Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • “Fırtına Kuşu” geçmiş üzerimizden

    “Fırtına Kuşu” geçmiş üzerimizden

    Ağustos ayından sözüm vardı. Kea – Serifos – Antiparos – Koufinisia – Amorgos – Chalki ve bu yaz gezdiğimiz kalan diğer adalardaki izlenimlerimi aktaracaktım ama kafanızı karıştırıp yanlış yönlendirmemek için vazgeçtim. Sadece ve sadece Sikinos’a gitmenizi tavsiye ediyorum. Gidin ve Sikinos’u yaşayın.

    Süha üstadımız Yacht Türkiye dergisinde keyifle okuduğum ve derin bilgilerinden istifade ettiğimiz bir büyüğümüzdür. Çok iyi bildiğiniz gibi zat-ı muhterem Kitab-ı Bahriye’nin dümen suyundan dolaşır ve dolaştığı yerleri bizlerle paylaşır. Fakat Eylül ayında dümeni hafif bize doğru kırar gibi olmuş. Önce diplomatik bir kıvraklıkla Sikinos Adası hakkında yaptığım tek cümlelik yoruma gönderme yapmış. Üstadım, Sikinos muhakkak nev-i şahsına münhasır doğal güzellikleri olan bir yerdir ama gidilecek çok daha güzel adalar varken bizi okuyanlar önceliği ona vermesin diye kestirip atmıştım. Bu Sikinos’u ben vıcık vıcık yazardım yazmasına ama sevgili editörümüz Eyüp daha telefonda benim Sikinos’tan geçtiğimi duyar duymaz “aman abi aman, sakın sen orayı yazma” diye çığlık atmaya başladı. Karşılıklı gülüştükten sonra oto sansür uygulayarak tek cümle ile geçtim. Diğer okuyuculardan ve dostlardan gelen mesajlara bakınca bu tek cümlenin yettiğine kanaat getirdim. “Sikinos’ta üç gün kalsak bu kadar gülmezdik” diyen bile var.

    Üstadımın yazısına devam ettikçe gördüm ki, takıldığı tek şey Sikinos değil. Liman ve gümrük işlemlerinden alınan paralara atıfla “Para Kalmooor” diye yaptığım espriyi adalardakilerin paraya değer vermediğini ve Yunan adalarının maalesef daha ucuz olduğunu yazmış. Birçok yazımda belirttiğim gibi Yunan adalarında aldığınız hizmetin ve yediğiniz yemeğin belirli bir standardı var. Bu pencereden bakınca verilen bedel bugünkü yüksek Euro kuru ile bile helal. Ama konu bu değildi, hatırlatmak isterim.

    “Vardavelaya havlu asana bile tepesi atan Emir” diye beni dürtmeye devam eden üstat motoryat kullandığıma şaşırarak koylara hızla giren teknelerden atıfla benim böyle bir şey yapmayacağımı belirtmiş. Bütün çocukluğum yelkenlide geçtiği için ben pek alınmadım ama içten içe motoryatlara olan karşı konulamaz bir düşmanlık köpüklerinin su üstüne çıktığına değinmeden geçmek istemedim. Spetses ve Büyükada anımsatmasını ama benzetme yapmamı tasvip eden üstadım yine lafı döndürüp dolaştırıp Sikinos’a getirmiş. Ne Sikinos’muş arkadaş demekten kendimi alamadım vallahi. Hani isminin cazibesi var demiştim ya üstadımda bu cazibeden kendini alamamış.

    Süha üstadımın bize dokundurması bile şereftir ama “Sabahlara kadar bangır bangır bangır müzik çalan, kötü meze, yemek, servis sunan, kazıkçı restoranlarla dolu rıhtımlar; gündüz, kapı gıcırtısına bile göbek atan günübirlikçilerle dolu gezi tekneleri, gece ise motoryatlarda sonuna kadar açık televizyonlarla inleyen, en sakin olması gereken koylar; ahşap guletlerin güvertelerinde yakılan mangal kokusu ve dumanı gibi bir Sikinos istiyorsan Gökova’ya git” diye bana kılçık atmasına çok üzüldüm. Bütün bu yazdığı olumsuz şeyler benim yazılarımda ve kitaplarımda sürekli ve üstüne basa basa haykırıp isyan ettiğim konulardır. Geriye dönülüp bakılırsa bu ve benzeri konuları ilk defa benim yazdığım çok net görülecektir. Süha üstadım, Kitab-ı Bahriye’den vakit bulup benim yazılarımı okumamış olabilirsiniz ama bu konuda sizden bir düzeltme beklediğimi belirtmek isterim.

    Bu arada son zamanlarda çatır çatır insanları ısırmaya devam eden ve bence aşırı korumadan haddinden fazla çoğalan Deniz Kaplumbağaları konusunda sizden bilgilendirici açıklamalar bekliyorduk ama Sikinos’a kurban gitmiş gibi gözüküyor.

    Biliyorum Ağustos ayından sözüm vardı Kea – Serifos – Antiparos – Koufinisia – Amorgos – Chalki ve bu yaz gezdiğimiz kalan diğer adalardaki izlenimlerimi aktaracaktım ama kafanızı karıştırıp yanlış yönlendirmemek için vazgeçtim. Sadece ve sadece Sikinos’a gitmenizi tavsiye ediyorum. Gidin ve Sikinos’u yaşayın. Bir haftadan az sakın kalmayın. ☸

  • SANTORİNİ Nerde kalmıştık? Yunan Adaları’nın en güzellerinde…

    SANTORİNİ Nerde kalmıştık? Yunan Adaları’nın en güzellerinde…

    Dergimizi takip edenler bu yıl Yunan Adaları’nı kuzeylerden güneylere dek, Ege Denizi kazan, biz 60 metre süperyatımızla büyük bir kepçe olarak ada ada dolaştığımızı hatırlar. Geçen sayıda Skiathos, Chios yani bizim bildiğimiz ismiyle Sakız Adası, Leros, Kalimnos, Patmos, Kos, Simi ve Rodos’tan bahsetmiştik. Bu sayıda daha da güneylere, en güneylere indiğimiz noktalardan bahsedeceğim.

    Santorini…

    Siz hiç gecenin en ıssız karanlığında, Santorini’nin o meşhur 600 merdiveninden aşağıya indiniz mi? Ben indim!

    Yüzlerce basamağı bitirip, gece hayatının kendinden geçmiş renkleri ve gürültüsünü yukarıda bıraktığımda, adımlarımdan başka hiçbir ses duyulmadığı anlar… Korktum mu? Belki… Gece karanlığının verdiği bu kaçınılmaz gizem, Santorini’nin romantik çiftlerin adası denen bu tatlı unvanını yerle bir edip, yerine yüzyıllarca yaşanmış gerçek unvanını geri getiriyordu: Vampirlerin sürgün adası!

    Gezi rehberlerinde ya da turistik kataloglarda yazmaz. Aslında dünyanın en güzel manzaralarından birine sahip olan bu turistik ada, bir vampirler adasıdır. Milattan önce 1650-1450 yılları arasında püskürmeye başlayan volkan, kısa sürede çökerek adanın 73 kilometrekarelik bir alanının deniz altında kalmasına yol açmış. Adadaki Minoan uygarlığını denize gömüp Girit’e kadar uzanarak deniz seviyesindeki her köyü yok etmiş, geride kalan alanları da külle kaplayarak Akdeniz’deki yaşamı söndürmüş. Adanın şu anki ortası oyuk kruvasan şekli de bu yüzden.

    Kaynaklarda, Yunanistan’ın tarihte hiçbir zaman başının vampir derdinden kurtulmadığı yazar. İşte 15-17. yüzyıllarda da Yunanistan, VRYKOLAKAS denilen bir vampir istilası ile yüz yüze kalmış. Bu bir efsane değil, 15.-17. hatta 19. yüzyıla uzanan birçok tarihsel doküman Vrykolakas’ın ölüm saçan dehşetinden söz ediyor. Dokümanlara göre Vrykolakas mezardan uyanır, insanların kapılarını çalar ve “Kim o?” diyene içeride yaşayanın en sevdiği kişinin ismini söyler. Kapıyı ilk çalışta cevaplarsanız sizi de bir vampire dönüştürür! O yüzden halen Yunanistan’da kapıyı ikinci kez çalışta cevaplamanın iyi olduğuna inanılır. Yazılanlara göre Vrykolakas vampirleri, ilginç bir şekilde sadece kan içmekle ilgilenmiyor, insan ırkından nefret ettikleri için insanların sadece ölmesini istiyorlardı. Eğer bir vampire dönüştürmek istemedilerse. Yunan halkı öldürerek yok edilemeyen bu vampirlerden kurtulmak için, onların tuzlu suyu geçmelerinin mümkün olmadığını anladıklarında, onları yakaladıkça Santorini’ye kapatmaya başlamış. İşte o dönem Santorini’ye vampir sürgünü de böyle başlamış. O dönemlerden hâlâ günümüze gelen bir deyimleri bile var. Gereksiz bir şey, bir hareket yapana söyleniyor: “Vampiri Santorini’ye gönder!”

    Günümüzde bilim insanları tarafından, volkanik patlama nedeniyle, Santorini toprağının ölmüş bir varlığın cesedinin çürümesinde elverişli olmadığının kanıtlanmış olması, efsanelerin gücüne güç katmış.

    Zaten Santorini’ye hiç gitmediyseniz, size söyleyebileceğim tek realite, “tatil için sakın gitmeyin!” olur. Çünkü bu yazdığım volkanik yapı nedeniyle plajlardaki kum siyah! Evet bildiğin siyah! Kızıl olanı da var ki oraya adı üzerinde “Red Beach” yani kırmızı kumsal demişler. Denize ayağını bastığında ise yumuşacık kum yerine her yeri kaplamış büyük bir kayaya basıyorsun. Su da üstelik volkanik ısıdan dolayı hamam suyu gibi. Özetle Yunan Adaları’nın içinde kristal gibi suları olan başka adalar dururken Santorini’ye tatile gitmek, National Geographic belgeseli çevirmek isteyenler için ideal olabilir ancak.

    Diğer yandansa, bir ömür içinde mutlaka hayatınızın en romantik akşam yemeği için gidilmesi gereken bir yer! Gözlerinizi alamayacağınız ve kendinizi bir tablonun içinde hissedeceğiniz bir manzara ile karşılaşacaksınız. Yemek sonrası Thira’da gece hayatına biraz bakabilir, Oia’da konaklayıp bir başka muhteşem manzaraya bakarak uyanabilir, öğlen Oia restoranlarından birinde deniz ürünleri yiyerek adadan ayrılabilirsiniz.

    Bir daha Santorini’ye gittiğinizde, o nefes kesici manzara karşısında dünyanın en muhteşem gün batımını izleyip şampanyanızı yudumlarken yanınızda oturan vampire dikkat edin! ☸

  • “Gözüm Sakarya’da Kulağım İnebolu’da”

    “Gözüm Sakarya’da Kulağım İnebolu’da”

    İnebolu: Türk istiklâline demir ve kan taşıyan ana arter. Cephane taşımaya yönelik  deniz yolu ile değil, aynı zamanda Ankara’ya ulaşan kara yolu ile öne çıkan bu yoldan işgal İstanbul’undan  İnebolu’ya kaçabilen yüzlerce gönüllü Kuvayı Milliyeci de Ankara’a intikal etmiştir. İnebolu-Kastamonu-Çankırı-Ankara yolu bu nedenle “İstiklal Yolu” olarak bilinir.

    Kurtuluş Savaşı’nın demiri, yani cephanesi ve silahlarının pek çoğu 233 deniz subayı ve Karadenizli yüzlerce gemicinin donattığı yaşlı ve zayıf teknelerle sağlandı. Beş ton üzeri sadece 28 gemiye sahiptiler. Toplam taşıma kapasitelerinin takriben 7 bin 800 ton olmasına karşılık Rusya’nın Batum, Tuapse ve Novorosysky limanları üzerinden, İnebolu, Trabzon ve Samsun limanlarına 36 ayda toplam 300 bin ton harp malzemesi taşıdılar. General Karabekir’in 15. Kolordusu’nun Doğu’daki zaferi sonrası mevcut savaş malzemeleri de Batı cephelerine taşınmak üzere Doğu Karadeniz limanlarından deniz yolu ile İnebolu’ya getirildi. Gazal’da, Rusumat-4’te ve daha pek çok  Türk denizcisinin bulunduğu, irili ufaklı onlarca teknede sadece Kurtuluş Savaşı’nın demiri değil, aynı zamanda bağımsızlık, hürriyet ve ulusal onur ateşi de taşındı. Onlar sayesinde Atatürk, “Gözüm Sakarya’da, Dumlupınar’da kulağım İnebolu’da” diyebilmişti. Kurtuluş Savaşı’nda ikmal teşkilatının başında bulunan Korgeneral Muzaffer Ergüder’in, 1925 yılında bu başarı için sarf ettiği “Kurtuluş Savaşı’nda bir avuç deniz subayımız olmasaydı, ne İnönü’ler, ne Sakarya ve ne de Dumlupınar ve de dolayısıyla Kurtuluş Savaşı olurdu” sözlerine ne eklenebilir ki?

    İnebolu… Türk istiklâline demir ve kan taşıyan ana arter. Cephane taşımaya yönelik  deniz yolu ile değil, aynı zamanda Ankara’ya ulaşan kara yolu ile öne çıkan bu yoldan işgal İstanbul’undan  İnebolu’ya kaçabilen yüzlerce gönüllü kuvayı milliyeci de Ankara’ya intikal etmiştir. İnebolu–Kastamonu-Çankırı-Ankara yolu bu nedenle “İstiklal Yolu” olarak bilinir.

    İNEBOLU KENT MÜZESİ

    19 Ağustos’ta bir konferans için bulunduğum Kastamonu’da uçuş programına bağlı olarak bir gece konaklama fırsatım vardı. O zamanı 90 km kuzeyde bulunan Gazi İnebolu’ya giderek kullandım. Vardığımda saat 14.00 sularındaydı. 90 km boyunca zaman zaman İstiklal yolunun dik yamaçlarını yalçın Küre Dağları’nın denizden 1500 metre yükseklikte ürperti veren tepelerini gözlemledim. Yaz şartlarında bile görünüşü ile korku veren bu dağları kış ortamında kağnılarla geçen Gazi İnebolu’nun yiğit erkekleri ile başta Şerife Bacı olmak üzere kahraman kadınlarını düşünmeden duramadım.

    İnebolu’ya gitmemin iki amacı vardı. Birincisi, kurtuluş ve kuruluşa giden tarihi süreçte yer alan tüm coğrafi mekânları görme vazifemi tamamlamaktı. Yurtışında Lozan (Chateau D’ouchy, Palais Rumine) ve Montrö (Palais de Montreux)  dahil, Türkiye topraklarında Kurtuluş savaş ve diplomasi tarihinin her düğüm noktasını görmüş ve o günleri yaşamaya çalışmıştım.

    Genç bir deniz teğmeni iken bulunduğum savaş gemisi ile 1982 yılında kısa bir süre için İnebolu’da demirlemiş, ancak nöbetçi subay olduğumdan gemiden karaya çıkamamış, bu kutsal toprağa ayak basamamıştım. Bu kez İnebolu’yu görebildim. İkinci amacım da resmi açılışı 29 Ekim 2017’de yapılacak İnebolu Kent Müzesi’ni görmekti. Her iki amacımı da gerçekleştirdim. İnebolu gerek coğrafyası gerekse tarihi ile beni büyüledi. Müze ise başlı başına büyük bir başarı. Emeği geçenler, başta müze kurulmasına  öncülük eden belediye başkanı olmak üzere takdire şayan. İnebolu Belediyesi kurtuluşa giden yolda, İnebolu Kent Müzesi ile Tarihi Kentler Birliği tarafından düzenlenen Müze Özendirme Yarışması’nda da mayıs ayında özel ödüle layık görüldü. Müzede Kurtuluş Savaşı’nı yaşıyorsunuz.

    TARİHE VE GEÇMİŞE SADAKAT

    İnebolu, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurtuluş ve kuruluşuna sahip çıkabilme onurunu dinamik bir şekilde korumaya devam ediyor. Tarihi mirasına kıskançlıkla sahip çkıyor. Kurtuluş Savaşı’nda düşman işgaline uğramamasına rağmen, cephe gerisindeki hizmetleriyle “istiklal madalyalı tek ilçe” unvanını kazanmış bir ilçemiz.

    İnebolu’nun denk kayıkçıları, tarihe adlarını altın harflerle yazdırmıştı. İskele olmadığından alargadaki gemilerden cephane sandıklarını tahliye işini İnebolulu kahraman kayıkçılar üstlenmiş, “Denk kayığı” adıyla bilinen tekneleriyle, fırtınalı havalarda dev dalgalara göğüs gererek gemilerdeki binlerce ton cephaneyi emniyetle karaya çıkarabilmişlerdi. İnebolulu kayıkçılar, üç yıl boyunca mücadele verdi. Atatürk başkanlığındaki TBMM’nin 11 Şubat 1924 tarihli oturumunda, Milli Mücadele’ye katkılarından dolayı İnebolu Mavnacılar Loncası’na (Kayıkçılar Cemiyeti) Beyaz Şeritli İstiklal Madalyası verilmesi kararlaştırıldı. Kastamonu Havalisi Komutanı Muhittin Paşa, Genelkurmay Başkanlığı’na verdiği bir raporda İnebolu halkının fedakârlığını, “İnebolu’nun vatansever halkının şimdiye kadar askerlere, dolayısıyla millete yaptıkları hizmet ve yardımları takdire şayandır. Yollamalar başladıktan bu yana her gün arkası kesilmeyen taşımalarda, malzemenin teslim ve yollanmasında parasız ve bir mükâfat beklemeden çalıştıklarını gördüm” sözleriyle ifade ediyordu. (Lonca, Ankara Hükümeti’nin hizmet karşılığı verdiği parayı reddetmiş ve iade etmişti.)

    HALKI SEFERBER EDEN ÖRNEK MÜFTÜ

    İnebolu topyekün bir savaşa, kadını-erkeği, çocuğu ve yaşlısı ile Ramazan Bayramı sırasında 9 Haziran 1921 günü maruz kaldı. Yunan savaş gemileri Kılkış ve Panter cephane naklini durdurmak ve tüm deniz araçlarını batırmak için ilçe açıklarına geldi. Kayıkçılar gemilerden cephaneleri boşaltırken Yunan savaş gemileri ufukta göründü. Kaymakam ile liman başkanı mahallelere ve yakın köylere haberci salarak cephanenin bir an önce kayıklardan alınıp depolara taşınması için halkı limana çağırdı. Bu sırada Yahyapaşa Camisi’nde bayram namazı vaazı veren Müftü Ahmet Hamdi Efendi ise çağrıları duyunca, “Ey ahali, camiden çıkın ve peşime düşün” diyerek camideki halkla birlikte sahile koştu. Çocuk, kadın, yaşlı demeden bütün halk seferber olarak kayıkların sahile çıkardığı cephaneleri tepenin arkasındaki güvenli yerlere taşıdı ve  bombardımana rağmen cephaneler teslim edilmedi.

    BUGÜN İNEBOLU RUHUNA İHTİYAÇ VAR

    İnebolu’da kaldığım kısa süre içinde her yerde bu gazi ilçenin tarihi ile övündüğünü, emperyalizme attığı okkalı tokadın gururunu her yerde yaşadığını gözlemledim. Kent Müzesi çatısına yerleştirilen denk kayığı aslında tüm Türkiye’ye mesaj veriyordu.

    Geçmişinizle övünün, Mustafa Kemal Atatürk’ün ipine sarılın. Bu topraklar tarihi boyunca işgal edilemedi. 1918 sonrası toprak işgalini denemeye kalkanlara dünyaya örnek direnç gösterildi. Şimdi fikirlerinizi işgal etmeye kalkışanlara da direnin. Genç-yaşlı, kadın erkek, çoluk çocuğun vatan ve istiklal için birleştiği İnebolu, herkese örnek olsun. ☸

  • Harvey, Irma, Jose, Katia bir de üstüne Maria

    Harvey, Irma, Jose, Katia bir de üstüne Maria

    Irma öyle güçlüydü ki, hakkında şöyle konuşuldu: “Okyanusun şeklini değiştirdi.” Şimdi genel hatlarıyla hepsinden, ama en çok da Atlantik’in en güçlü kasırgalarından olan Irma’dan bahsedelim diyorum, izniniz olursa eğer…

    Bu yıl Atlantik Kasırga Sezonu epey yoğun geçti. Geçti derken henüz bitmedi tabii, geçiyor desem daha doğru olur. Atlantik Kasırga Sezonu, 1 Haziran-30 Kasım tarihlerini kapsayan bir dönem. Atlantik Okyanusu’nda, kasırgalar genellikle Batı Afrika kıyılarındaki Cape Verde yakınlarında oluşuyor. Daha sonra batı yönünde Karayipler ve ABD’ye doğru ilerliyorlar. Kasırgaların gücünü belirleyen çok faktör var ama genellikle sıcak okyanus yüzey suyu üzerinde güç toplamak için ne kadar zaman harcadıkları ve ne kadar mesafe katettikleri belirliyor. Şimdi genel hatlarıyla hepsinden, ama en çok da Atlantik’in en güçlü kasırgalarından olan Irma’dan bahsedelim diyorum, izniniz olursa eğer…

    Irma öyle güçlüydü ki, hakkında şöyle konuşuldu: “Okyanusun şeklini değiştirdi.” Haberlerde ya da internette filan görmüşsündür, Bahamalar’ın o masmavi berrak suyu bir anda kayboldu ve orası resmen çorak bir araziye döndü. İşte biz buna ne diyoruz biliyor musun, “Negative Storm Surge”. Yani onlar diyor, biz “Negatif Fırtına Dalgalanması” diyoruz. Normalde kıyı şehirlerde fırtınayla beraber suyun da karaya vurduğunu düşünürüz ya, işte burada aksine fırtına, suyu karadan uzaklaştırıyor, bu yüzden “negatif” dalgalanma deniyor. Tabii o negatif dalga geri de geliyor. Bir anlamda tsunami gibi. Peki neden böyle bir şey oldu dersen, cevabı kabaca şöyle özetleyebiliriz.

    TERS BAROMETRE ETKİSİ VE DALGALAR

    Deniz seviyesi, her yerde aynı anda aynı seviyede değil, doğal olarak. Buna bazen Ay ve Güneş’in oluşturduğu gelgitler sebep oluyor, bazen de yüzeyin engebesine göre yer çekimi farklı etkide bulunuyor. Öte yandan; dünyanın atmosferinde, etrafta dolaşan hava paternleri hareket ettikçe farklı yerlerde farklı hava basınçları oluşturur. Bu yüzden alçak ve yüksek basınçtan bahsederiz zaten. Şimdi, bu basıncın deniz seviyesine etkisi de şöyle: Yüksek basınç okyanus yüzeyini aşağı iter, alçak basınç ise tam tersi suyun hafifçe yükselmesine izin verir. Bunu kolayca şöyle canlandırabilirsin: Hatırlarsın; tekneye, gemiye, vapura binerken bazen iskeleden inerek bazen de daha yukarı çıkarak geçeriz. Daha basit haliyle, içi hava ya da su dolu bir yatak düşün. Bir ucuna 100 kiloluk bir adam, öbür tarafa 20 kiloluk bir çocuk otursun. Adam yatağın içine çöker, çocuk havalanır. İşte bu o anki basıncın etkisidir. Daha terimsel konuşursak: “Ters barometre etkisi”. Ters barometre etkisine göre, kabaca atmosfer basıncındaki 1 hektopaskal değişim deniz seviyesini 1 cm değiştiriyor. Olayın oluşum kısmı tamamsa, bir yerlere otur. Şimdi can alıcı noktaya geliyorum. Bu büyük kasırgalarda aslında en tehlikeli olan şey, hatta kuvvetli rüzgârlardan bile bazen daha tehlikeli olabilen şey, bu fırtına dalgalarıdır (storm surge). Çünkü yüzlerce metre su aynen gelgitlerde olduğu gibi çekiliyor, sonra kasırgayla beraber tekrar geri geliyor. O sel olarak gördüğümüz görüntülerin bir kısmı yağışla, bir kısmı da bu çekilen suyun geri gelmesiyle oluşuyor. Kat kat daha fazla zarar vermiş oluyor. Biraz önce dediğim gibi, tsunaminin küçüğü, ama yine can kayıplarına neden olabileni.

    IRMA’NIN GÜCÜ NASIL AZALDI?

    Irma hakkında bahsetmek istediğim önemli başka bir nokta da, karaya ulaştığında hızlıca gücünü kaybetmesi. Irma, karaya ulaştığı anda “kategori 4” gücündeydi. Ondan önce zaten maalesef Karayipler’de onlarca cana sebep olmuştu. Daha sonra da Florida’ya ulaştı ve hep haberlerimizde şunu gördük: “Neyse ki çok hızlı bir şekilde kategori 1’e indi.”  İşte burada ‘neyse ki’ kısmı hatalı olan kısımdı. Tamam kategori 1’e indi, ama nasıl indi? Yani o kocaman enerjisini nasıl tüketti?

    Biliyorsun, enerji hiçbir zaman yok olmaz; bir enerjiden başka bir enerjiye dönüşüyor sadece. Dolayısıyla Irma da bu enerjisini yıkmayla, dökmeyle, ortalığı dağıtmayla bitirdi. Karaya ulaştığında deniz üzerinden beslenemedi (bu tür kasırgalar özellikle üzerinde bulunduğu suyun sıcaklığıyla beslenir) ve olan enerjisini de yıkıp dökerek tüketti, böylelikle hızlı bir şekilde kategori 2’ye, ardından 1’e indi.

    VİRÜS VE SALGIN HASTALIK TEHLİKESİ

    Daha bitmedi, aslında ne kadar anlatsam da pek biteceğe benzemiyor. Çünkü bu tür afetler bittikten sonra bile hem doğrudan hem dolaylı etkileriyle yaşama müdahale etmeye devam ediyor. Mesela bu Atlantik kasırgaları şimdi beraberinde salgın hastalık korkusunu da yükseltti. Kolera bunlardan bir tanesi. Kolera, kirli su ve yiyeceklerin içinde bulunan ve Vibrio Cholerae denen bir bakteriyle oluşuyor. Kasırgalar da su kanallarına, su arıtma sistemlerine hasar vererek bu ve benzeri hastalıklara zemin hazırlıyor.

    Bu yıl Harvey de Irma da, zika hastalığı için neredeyse ideal şartları oluşturdu. Zaten Amerika kıtasında, Aedes Aegypti’nin yani Zika Virüsü taşıyan sivrisinek popülasyonunun gelişmesi için en uygun iklime sahip iki bölge, Güneydoğu Teksas ve Güney Florida. Üstüne bir de kasırganın getirdiği sel suları bu sivrisineklerin çoğalması için ortam oluşturdu. Aedes Aegypti yalnızca zika değil, Dang Humması, Chikungunya Virüsü ve Sarı Humma da yayan bir sivrisinek türü.

    EKONOMİ VE TURİZME ETKİLERİ

    E mal, canın yongasıdır. Kasırgaların ardında bıraktığı zayiat da üzüyor. Irma’nın Florida’da ekonomik maliyetinin 300 milyar dolara kadar çıkabileceği tahmin ediliyor. Florida, narenciyede, özellikle portakal üretiminde dünyada ikinci. Ama Irma yüzünden ürünlerinde yüzde 20 kayıp yaşadı ve bir ağacın tekrar yetişmesi zaman alacağı için, aslında bu zarar birkaç yıllık bir hasar. Yani demek istediğim dolaylı etkilerin de devam ediyor olması. Öte yandan, adaların dış dünyayla en önemli bağlantısı olan limanlar, havaalanları gibi yapılar bu tür olaylarla zarar görüyor. Bu da ekonomisinin büyük kısmını turizmin oluşturduğu adalara başka bir yönden vurmuş oluyor.

    Aslında bu kasırgalar bize çok şey anlatıyor. Kasırgalar sıcak okyanus sularından beslenir. Ne kadar sıcaksa o kadar da nem biriktirir, böylelikle de güçlenir. Ve iklim değişimi ile deniz suyu sıcaklıkları böyle artmaya devam ettikçe Irma gibi Harvey gibi vurucu afetleri, bizdeki dolu yağışları ve maalesef acılar yaşatan, seller yapan sistemleri daha sık ya da daha şiddetli göreceğiz. Dolayısıyla deniz suyu sıcaklığı yalnızca deniz yaşamını etkileyen bir durum değil artık, tahmin edemediğimiz yönlerden vurabiliyor. Isı dalgaları, kuraklık, daha şiddetli hava olayları, hatta belki ileride şu anda bilemediğimiz onlarca başka sorunları getirebilecek. Belki de kasırgalar için de daha üst bir kategori tanımlanması gerekecek. Bu ay da içini kararttıktan sonra satırlarıma veda ediyorum. Gel gel iyi şeyler de söyleyeceğim. Eylül neydi öyle? Ama Ekim de sıradan bir ekim ayı olmayacak. Hadi gelecek ay da buluşalım. Bir iki sayfa ileride ya da geride, buralarda olurum, bekliyorum… ☸