok ama önemli bir şey var ki, o da dürüst olmak. Kendini alıcı yerine koyup yardımcı olması iyi bir denizci davranışıdır. Satış sonrası neyin nerede olduğunu, nasıl çalıştıklarını, kendi tecrübesini yeni sahibine aktarır. Tekneler araba gibi bir ulaşım aracından fazla, bir ev gibidir, onunla ilişkiniz mal ötesi bir dostluktur, birbirinizi kollar korursunuz. Sattığınızda da dostunuzu yeni bir dosta emanet ediyorsunuz. İki tarafa da iyi şanslar.☸

  • Yat dünyası kış uykusundan uyanıyor; POPÜLER CHARTER KIYILARI

    Yat dünyası kış uykusundan uyanıyor; POPÜLER CHARTER KIYILARI

    Yat dünyası esasen ikiye ayrılır: Yat sahipleri ve yat kiralamayı seven deniz severler, yani charter dünyası! Bu aydan itibaren en popüler kıyılar bol bol kiralık süperyatlarla dolacak. Hangi kıyılar mı onlar? Şöyle Yunan adalarından Fransa’ya götüreyim sizi…

    2021 yılında küresel yat endüstrisinin ekonomideki hacmi 8.50 milyar Dolar olarak hesaplandı. Bu rakamların pandemiye, savaşa, ekonomik krizlere yani her türlü dünyevi zorluğa rağmen yıldan yıla artarak büyümesinin sebebi ise tek bir amaca dayanıyor: Dinlenmek, eğlenmek, ayrıcalıklı bir yaz keyfi yaşamak. Herkes, kendi hacmine göre hayattan keyif almanın yolunu aradığına göre, hem sırf bu keyif için oluşmuş milyar dolarlık endüstriye, hem de bu endüstrinin içerisinde, ister yatın yapımında, ister yüzdürülmesinde rolü olan herkesin bu şıklığa ve beklentiye yakışır kalitede iş çıkartmasına şapka çıkarmak gerekir. Eğer yat alıp da kendi teknemde yazın keyfini çıkartmak istemiyor ve sadece yılda birkaç hafta yat keyfi yapmak istiyorsam, bir süperyat kiralamam gerekir. Yelkenli, motoryat ya da özü yalnızca Türkiye’ye ait gulet… Gulet biraz daha farklı bir tatil, cumartesiden cumartesiye kiralıyorlar. Ama normalde charter yatları, genelde müşterinin isteğine göre istediği oranda kiralanır. Haftalık hesaplanır ama istersen dört hafta da kiralayabilirsin. Peki on binlerce ya da yüz binlerce dolar verip haftalık olarak bir süperyat kiraladım diyelim. Ne isterim? Elbette en gözde kıyılara uğrayıp, yemesiye içmesiyle, gezmesiyle, eğlenmesiyle rüya gibi bir tatil geçirmek. İşte bu ayki konumuz bu: En popüler charter kıyıları.

    KİKLAD ADALARI

    Bilmeyenler için, böyle yazınca bir şey ifade etmiyor olabilir. Kiklad da neresi? Halbuki size Mikonos desem, Santorini desem, Paros, Antiparos, Naxos, Ios desem hepinizin gözlerinin önüne sıcacık fotoğraflar gelecektir. İşte bu adaları içinde barındıran adalar zinciri Kiklad Adaları’dır ve charter dünyasının olmazsa olmazıdır. Yalnızca charter da değil, yatçılığın göz bebeği adalarıdır Kikladlar. Mikonos eğlencenin, Santorini manzaranın en güzelini sunarken, diğer adalar ise Yunan mutfağının, kristal suların ve sıcacık mavi-beyaz Yunan kıyılarının keyfini sizlere sunar. Mikonos’ta hayat biraz geciktirici almış gibidir. Kahvaltı öğlen, öğlen yemeği akşam, akşam yemeği gece, gece eğlencesi ise sabaha karşı başlar. Yani akşam yemeği için restorana 22:30-23:30’da gelmiş olmanız normal sayılır. Mikonos’ta uğramadan geçilmeyen koy, Psarou Koyu’dur. Süperyatların içinden gelen taş gibi adamlar ve sülün gibi kadınların, ellerinde kadehlerle denizin içinde salına salına müziğe eşlik ettiği, saat 17:00’den sonra ise herkesin masaların üzerinde dans ettiği popüler plajlardan biridir. Elia, Ornos ve Panormos da benim favorilerimden. Merkezinde ise eski Bodrum’un izlerini hissederseniz. Hâlâ bozulmamış mavi-beyaz dükkânlar silsilesi. Mavi beyaz hediyelik eşyalar, yüzde 100 Yunan mutfağı sunan tavernalar ve gün batımına âşık olacağınız Little Venice bölgesi. 

    SANTORİNİ

    Santorini ise başka bir olaydır. MÖ 1650-1450 yılları arasında püskürmeye başlayan volkan patladığında, adanın 73 kilometrekarelik bir alanının deniz altında kalmasına yol açmış. Adanın şu anki ortası oyuk kruvasan şekli bu yüzden. İşte tam da bu nedenle Santorini, denize girmeye gidilecek bir yer değildir. Çünkü volkanik yapı nedeniyle plajlardaki kum siyah! Evet bildiğin siyah! Kızıl olanı da var ki, oraya adı üzerinde Red Beach (Kızıl Kumsal) demişler. Denize ayağını bastığında yumuşacık kum yerine her yeri kaplamış büyük bir kayaya basıyorsun. Su ise hamam suyu gibi. Özetle; Yunan adalarının içinde kristal gibi suları olan başka adalar dururken Santorini’ye tatile gitmek, belgesel çevirmek isteyenler için ideal olabilir ancak. Öte yandan, bir ömür içinde mutlaka hayatınızın en romantik akşam yemeği için gidilmesi gereken bir yer. Gözlerinizi alamayacağınız ve kendinizi bir tablonun içinde hissedeceğiniz bir manzara ile karşılaşacaksınız. Enteresan bir şekilde, günün hangi saati olursa olsun manzaranın size verdiği his muhteşem! Santorini’ye, bir haftalık tatil için değil, maksimum bir gece konaklamalı bir akşam yemeği için gidilmeli. Yemek sonrası Thira’da gece hayatına biraz bakabilir, öğlen Oia restoranlarından birinde deniz ürünleri yiyerek adadan ayrılabilirsiniz. 

    BAŞ DÖNDÜREN İTALYAN RİVİERASI

    Riviera kelimesi, İtalyancada kıyı şeridi demek. Zaten İtalyanca ne söylesen havalı gelir ya, riviera da öyle bir kelime. İtalya, Fransa, Türkiye, tüm kıyı şeritlerine uluslararası tanımlamalarda “riviera” deriz. İtalyan Rivierası da charter tatilcilerinin göz bebeği kıyılarıdır. İster süperyat olsun ister küçük yelkenli, kim Sicilya’dan Eolie Adaları’na, oradan Amalfi kıyıları ve Capri Adası’na, hemen karşısında Sardegna Adası’nın incisi Porto Cervo’ya, oradan da Liguria kıyılarına geçerek Portofino’da gün batımında bir Vermentino yudumlamak istemez ki? Başınız döndü mü? Zaten İtalyan Rivierası da baş döndüren kıyılardan oluşur. 

    Eolie Adaları, Sicilya’ya bağlı volkanik adalar zinciridir. Messina bölgesi içerisindedir. Lipari, Salina, Vulcano, Alicudi, Filicudi, Panarea ve Stromboli. Bir şef olarak diyebilirim ki, bu adalarda yetişen en meşhur ürün kapari’dir. Lipari ise Eoile ada takımının en büyüğüdür. Teknenizle Lipari’ye yanaşıp, bir öğle yemeği yiyip, oradan diğer adalara deniz keyfi yapmaya geçebilirsiniz. 

    Capri ise, megayatların Akdeniz’in ortasındaki uğrak yeridir. Capri güzeldir! Capri başkadır… Kobalt mavisi denizin üzerinde bir rüya gibi yükselir Capri. Roma İmparatorluğu döneminde sürgün adası olarak kullanılan bu adanın yıllar sonra İtalya’nın en ünlü adası olacağını kim bilebilirdi ki…

    Merkezdeki meydanın ismi La Piazzetta’dır. İtalyancada “küçük meydan” anlamına gelir. Meydan küçüktür de gerçekten. Ünlü markaların mağazaları ile çevrili şık sokaklar bu meydandan başlar. Her cennet adada olduğu gibi Capri de müthiş koylar ile çevrilmiştir. En meşhur koy Faraglioni Koyu’dur. Burası size “oh be dünya buymuş!” hissi yaşatırken, akşam vakti şık bir restoranda yiyeceğiniz bir akşam yemeği hayatınıza özel anlar katacaktır. Zaten hayatımıza özel anlar katmak için yaşamıyor muyuz?

    Sardinya, yaz aylarında neredeyse bütün İtalya’nın akın ettiği bir tatil adasıdır. Kuzeyinde yer alan Porto Cervo ise Akdeniz’den geçen süperyatların uğrak noktası olan bir limandır. Costa Smeralda’nın merkezi olan Porto Cervo, size sanki bir dekorda yürüyormuşsunuz hissini verir çünkü tamamı Prens Karim Ağa Han tarafından 1950’li yıllarda Jacques Couelle, Luigi Vietti, Michele Busiri Vici gibi ünlü Fransız ve İtalyan mimarlar ve peyzaj mimarlarına sıfırdan yaptırılmıştır. İçerisinde güzel restoran ve barları barındıran, büyük süperyatlar ve yarışlardan gelen yelkenliler dahil olmak üzere birçok şık tekne görebileceğiniz lüks bir kent. 

    FRANSIZ RİVİERASI COTE D’AZUR

    Côte d’Azur, Fransızcada “gök mavisi kıyı” anlamına gelir. Marsilya’ya yakın Cassis kıyı kasabasından İtalya sınırı Menton’a kadar uzanan kıyılardır. İsmini şair Stéphen Liégeard’ın 1887’de yayınlanan La Côte d’Azur kitabından almış olan bu ünlü kıyı şeridi, hayatında bir kez gitmiş olanlar için hep gitmek isteyecekleri, gitmemiş olanlar için hayalini kurdukları, her zaman gidenler içinse vazgeçilmez bir şıklıktır. Bu kıyılar, Akdeniz’in diğer popüler kıyılarında olduğu gibi devamlı değişen bir yüze sahip değildir. O Bridget Bardot’lu günlerden beri değişmeyen bir ruhu vardır. Evet ruh diyebiliriz o güzelliği tanımlamaya. Elbette yerleşik insanlar değişmiştir, eğlenceler yozlaşmıştır belki ama, kıyıların o zarif ruhu bana göre hep baki kalmıştır. 

    SAINT TROPEZ

    Charter müşterisi yat severlerin ismini iyi bildiği en popüler kıyılardan biridir Saint Tropez. Merkezi, Orta Çağ’dan beri dokunulmamış sarı- turuncu geleneksel evler ve evlerin altlarında dünyaca ünlü markaların mağazalarından oluşur. Yelken yarışları olduğu günlerde dünyanın her yerinden gelen turistlerle dolup taşar. Bir de Pampelonne Koyu vardır. Meşhur mu meşhur, pahalı mı pahalı bir koy! Bir ara bir megayat sahibinin Pampelonne’daki dünya markası Nikki Beach’te, bir yemekte harcadığı paranın faturası internete düşmüştü. 107 bin 524 Euro! Yazıyla: 5 bin değil, on beş bin değil, tam yüz yedi bin beşyüz yirmi dört! Listede şişe şişe Dom Perignon, Cyristal şampanyalar, ıstakozlar, havyarlar, faturanın sonunda da üç fincan çay vardı. Komik bir ironi gibi. O son çayları içmeyecektik! Kısacası; St.Tropez’de yanınızda oturan ayağında şortu ve parmak arası terlikleri olan kişi bir petrol milyarderi de olabilir, yan teknenin güverte elemanı da. Paranın hangi terlikte durduğunun belli olmadığı bir ünlü Fransız kıyısıdır. 

    MONACO-MONTE CARLO

    Güney Fransa’nın Akdeniz’le öpüştüğü asil koyların tam ortasına konuşlanmış, Fransa’nın parçası gibi görünmesine rağmen, Prens Rainier zamanında özgürlüğünü ilan etmiş bir prensliktir. Vatikan’dan sonra dünyanın en küçük ikinci ülkesi olan bu zepzengin ülkecik, #luxury hashtag’leri çıkmadan önceki yıllardan beri lüks hayatın merkezi. Alain Ducasse’in üç Michelin yıldızlı restoranı Le Louis XV, Joël Robuchon’un iki Michelin sahibi kendi ismini taşıyan restoranı, bu restoranları içinde barındıran saray gibi beş yıldızlı otellerin bulunduğu, caddelerinde Ferrari, Maserati ve Jaguarlar’dan başka araba görmediğiniz, lüksün gayet göz önünde hatta özellikle göze sokarak yaşandığı bir ülkeciktir. Megayatlarla çevrili kıyı şeridi bir yana Formula 1 yarış meraklıları için de bir efsane çünkü Monaco Grand Prix, bu yarışların kralıdır.

    EN GÜZEL RİVİERA KIYILARI

    İşte en güzel riviera kıyılarına geldik! Nice, Cannes, Eze, Cap d’ail, Roquebrune-Cap-Martin, Villefranche sur Mer, Saint Jean Cap Ferrat ve Beaulieu-Sur-Mer, Monaco’nun sağı ve solunda konumlanmış Fransız toprakları içinde yer alırlar. Eze, Riviera’nın denizden yüksekliği en yüksek kıyısıdır. Bölge, tepelere konuşlanmış müthiş evler ve villalarla zenginliğini gösterir. Villefranche sur Mer ise merkezinde yüzyıllardır dokunulmamış renkli binalar ve hoş restoranlardan oluşan küçücük bir kasabadır. Villefranche sur Mer ve bir yarımada olan Saint Jean Cap Ferrat ve Beaulieu sur mer, bu bölgenin sakin ve şık yerleşim yerleridir. Antik Ligurialılardan Yunan kolonilerine, Julius Caesear’dan Barbaros Hayrettin’e, topraklarından yüzyıllar geçmiş ancak bölgenin zenginleşmesi, 20. yüzyılın başlarında Belçika Kralı III. Leopold’un ev almasıyla başlamış. Ev derken saray! Sonraki dönemlerde Rothschild Baronesi, 3. Rainier, Winston Churchill, Elizabeth Taylor, Charlie Chaplin, Paul Allen derken bu yan yana konuşlanmış zengin kıyılar, geçmiş yüzyılın kraliyet ailelerinden bu yüzyılın teknoloji devlerine dünyaca ünlü birçok ismin özel villalarına ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Cannes’a film festivalleriyle, Nice’e de upuzun kıyı şeridi ile zaten aşinasınızdır. Herkese müthiş bir yaz sezonu diliyorum… ☸