Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • Bütün dünya benim!

    Bütün dünya benim!

    Bir şef olarak dünyayı dolaşırken denizler üzerindeki hayatımı merak edenler hep şu soruyu sordular: “Ülkeni özlemiyor musun?”

    İnsan bazen kendine sorar: “Kimim? Burada ne arıyorum? Buradayım ama aslında nerede olmak istiyorum? Esasen nereye aitim? Bir yere ait hissediyor muyum?” Eğer benim gibi çok seyahat ediyorsanız, bu gibi sorular etrafınızda küçük girdaplar yaratırlar bazen. En iyi ihtimalle dünyanın bir ucunda bir kayaya oturmuş denize bakarken, saçınızın birkaç telini yanağınıza sürükleyen hafif esintiler gibi bu sorular da size bir dokunup geçiverirler.

    Bir şef olarak dünyayı dolaşırken denizler üzerindeki hayatımı merak edenler hep önce şu soruyu sordular: “Ülkeni özlemiyor musun?” Esas merak edilen ise kendimi bir yere ait hissedip hissetmediğimdi. Çünkü insanlar bir yere ait hissetmediklerinde eksik kaldıklarını düşünüyorlar. Bana “Nereye aitsin? diye sorduklarında “Hiçbir yere” diyorum.

    Yurtdışına ilk defa uzun süreli çıkışımda elbette özlemiştim ülkeyi; alışkanlıklarımı, hep gördüğüm insanları yeniden görmeyi, hep yediğim şeyleri yeniden tatmayı… Daha sonraları hangi ülkeyi özlediğimi bilemedim. Çünkü özlenilen yer; içinde hatıraların, yapmayı sevdiğin şeyler, alışkanlıkların ve sevdiğin insanlar olan yerdir. Eğer gittiğin her ülkede yeni alışkanlıklar, her yeniden gittiğinde görmekten mutlu olduğun tanıdıklar edinmiş, oranın ekmeğine, oranın peyniri ve şarabına alışmışsan, özlediğin şeyin aslında tek bir ülke değil, ülkeler ve anlar olduğunu anlıyorsun!

    DENİZ YOKSA HAYAT YOK

    Yani ait hissettiğin yer tam anlamıyla “Dünya” oluyor. Mesafeler kısalıyor, diller “yabancı dil” olmaktan çıkıyor.  Dünya avucunun içinde küçücük kalıyor. Ancak kaçınılmaz olan tek bir gerçek var: Özlediğin ülkelere geri dönebilir, ama özlediğin yaşanmış anlara asla bir daha geri dönemezsin! Benimse kendimi ait hissettiğim tek bir yer var: Denizler. Denize kıyısı olmayan bir ülke, içinde deniz olmayan bir şehir, denizsiz bir dünya, yaşayabileceğim bir dünya değil. Deniz yoksa hayat yok benim için.

    Hayatımın bir döneminde Milano’da yaşadım. İçinde deniz olmayan, dolayısıyla rüzgârının da kuvvetle esmediği şehir, bir süre sonra gri binaları arasında yürürken, büyük bir film seti dekoru içinde yaşadığınız hissini uyandırıyor! O nedenle orada yaşarken bile her fırsatta Como ya da Lugano Gölü kıyılarına kaçardım. Bir yudum su görmek için!

    TÜRK ŞEFLERİ DÜNYA DENİZLERİNE AÇILIYOR

    Denizin her halini seviyorum. Sahilde kumlara uzananlar, voleybol oynayanlar, dalgalar yeterince büyük olmamasına rağmen ısrarla sörf yapmaya çalışanlar ve elbette ki çığlık çığlığa koşturarak denizin keyfini çıkaran çocuklar… Ya da deniz böyle sıcacık gülümsemediğinde de seviyorum onu. Gece karanlığında simsiyah giyinerek beni içine çekişini, sadece ay ışığının aydınlattığı bir gecede o siyahın üzerinde olmayı, dalgaların durulduğu, suyun sütliman olduğu tan vakti uyanıp hiçbir şey yapmadan suya bakmayı…

    Peki ya suyun altı? Bitkilerinden canlılarına bambaşka bir dünya. Sadece 5 metre altındayken bile yukarıdan size seslenen insanoğlunu duyamayacağınız bir başka dünya. Ya da yağmurlu gri bir günde gri pelerinini giymiş, kollarını iki yana açıp dalgalarını iki katına çıkararak kayalara sertçe vurusunu, kumunu bulandırarak hızlıca geri çekilip yeniden aynı kuvvetle gelişini, açıklarda teknenin o gri dalgaların bir parçası olup eğilip kalkarak sarsılışını. O sırada denizde olmadığıma şükredecek kadar büyük fırtınalarda öfkeyle her şeyi yok edişini kıyıdan seyretmeyi bile seviyorum.

    Şanslıyım. Sadece yaptığım iş ve ismimin Deniz olması nedeniyle değil; şans olan zaten dünyanın 3/4’ünün sularla kaplı olması. Yani bana yaşayacak çok kıyı var! İster Akdeniz, ister Atlantik, ister Karayip Denizi, ister Pasifik… Bütün dünya benim! Bu nedenlerle ve tecrübe ile de Türk şeflerine bütün dünyayı dolaşarak mesleklerini yapabilecekleri, yepyeni kültürler tanıyarak denizler üzerine yemek pişirecekleri yat sektörünün kapılarını açan Atlantico’yu kurdum. Şimdi bütün dünya Türk şeflerinin olacak! Ve bu aydan itibaren megayat dünyasına beraberce daha yakından, hatta içinden bakacağız. ☸

  • Aquila Power Catamarans’ın distribütörü Tezmarin oldu

    Aquila Power Catamarans’ın distribütörü Tezmarin oldu

    Dünya çapında prestijli markalarının temsilciğini faaliyete başladığı 1996 yılından bu yana sürdüren Tezmarin, motorlu katamaran üreticisi Aquila Power Catamarans ile Türkiye distribütörlüğü için anlaşma imzaladı. Markanın 30 feet ile 50 feet arası motorlu katamaranları artık Tezmarin güvencesi ile Türkiye pazarında satışa sunulacak. Aquila Power Cataramarans‘ın yeniliklerle donatılmış Aquila 36, Aquila 44 ve Aquila 48 modelleri katamatan sahiplerinin beğenisine sunuluyor. Tezmarin yetkilileri konu ile ilgili yaptığı açıklamada “Türkiye pazarında ve dünya genelinde lider konumda bir distribütör olarak Aquila Power Catamarans ile yapmış olduğumuz iş birliğini duyurmaktan mutluluk duymaktayız. Genişleyen ürün gamımız ile denizcilik sektörünün önde gelen markalarını Türkiye’de güvenilir bir şekilde temsil etmeye devam edeceğiz” sözlerine yer verdi. www.tezmarin.com

  • MUSTAFA KEMAL ATATÜRK ve Sadun Boro

    MUSTAFA KEMAL ATATÜRK ve Sadun Boro

    Sadun Boro ve Oda Boro’nun 1965-1968 yılları arasında 10,5 metre uzunluğundaki Kısmet yelkenlisi ile gerçekleştirdikleri dünya seyahatinin tamamlanmasının 50. yılı, Koç Üniversitesi Denizcilik Forumu (KÜDENFOR) tarafından düzenlenen bir tören ve Sadun Boro’nun torunu Suyla Polat’ın gitar resitali ile 1 Kasım’da kutlandı. 1 Kasım, Sadun Boro’nun doğum günüydü. Üç yıl önce kaybettiğimiz Sadun Boro yaşasaydı, tam 90 yaşında olacaktı. Mustafa Kemal Atatürk’ü kaybettiğimiz gün 10 yaşından 9 gün almıştı. Türklerin atasını ve ölümsüz baş komutanının soluduğu havayı 10 yıl da olsa solumuştu. Küçük yaşına rağmen onun okyanuslar kadar sınırsız değerini ve Türklerin tarihine armağan ettiği, sonsuza dek yaşayacak Cumhuriyetin kıymetini kalbinde, ruhunda ve aklında hissedebiliyordu. Tam anlamıyla bir cumhuriyet çocuğu idi.

    ATATÜRK’ÜN DENİZCİLİĞİNİ KEŞİF

    Küçük Sadun, Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyetin 5. yılında doğmuş ve onu 15. yılında kaybetmişti. Tanrı’nın Türklere en büyük armağanı olan eşsiz liderin, Atatürk’ün denizleri ve denizciliği ne denli sevdiğini bilmesi için kitaplar okumasına gerek yoktu. Zira gazetelerde ebedi şefin Florya Köşkü’nde kürek çekip, yüzerken, ya da  Moda Koyu’nda yelken yaparken çekilmiş fotoğraflarını görebiliyordu. Kendini bildiği günden bu yana, denizle iç içe büyüyün küçük çocuğun gönlünde Türklerin Ata’sının aynı zamanda iyi bir denizci olduğu algısı oluşmuştu.

    Sadun Boro’nun 1 Kasım 1937’de 9. yaş gününü kutladığı anlarda, ebedi şef Atatürk, Türkiye Büyük Millet Meclisi kürsüsünden beşinci dönem açılış konuşması olarak aşağıdaki sözleri söylüyordu:

    “Denizcilik sadece ulaştırma işi değil, iktisadi iş olarak anlaşılacak ve tersaneler, gemiler, limanlar ve iskeleler inşa edilecek, deniz sporları kulüpleri kurulacak ve korunup geliştirilecektir. Çünkü: Toprakların üç bir yanı  deniz olan bir ulusun sınırını, halkının kudret ve yeteneğinin hududu çizer. En uygun coğrafi konumda ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Türkiye; endüstrisi, ticareti ve sporu ile en ileri bir denizci ulus yetiştirmek yeteneğindedir. Bu yetenekten yararlanmasını bilmeliyiz. Denizciliği Türk’ün büyük ulusal ülküsü olarak düşünmeli ve onu az zamanda başarmalıyız…”     

    TÜRK DENİZCİLİK TARİHİNDE BİR İLK

    Bu sözlerin söylenmesinden tam 28 yıl sonra 22 Ağustos 1965 günü Sadun Boro 10,5 metre boyunda ahşap Kısmet yelkenlisi ile dünya seyahatine başladı. Türklerin tarihinde bir ilk yaşanacaktı. Sanki Sadun Boro Mustafa Kemal’in 1 Kasım 1937 konuşmasındaki “üç bir yanı deniz olan bir ulusun sınırını, halkının kudret ve yeteneğinin hududu çizer’’ sözüne cevap veriyordu. Bir Türk amatör denizcisi, 37 yaşındaki Sadun Boro, genç cumhuriyetin bir temsilcisi olarak  milletin kudret ve yeteneğini yer kürenin yüzde 70’ini kapsayan okyanuslara yansıtmaya başlıyordu. Sadun Boro, 15 Haziran 1968’in öğle sularında muzaffer bir Amiral gibi İstanbul sularına geri döndü. Dünyayı yelkenle çevreleyen ilk Türk denizcisi olmuştu. 16. yüzyılın muharip komutanı Amiral Barbaros Hayrettin’den sonra Türk milletinin gönlünde ölümsüz isim yapan ikinci denizci olmuştu.

    Türkiye’de amatör denizciliğin rotasını ve kaderini değiştiren Sadun Boro ve eşi Oda Boro sadece gemicilik, yelken ve navigasyon ustalıkları ile kendilerine haklı isim yapmadılar. Onları hepimizin gözünde öne çıkaran gücünü akıldan tecrübeden ve bilgiden alan emsalsiz cesaretleri oldu. Öyle bir cesaret ki; küresel arama kurtarma sisteminin henüz kurulmadığı, açık denizde sekstant dışında seyir yardımcısının bulunmadığı, 10,5 metrelik ahşap bir yelkenlide tuvalet dahil en temel konfor unsurunun bile yer almadığı, dış dünya ile irtibatı sağlayacak hiçbir iletişimin olmadığı şartlarda Atlantik, Pasifik ve Hint Okyanuslarını geçebilmek.

    İLHAM VE CESARETLE

    Bu cesaret onları en zor şart ve en kısıtlı olanaklarla ufkun ötesine, bilinmeyen yerlere, yerküreyi kaplayan mavi sonsuzluğun değişik rotalarına taşıdı. Cesaret duygusunun tetiklediği ana duygu macera idi. Ufkun ötesine gitmeyi, bilinmeyen limanlara girmeyi, dağların yamaçlarını aşmayı, zirvelere erişmeyi, yenilik aramayı, daha iyiye erişmek için bilgiye, tecrübeye, akla ve dayanma gücüne bağlı meydan okumayı içeren maceracılık olmasa acaba insanlık bir adım ilerler miydi? Tehlikeli ve zorlu işleri başaran bu tür insanlar, toplumun büyük çoğunluğu temsil eden, heyecan aramayan, macerayı düşleyemeyen, hatta hesaplı risk bile alamayanlar için ilham kaynağıdırlar. Bu insanlar, dayanma gücümüzün fiziksel ve duygusal sınırlarını zorlayıp güç olanı başardıklarından, zor zamanların örnek kişilikleri olurlar. Kaderin çağrısına yanıt veren ve ölüm olasılığı dahil olmak üzere, gerçek ve katıksız tehlikeler ile yüzleşmeye cesaret eden bu kahramanların sunduğu dersler, bizi hayata daha çok bağlar ve mücadele yeteneğimizi artırır.

    Zaten en büyüğünü bu topraklar çıkarmadı mı? Aydınlanmayı, sanayi devrimini yaşamamış, gerilemiş ve çökmüş Osmanlı İmparatorluğu üzerine, dünya tarihinin yetiştirdiği ve bu asırda bizlere nasip ettiği en büyük lider Mustafa Kemal’in girişimci ruhu olmasa, 13 Kasım 1918 günü Kartal istimbotu üzerinde işgal donanmasına bakarak geldikleri gibi giderler diyebilir miydi? Kurtuluş ve kuruluşu başarabilir miydi? Atatürk, kurduğu genç Cumhuriyeti neden gençlere emanet etti? Sadun Boro, gençliğin Mustafa Kemal’e ve Cumhuriyete armağanlarının en büyüklerinden birisidir. Bir Türk genci Cumhuriyetin 45. yılında 10,5 metrelik yelkenli bir tekne ile dünyayı dolaşabildi ve kendisine bağımsızlık ve egemenlik emanet eden Ata’sına bu başarısıyla en büyük armağanı verdi.

    “Toprak Gemi” Anadolu’nun ilk yelkenci dünya gezgini, Türk amatör denizciliğinin kutup yıldızı, mavi uygarlık rotasının usta kaptanı, çevre dostu, “Mavi Vatan”ın büyükelçisi, Sadun Boro’yu Mustafa Kemal’in onun 9. yaş gününe denk gelen günde söylediği sözlere sadık kalarak Türk halkının kudret ve yeteneğinin sınırını ispat etmiş olmasının önünde saygı ile eğiliyorum.

    Bu hududu zorlayacak ve Güney Okyanusu’nu tek başına yelkenle geçecek yeni Sadun Boro’ların çıkması dileğimizle Atatürk ve Sadun Boro’yu tüm deniz şehitlerimizle birlikte rahmet, minnet ve vefa ile anıyorum.☸

  • Okyanus tabanları çözünüyor

    Okyanus tabanları çözünüyor

    Biyosfer! Okyanusun en altından, atmosferin tepesine kadar her şey. Tabii insan eli güçlü, her yere ulaşıyor. Atmosfer, havalarımız, karalarımız, denizlerimiz, her yere bulaşıyoruz. Okyanusun dibindeki karaya ulaşabildik mi? Orayı eksik bıraktık mı? Tabii ki hayır!

    Okyanus tabanında bazı bölgeler önceki zamanlara ve diğer bölgelere göre çok daha hızlı çözünüyor. “Yapma Bünyamin, bunu da mı biz yaptık?” Sence? İnan, insan eli yalnızca su yüzeyine değil okyanusların derinliklerine bile ulaşıyor. İklim değiştiriyoruz. Sıra dışı hava olaylarına neden olan atmosfere yolladığımız sera gazı emisyonları denize, okyanusa balıklama dalıyor, bir de yüzüyor ve okyanusun ta tabanına ulaşıyor; orada hâkimiyetini kuruyor ve okyanusun kimyasını değiştirmeyi başarıyor. Nasıl?

    Şimdi; ilk olarak şunu söyleyeyim karbondioksitin okyanuslara ulaşması, suda birtakım reaksiyonlara girmesi, tüm bunlar bir yere kadar normal. Çünkü dünyanın normal yaşantısında okyanuslar bir nevi karbon deposudur; atmosferdeki karbonun bir kısmını hatta büyük bir kısmını alır ve bu karbon suyu asidikleştirir. Şimdi yazacağım cümleyi lütfen sıkılmadan okuyun. “Bu ne Bünyamin, kimya dersinde miyiz?” demeyin. Asit kazanan su, basıncın daha yüksek olduğu derin okyanuslarda, yaşamını yitirmiş deniz kabuklularının kabuklarından gelen kalsiyum karbonatla tepkimeye girer ve bikarbonatı oluşturarak “karbon”u nötrleştirir, yani “etkisiz hale getirir”. Bakın burası çok önemli. Okyanuslar atmosferdeki karbonu çekiyor ve kalıntılardan elde ettiği kalsiyum karbonat sayesinde o karbonu etkisiz hale getiriyor. Karbon veya karbondioksitin verebileceği zararı havada karada engellemiş oluyor, hem de geride bir şey bırakmadan. Bu okyanusun kimyasını değiştirmeden karbon saklamanın yolu. Mükemmel bir döngü. Süper değil mi? Efendim? Süper mi? Anlatacağım, devam…

    PROBLEM NE?

    Problem, atmosfere ekstra yüklediğimiz karbondan başlıyor. Tabii bunu nasıl yapıyoruz, en başta fosil yakıt tüketimi ile. NASA’nın verilerine göre, insanlar tarafından atmosfere salınan fazla karbonun yaklaşık yüzde 48’i okyanus dolabına kaldırılıyor ve kapısı da kilitleniyor. Tamam, en azından havadaki fazlalığın yaklaşık yarısını bir yere kilitleyip kaldırdık. Ama bu normal seviyelerde olunca. Normal seviyenin üstüne çıkınca doğal döngü kabul edemiyor ve bu yüzden de karbonu yok edemiyor. Yok edemeyince ne oluyor? En başta dediğim gibi karbondioksit suyu asidikleştirme özelliğine sahip. Bu asit oranı artan su da kalsiyum karbonatla tepkimeye giriyor. Dolayısıyla, bütün bu karbon daha asidik okyanus, daha asidik okyanus da deniz tabanından daha hızlı kalsiyum karbonat çözünmesi demek. Asit oranının artması ve kalsiyum karbonat depolarının çözünmesi de okyanusun kimyasını değiştirdiği anlamına geliyor. Kimyası değişen bir yerin etkilerini de hayal etmek zor değil tabii. Oradaki canlılar için, bizim havamızın değişmesi gibi bir şey, oksijen yerine karbonmonoksit ya da belki karbondioksit solumak zorunda kalsaydık? Hoş hava kirliliği yüzünden ona da maruz kalmıyor değiliz ya, neyse. Ayrıca bir noktadaki etki yada travma yalnızca orada kalmıyor, okyanusta pişer bize de düşer, doğanın dengesi bir bütün halinde en nihayetinde.

    Okyanus tabanının çözünmesi ile ilgili yapılan araştırmada su akıntı verisi, okyanus sirkülasyon modelleri kullanılmış. Deniz tabanındaki tortularda bulunan kalsiyum karbonat ölçümleri yapılmış ve okyanus tuzluluğu, sıcaklığı gibi parametreleri katarak dünya çapında muhtemel çözünme oranını hesaplamışlar. Adamlar hesaplıyor. Ve bu oranı sanayi devriminden önceki oranla karşılaştırmışlar. Karşılaştırıyorlar da.

    PEKİ SONUÇ…

    Size bir iyi, bir de kötü haberim var. İyi haber, okyanusların çoğu bölgesinde kalsiyum karbonat çözünme oranında henüz dramatik bir fark yok, en azından sanayi devrimi öncesi ve sonrası karşılaştırıldığında. Kötü haber ise, insan yapımı karbon emisyonlarının büyük bir fark yarattığı birden çok önemli nokta var. Açıkça söylemek gerekirse esas oğlan “karbon” popüler noktaları seçmiş, oraya doğru toplanmış. Bu noktalardan en büyüğü batı Kuzey Atlantik. Burada insan kaynaklı karbon miktarı, yüzde 40 ila yüzde 100 arasında kalsiyum karbonat çözünmesine yol açmış. Bir diğeri de Güney Okyanusu. Nispeten genç ve karbondioksit bakımından zenginleşmiş bölgeler. Diğer daha küçük olan bölgeler ise Hint Okyanusu ve Güney Atlantik’te. Burada da fazla miktarda karbon var ve hızlı alt akıntıları çözünmeyi daha da hızlandırıyor.

    KALSİYUM KARBONATIN ÖNEMİ VE TEHLİKESİ

    Aslında en genel anlamda konu, okyanusun kimyasının değişmesi. Bakın, birçok canlının kabuk ve iskelet yapısı sudaki karbonata bağlı. Bu şekilde vücutlarını inşa ediyorlar, aynı zamanda da koruyorlar. Asit oranının artmasıyla beraber bu canlıların evlerini yuvalarını alıyoruz ellerinden; sadece evlerinin değil, bedenlerinin de kırılganlığını artırıyoruz. Canlıların bazıları bu kabukları geçici kullanıyor. Bulduğu kabuğa girip, sıkıntılı zamanı geçirip, sonra evi bir diğer kiracıya bırakmak üzere boşaltıyor. Bu canlıların yerine koysanıza kendinizi. Anlayamadığın bir kırılganlık yaşadığın gibi başını sokacak evin de kayboluyor ya da harabeye dönüyor. Ve dip toplamda biyo çeşitlilik tehlikeye giriyor. Normal seviyelerde gerçekleştiğinde olağan olan bir tepkime, ekstra girdi aldığında dengesi şaşıyor ve sonuçları da büyük oluyor. Okyanusta milyonlarca yıldır düzgü şekilde işleyen bir sistem var. Fakat bu, yavaş işleyen bir sistem. Biz ise aksiyonu seviyoruz, hadi koş diyoruz ve çok daha hızlı karbondioksit salıyoruz atmosfere, hem de dinozorlardan buyana en hızlı şekliyle…☸