Yazar: MURAT ÖKSÜZ

Ege’nin Kudüs’ü PATMOS

Tepedeki haşmetli kilise 1995 yılındaki jurnale çizdiğim resim gibi hafızama çiziliyor. Arki’ye seyir, Patmos’tan yokuş aşağı, sırtına yaslanıp keyfini çıkaracağın seyirlerden. 7-10 knot kuzey rüzgârı Kelebek ve yolcusunu 4-5 knot süratle Arki’ye taşıyor. Çay ve çörekle kokpitte oturmuşum maziye, Kelebek III’ün log’una bakıyorum, şükrediyorum 20 yıl sonra yeni bir log’a bir şeyler çiziktirme şansını bulduğuma. Hayat muhteşem, bakmasını bildiğimiz sürece…

Gece, daha doğrusu sabaha kadar Pandeli’deki dünya evine giren mutlu çifti, sirtaki yorgunluğuyla baş başa bırakıp demir alıyorum, onlar ersin muradına, biz çıkalım kuzeye. Dümen arızasından kursağımda kalan Patmos’a ikinci denemede ilk adımım biraz küçük. Doğrusu kalabalıktan kaçıp, biraz uyumak, dinlenmek için bir kuzeydeki koy Alindi’ye geçeceğim. Rüzgâr 20-25 knot meltem (KB).

Bodrum’dan gelen için, Kalimnos-Leros arasından batıya geçip Lakki limanında giriş yaptıktan sonra Patmos’a geçmek mesafe olarak daha kısa, yalnız rüzgârın gözüne gitmek garanti. Ben arıza yüzünden çıkış yapamadığımdan, giriş yapmayacağım ve Lipsi’ye uğramak istediğimden Leros’un doğusundan tırmanmayı tercih ediyorum. Alindi doğu hariç her yöne kapalı büyük bir koy. Hava şartları müsait olmadığında Leros’un alternatif feribot limanı. Meltemde koyun KB köşesinde demirleyebilirsiniz veya bize yakın adalarda moda olan, kıyıdaki tavernaların attıkları tonozlardan birine bağlanabilirsiniz. Şamandırada hangi tavernanın olduğu, yani akşam nerede yemek yiyeceğiniz yazıyor. Dip çoğunlukla erişte. Alindi’nin yüksek tepelerden inen sağanaklarıyla da kötü bir şöhreti var. Sağanaklardan korunmak, daha doğrusu tam yolu üzerinde olmamak için, eğer seçme lüksüm varsa, demir yerimi kıyıdaki vadicikler, yani nozulun tam karşısında değil, tümseklerin karşısında seçerim ama burada kıyıya çıkacağım yere yakın öyle bir yer yok. Kıyıya yakın bir yerde dipte bir kumluk yama bulup demiri bıraktım. Kum yamaları küçük olduğunda tek başınayken, sert rüzgârda başüstüne gidene kadar kaçırabiliyorsun, ben bu durumda kumluk yamayı, geçtikten sonra tekne geriye kayarken demiri bırakıyorum. Sağanaklar 30’u geçince benim Ultra dipteki erişteyi kökünden koparttı. Hazır taramışken kıyıya yakın, boşalan tonozlardan birine şamandıradan sonra tekneye alacağın “penant” halat olmadığından başarısız üç deneme yaptım sonuncusunda rüzgâra karşı fıtık olmama az kalmışken botun kancasını bırakmak zorunda kaldım. İnadım inat tornistanla gidip kancayı kurtarma operasyonundan sonra yakalayabildiğim tonozun halatı rüzgâr yüklenip gerildiğinde su altında olan yaralı kısmı su yüzüne çıktı, halatın üç kolundan biri kopmuş.

Demir tararsa tekne yavaş sürüklenir ve tekrar tutma şansı var ama tonozun halatı koparsa uyanıp bir şeyler yapmaya vaktin olmayabilir. Bu kadar uğraştan sonra bayağı müstehcen kelimelerle halatı bırakıp tekrar demirledim. Devamı Mart 2016 sayımızda.

Patmos island, Dodecanese, Greece. Unesco heritage site

29 Mart 2016
Sadun Boro Regatta’sı

İlerleyen günlerde de ülkemizin deniz ve doğa duayeni Sadun Abimiz adına, sadece adını taşıyan değil, onun düşüncelerine layık yıllık bir regatta (zaten programlanmış bir yarışa onun adını vermek değil) nasıl yapılabilir düşüncesi kafamda dolaşıp durdu. Düşünmek, akıl vermek kolay da zor olan organize etmesi. Kasım ayı sonunda Okluk’ta Sadun Abinin denizci dostlarından sadece birkaçımız bir araya geldiğimiz, onun başlattığı “yaza veda partisi” yıllık toplantısının bir gelenek olmasında ilk adımı attığımızda, bu projenin de olabilirliğine daha çok
inanmaya başladım. Önümüzde zaman var, marinaların ve yat kulüplerinin böyle bir projenin üstesinden gelebileceğini düşünüyorum.

Sadun Boro ile Göran Schildt’i karşılaştırmıyorum. Zaten Göran Schildt Regatta’nın özelliği yukarıda anlatıldığı gibi, soğuk kıştan çıkan Finlilere Ege’de yelken tatili ve değişik kültürlerle tanışma şansı ile Yunan Ada
hayatını tatma imkânı vermesi.

Benim gönlümden geçenleri ve aklıma takılanları takıldıkları yerlerden çıkarıp kâğıdın üstüne koyunca ortaya çıkanlar şöyle:

Sadun Abi yarışı sevmezdi, denizin saf kalmasının menfaat için istismar edilmesine palavra veya gerçekçi olmayıp medya beslemekten öteye gitmeyen macera hayallerine kızardı. Kısacası mütevazı bir şahıstı.

İlk aklıma gelen, bu bir denizcilikten çok pahalı tekne ve ekipmana dayalı bir yarışı olmamalı.

Peki, nasıl bir regatta olmalı? Sadun Abinin hayat sevgisini, neşesini, kişiliğini yansıtan bir şölen, bir şenlik, onun yaşamının kutlaması ağırlıklı olmalı.

Daha önce orada burada dolaşırken, önceliği kazanmak olmayan bazı yarışlara katılmıştım. Virgin Adaları’ndan St. Thomas’ta bir yarış barda başlardı, skipper’lar mug dolusu birayı kafalarına diker, bitiren iskeledeki dingisine koşar, alargadaki teknesine kürekle gidip demir alır, yarış Jos Van Dyke Adası’nda plajın önüne demir atmakla biterdi. Tabii sonrası beach parti. Madagaskar yakınındaki Fransız adası Mayotte’un sevimli liman başkanı ve her türlü otoritesi Chang Tung adına yapılan Charlie Tango Cup’a her türlü tekne handikapsız katılır, ilk bitiren birinci. Yalnız her tekne bir bahane ile bir ödül alırdı. Bize en iyi yabancı tekne ödülünü “la plus belle tette de Turc”, En güzel Türk kafası diye ödül vermişlerdi. (Tette de Turc, inatçı, kararlı, başkasının sözünü dinlemez anlamında Fransız bir deyimi) Benim kel kafayla uygun düşünülmüştür. Diğerlerine de esprili birtakım ödüller…

Aklımdan geçenler

Tema: Sadun Boro’ya gidiyoruz.

Regattanın bitiş noktasından başlayacağım: Okluk Koyu girişindeki Denizkızı Heykeli önü.

Tarih: Ölüm yıldönümü olan 5 Haziran.

Başlangıç noktaları: Okluk’u merkez aldığımızda, etrafındaki Marmaris, Bodrum gibi merkezlerdeki marinalar, toplanacak tekneler ile 5 Haziran’da Denizkızı’na ulaşacak şekilde kendi grupları arasında birer yarış düzenler. Yarışlar bu iki noktadan başlamadan önce, Bodrum’un kuzeyindekiler Bodrum’da, Marmaris doğusundakiler de Marmaris’te bitecek “feeder race” yarışlar düzenler (örneğin Fethiye ve Göcek oldukça büyük sayıda yatın yuvasıdır. Hatta Fethiye grubu Marmaris’e katılabileceği gibi, Marmaris’e girmeden kendi yarışını düzenleyebilir).

Bu yarışlarda kazanmak değil eğlenmek öncelik olduğundan, ölçüm yok. İstenirse tekne boyuna göre bir sınıflama olabilir. Gaye basit tutmak, yarış kazanmak değil, Sadun Abiyi ziyarete giden deniz severlerin buluşup iyi vakit geçirmesi.

Okluk’a gelen tekneler büyük koyda demirler. Ertesi gün herkesin katılacağı yarış öncesi mezarlık ziyaret edilir. Denizkızı’ndan başlayıp bir ada etrafında dönerek yine Denizkızı’nda biten bir yarış sonu organize edilen bir yemekte Sadun Boro anılır.

Ege’nin, Akdeniz’in limanlarından, marinalarından gelen yelken dereleri birleşip nehre dönüşerek Sadun Boro’da buluşurken, onun vasiyeti olan bu dünyanın en güzel kıyılarına, (bana inanın, en güzel kıyılar burada) çevreye sahip çıkma mesajı da verirler.

Eminim organizasyonuna soyunacaklar bir araya gelince burada sadece kısa özetini verdiğimin çok üzerinde, geleneksel olacak güzel bir regatta çıkarılır.

Sadun Boro’nun dostu olmak, rahmetli abimizin tadına doyulmaz rakı sohbetleriyle sınırlı değil, onun savunduğu çevrenin korunmasında elimizden geleni yapmaktır.

İyi bir denizci olmak; tekne sahibi olmak, okyanus geçmek, çok iyi navigasyon bilgisi olmak, yelkeni iyi trim etmek, ok gibi dümen tutmanın çok ötesinde bir şey.

Önce doğaya, denize saygılı olmak, başkalarına yardım etmek, haddini bilmek, tevazu, palavra yok, daima araştırmak sorgulamak, her gün biraz daha öğrenmek. Öğretmekten çok öğrenmeye hevesli olmak… İşe Sadun Abi böyle iyi bir denizci idi.

Umarım Temmuz 2016 sayısında Birinci Sadun Boro Regatta’sını yazarım. ☸

29 Mart 2016
Manhattan’da marinada yaşamak

Öteden beri “madem yelkenciyiz, Manhattan’da da yelkenliyi ev yapıp, yaşamalıyım” gibi “araştırılmaya muhtaç” bir duygum vardı. Kışın ortasında, yolum Kanada ve Amerika’ya düşünce, hepsi birbirine komşu Montreal’den Toronto’ya ve Philadelphia’dan New York’a, “buralarda hayatımı demirlemeye kalkarsam, nerelere demir atarım” diye karadan çıkarma yaptım.

Artık hastalık oldu. Karadan ya da havadan bile bir yerlere seyahat etsem, muhakkak marinalarını-limanlarını geziyorum. Günün birinde teknemle yolum düşer diye yokladığım, denizciliğin dünyayı yönettiği yıllardan kalma, o kadar çok tarih kokulu liman var ki! Hepsini teknenle gezmeye kalkmaya Jules Verne’in bile ömrü yetmez!

Cenova gibi “hâlâ fahişe ve suç kokulu kirli denizci limanları”…

Asıl güzelliği yanı başındaki pastel renkli evleriyle görsel şölen olan Murano-Burano adaları olan Venedik…

Monet’nin tablolaştırdığı Fransa’nın med-cezirli Etretat’ı en başta gelmek üzere, asla es geçmemeniz gereken, “Le Havre la kuvvete” dedirten Normandiya sahilleri…

İspanya’nın İbiza ve Mayorka adalarına nazır Barcelona sahilleri…

Tepedeki kumarhanelerin dibindeki, lüks yatlardan yelkenlilere yer kalmayan Monaco Marinası…

Romantizmin zirve yaptığı şarkısıyla ünlü Portofino ve yanı başındaki asıl güzellik Camogri…

Tüm bu “yelkensiz” gittiğim yerlerde de, “Hakan Çelebi’nin seyahatnamesi” sayılabilecek deniz notları alıyorum.

Bu öyle bir hastalık ki, liman bulamazsam da, mutlaka tarihi bir iskele ya da dalgakıran bulup, üstüne çıkıyorum.

Geçen yıl California sahillerine uzadığımda, Los Angeles’ın yanı başındaki güzellikler olan, “Forest Gump” filmiyle ünlü karidesci Bubba Gump restoranının üzerinde bulunduğu Santa Monica iskelesi ve sisli bir gecede kazık çakılı sahiline yengeç teknelerinin sirenler çalarak yaklaşmaya çalıştığı, muhteşem yengeç lokantasıyla ünlü Santa Barbara iskelesi gibi…

Bu yılın başında yolum birbirine komşu kuzeydoğu Kanada ve Amerika kentlerine düşünce de, kar kış demeyip, acaba sıcak aylarda yolum düşer mi diye, marinaları-limanları gezdim. Soğuk diyarların sıcak aylarının hayallerini kurdum.

İtiraf etmeliyim ki, öteden beri hayallerimden biri de, New York’un göbeği olan Manhattan Adası’nda yelkenlimi marinaya park edip, Times Square’inden Soho’suna, Chinatown’ından Fifth Avenue’suna kadar, tüm Manhattan’ı içselleştirip, kendimi “New York’un yerlisi bir denizci hissedeceğim bir hayatım olur mu” diye düşünmemdir. Devamı Yacht Türkiye Mart 2016 sayısında…

29 Mart 2016
Yelken Tutkusu

140 milyar milkare alan ile uzaya benzeyen okyanus ve denizler, dünyayı maviye boyarlar. Rüzgârın rengi yoktur, ancak üzerinde estiği denizin rengini aldıklarını hayal ederiz. İşte yelkenciler bu mavi gezegenin manifestocu ressamlarıdır.

Eğer bir erkek veya kadın bir şeye tutku ile bağlanacaksa en iyisi belki de yelkendir. Bir yelkenli tekne son derece baştan çıkarıcıdır. Onu hızla iskeleden fora edip, ufkun ötesine geçmek istersiniz. Ya da mehtap ışığının tam da üzerinde orsaya yükselmeyi arzu edersiniz.

Yelken ve yelkencilik verdiği emsalsiz mutluklar kadar aynı zamanda zorluk ve sorunlarla doludur. Ama bizi hayata bağlayan ve mücadeleci insan yapan da budur.

Hayatı boyunca düzenli olamamış birisi, korumalı bir limanda demirlemiş yelkenlisinin içinde, en düzenli ve tutumlu insan olur. O küçük tekne ona tüm dertlerini unutturur. Disiplinli hayatı öğretir. Zira bir yelkenlide doğa disiplini, donanım disiplini ve mürettebat disiplini olmadan yaşayamazsınız. Hayatta kalamazsınız. Mutlu olamazsınız.

O küçük tekne, halatların sihri, yelken bezinin mucizesi ile denizin dibi ve gökyüzünün sonsuzluğu arasındaki eviniz olarak size sonsuz seçenekler içinde sürekli karar verme ama en doğru kara verme disiplinini sağlar. Zira yelken, gücünü doğadan alır ve doğanın şakası yoktur. Bilgisizlik, tecrübesizlik ve disiplinsizliği hayatınızla veya başkalarının hayatı ile ödersiniz.

İnsanlar için yelkenli tekneleri, salma, dümen ve direği ile beşikten mezara kadar akıllarının gizli yerinde tuttukları küçük mucizelerdir. Karadan binlerce mil uzakta ilerleyebildikleri, hız yapabildikleri, doğanın aksi gücünü lehte kullanabildikleri bir mucize.

Yelken ile tanışana kadar çoğu insan için deniz riskli bir alandır. Rüzgâr, fırtına, akıntı, sis, karaya oturma, çatma, batma, boğulma, yaralanma denizin ayrılmaz tehlikeleridir.

Ancak bir kez rüzgâr, yelkenli teknenizi harekete geçirdi mi, artık yekeyi elden bırakamazsınız. Artık rüyalarınızda bile tramolalar, manevralar, halatlar ve yelkenlerle uğraşırsınız.

Yalnız yelken yapmak bazılarının tutkusudur. Onlar için yalnız yelken yapmak en sevdiği oyuncak veya aile ferdini başka hiç kimse ile paylaşamamak gibidir. Seneler geçtikçe yelken bir zevkten tutkuya dönüşür. Tekne limanda durduğu ve rüzgâr estiği sürece artık denizin davetine cevap vermek onurlu bir görevdir. Gitmek gerekir. Artık içki şişesini hayatından çıkaramayan bir alkolik gibisinizdir. Yaşadığınız sürece yelken yapmamak gibi bir seçeneğiniz artık yoktur. Bunu başaramazsınız.

Bedeninizin fiziki yetenekleri, yelkenle işinizin bittiğini söylemeye başladığı zaman, rüzgârlı havalardan nefret edersiniz. Zira rüzgârda denizde olamamanın ve ıskota tutamamanın, tramola edememenin yoksunluğuna tahammül edemezsiniz.

Artık rüzgârsız havalardan hoşlanmaya başlarsınız. Hayatın gerçekleri ile geçmişin arzuları boğaz boğaza kavga ederler. Ömrünü yelkene adamış insanlar artık motorlu tekne sahibi olmaktan bahsetmeye başlarlar. Yanlarından kaçarsınız.

Bir insan denizi ve yelkeni ne zaman bırakmalı? Sağlamken mi yoksa büyük bir hata sonrasında mı? Denize mi düşmeli yoksa yanlış bir manevra sonrası bumba veya yelkenden iyi bir tokat mı yemeli? Ya da hiçbirisi mi?

Hiçbirisi. Yelkeni ve denizi seven bir insan aslında onları ölene kadar asla terk etmez. Zira yelken yapmak fiilen denize çıkmak değildir. Hayatını yelkene adamış biri aslında denizi her gördüğünde ya da denizi göremediği ama yüzünde rüzgârı hissettiği her an yelken yapıyordur. Beden fiilen yeke ve ıskotayı tutamasa da ruhumuz bedene teslim olmadığı sürece yani yelken, rüzgâr ve deniz hayallerimizi teslim alıp onları düşünmemize engel olmadığı sürece her an yelken yaparız.

Son tramolada sonsuzluğa yelken bastığımız anda zaten bütün rüzgârlar ve denizler bizim olmayacak mı? ☸

29 Mart 2016