Caravelle konforlu olması ve kalabalıklara VIP hitap etmesi için üretilmiş bir model. İçerisinde yolculuk yapan dokuz kişiye de eşit konfor şartları sunmayı başaran aracın koltukları çok rahat. Şık bir taban kaplamasıyla gelen aracın, perdeleri ve yan kaplamaları aracın iç konforunu yükseltiyor. Kayar kapı elektrikli ve tek dokunuşla açılıp kapanabiliyor. İç mekâna yol ve rüzgâr sesinin hafif yansıması keyif verebilir. Yol tutuş konusunda sınıfının en başarılı modellerinden birini üretmiş olan VW’in başarısının ardında elektronik sistemler yatıyor. ESP sistemi Caravelle’in yük durumuna göre farklı müdahalelerde bulunarak Caravelle’i yolunda tutmayı başarıyor. Fren sisteminde elektronik sistemlerle desteklenen Caravelle otomobillerden çok küçük bir farkla durabiliyor. Yağmurlu havalarda beş dakikada bir balataları fren diskine yaklaştırarak kurumasını sağlayan sistem Caravelle’in ne kadar özel bir araç olduğunu anlamak için yeterli. DSG şanzımanın araçla bütünleşmiş Caravelle’in rahatlığına rahatlık katıyor. 2.0 BiTDI motorun çalışma karakteri de etkileyici. 2 tonun üzerindeki Caravelle’i hızlandırmakta hiç zorlanmayan çift turbolu motor tüketim değerlerinde ise çok müsrif değil. Caravelle’in fabrika verisi olan 6,7 lt/100 km tüketim değeri bizim şehir içi testimizde 8 litrenin üzerinde. Eğer büyük bir aileye sahipseniz veya arkadaşlarınızla birlikte kalabalık yolculukları seviyorsanız Caravelle sizin için üretilmiş bir araç.
Bu sefer buzulların erimesiyle meydana gelen iklim değişiminin çok da konuşmadığımız kısmını konuflacağız. Çok karmaşık değil aslında, temelde buzul erimesi ve rüzgâr arasındaki ilişkiden bahsedeceğim.
Yaz standardın üzerinde sıcak geçti değil mi? Aslında yalnızca yaz değil, sonbahar da öyle geçiyor. Dip toplamda küresel olarak bu yılın, kayıtların tutulmaya başlandığı 1880’lerden bu yana, en sıcak yıl çıkacağı tahmin ediliyor, bahsetmiştim. Bakın size bu ay tanıdığınız bildiğiniz bir konunun bilmediğiniz bir ayağını anlatacağım. Konu tanıdık, küresel ısınmaya bağlı olarak meydana gelen buzulların erimesi. Buzulların erimesi dediğimizde aklımız gelen ilk başlıklar, deniz seviyelerinin yükselmesi, tuzluluk oranlarının değişmesi vb. Ama bu sefer buzulların erimesiyle meydana gelen iklim değişiminin çok da konuşmadığımız kısmını konuşacağız. Çok karmaşık gelmesin, temelde buzul erimesi ve rüzgâr arasındaki ilişkiden bahsedeceğim, neyse uzatmadan konuya -balıklama tehlikeli- çivileme girelim.
Dünya ısındıkça hava olayları da uç noktalara doğru çekiliyor, şiddetleri artıyor. Yağışlar ve seller daha vurucu gelirken kuraklık da boş durmuyor, hem gücünü hem de süresini artırıyor. Havadaki su buharı aynı ama kuraklık da seller de artıyor, nasıl oluyor? Atmosferi bir sünger gibi düşünün, küresel ısınmayı da süngeri sıkan bir el. Ne kadar çok sıkarsanız süngerin içindeki su yere o kadar hızlı ve çok iner, bu sel durumu. Aynı şekilde sıkılmış süngeri ıslak yere bıraktığınızda sıkıldığı kadar su çekecektir, ne kadar kuvvetli sıkıldıysa zeminde o kadar su bırakmayacaktır, işte bu da kuraklık durumu. Aşırı yağışlar ile kuraklığın bir arada olması gibi, sakin havalar ile güçlü fırtınalar da bir arada olacak, oluyor. Ve bunun nedenlerinden biri buzulların erimesi.
Potsdam – İklim Etkisi Araştırma Enstitüsü’nün (Alman) bir araştırması, yaz aylarında görülen hava aşırılıklarının (rekor kıran ısı dalgaları gibi) son on yılda olağanüstü bir sayıya ulaştığını gösteriyor.
Bakın, normalde orta enlemlerde dünya etrafında dolaşıp dalga şeklini alan ve kuzeye-güneye kayarak hareket eden çemberler düşünün. Rossby Dalgaları ve Jet
akımları. Bunları sıcak ve soğuk arasındaki bir ayıraç gibi hayal edin. Ayıracı kuzeye çektiğinizde tropiklerdeki Ekvator sıcakları kuzeye doğru yayılır, sıcak havanın olduğu alan genişler, Avrupa, Rusya ve ABD tropik sıcaklıklara çıkar. Güneye kaydıklarında Arktik’teki soğuk hava bu sefer geniş bir alana yayılmış olur. Biraz önce sıraladığım bölgeler soğuk günler, haftalar, hatta aylar geçirir. Amerika’daki polar vorteksi hatırlayın, sıcaklık eksi 50’lere gerilemişti. Her iki koşulda da etkisi maalesef ciddi can kayıpları olarak ortaya çekiyor.
İşte konunun özüne simdi geliyoruz. Olayın mekanizması şu: 2000 yılından beri Arktik bölge, dünyanın geri kalan kısmından iki kat daha hızlı ısınıyor. Bölge ısındıkça buzulları da eritiyor. Güneş ışınlarını atmosfere geri yansıtan buzulların erimesi demek, okyanus yüzeyinin artık daha karanlık görülmesi ve güneş ışınlarını daha çok çekerek ısınmaya devam etmesi demek. Yani güneş ısınlarını yansıtırken bu sefer çekiyor, çifte ısınma yaşanıyor. Hem havanın ısınması, hem de güneş ışınlarının emilmesi ya da yansıtılması farkından doğan ısınma. Bu toplam ısınma, dünyanın diğer kısımları ile arasındaki sıcaklık farkını düşürüyor. Oysa rüzgârları yöneten bu sıcaklık farkı. Aynen kış aylarındaki lodosla bacaların çekmemesi gibi. Neden çekmez? Lodosla hava ısınır, bacanın çatıdaki ucundaki sıcaklık yükselir, soba borularında kayıplar da varsa soba ile baca arasındaki sıcaklık farkı azalır, duman tahliye olamaz, aradaki sıcaklık farkı çok olacak ki ısı transferi ile sıcak duman soğuk bölgeye doğru itilsin. Kutup bölgelerinin ısınmasında da sıkıntı aynı, kutuplar diğer yerlerden çok ısınınca akıntılar, sirkülasyonlar bozuluyor. Hem ısınma, hem de bu sirkülasyon bozulmaları ile bahsettiğim Rossby ve Jet akınlarının hareketleri bozuluyor, sıra dışılıklar başlıyor.
Rüzgârsızlık her şeyi etkiliyor
Aslında küresel ısınma atmosferi daha fırtınalı bir yer haline getirecek düşüncesi de pek sağlıklı bir düşünce değil. Bakin kuraklık ve sel örneğindeki gibi durağan havalar da artıyor, fırtınalar da. Havadaki su buharı sünger örneğindeki gibi kuvvetli yağışlar bir yere yağıp sel yapıp, diğer yerleri susuz, kurak bırakması gibi, fırtınalar, süper tayfunlar için rüzgârlar bir yere toplanınca diğer alanlara hava akımı-hareket kalmıyor gibi de düşünebilirsiniz. Yine aynı Potsdam (Almanya) İklim Etkisi Araştırma Enstitüsü’nün yaptığı bir başka araştırmada 1979’dan 2013’e kadarki atmosferik sirkülasyon verilerine bakılmış ve iklim değişimi nedeniyle ABD, Avrupa ve Rusya’da artık yaz mevsimlerindeki ısı dalgalarının daha da kötüye gideceği tespit edilmiş. Çünkü o bölgelere serin okyanus havasını taşıyan yaz rüzgârları artık zayıflıyormuş. Hareket olmayınca da hiçbir şey olmuyor, yiyecek olmuyor, içecek olmuyor. Bir şey oluyor, o da hareketsizlikte (rüzgârın az olması) kirleticiler dağılamıyor, havalar daha kirli oluyor, yani olan hayır olmuyor. Havaları fosil yakıt atıkları ile ısıtıyoruz, o da dönüp dolaşıp bizi zehirliyor. Etki tepki.
Sözün özü; fırtınaların toplam sayısında bir değişim olmuyor ancak güçlü fırtınalar daha güçlü, zayıflar ise daha zayıf bir hale bürünüyor. Bu durum; başta can, ardından da mal kaybı, ardından da gıdamızın miktar ve çeşitliliğinin azalması demek.
Gelecek ay görüşelim yine, gelin gelin gelecek ay bu kadar canınızı sıkmam. Sağlıcakla kalın efem… ☸
Piri Reis’in Narince dediği, İstanköy’ün Neratzia Kalesi’nden gündoğusu yönünde seyirle, Reis’in “her tarafı iyi demir atma yeridir” dediği burunun keşişleme tarafına dönüp, bugünün Fokas Burnu’na rota tuttuk. Reis’in, büyük olasılıkla adaya Nisiro dediklerini bildiğimiz İtalyanlardan (Venedik-Ceneviz) alınmış haliyle, “kefere tayifesi Nisari dirler” dediği İncirli Adası’na gidiyoruz…
Serin bir karayel, 25-27 knot esiyor. Yelken üzerindeyiz. Umur, Serhan ve Yusuf reisler her biri kendi havasında. Bendeniz yine dümen nöbetindeyim! Aküleri korumak için otomatik dümende değiliz. Doğrusu da bu zaten çünkü zaman zaman İstanköy’ün tepelerinden aniden bindiren 40 knot’lık sert sağanakları gözlemek gerek. Yoksa rotadan çıkmayalım derken alabora olup canınız sıkılır!
İskele baş omuzluğumuzda, lacivert dalgalar arasında neredeyse bir görünüp bir kaybolan botu son anda gördüm. Aramızda sadece 100 metre var. Rüzgârı kollayarak dümeni birkaç derece sancak alabanda edip içinde sekiz mülteci olan botun yolundan çıktık. Merdiven altı yapımı olduğu kuşku götürmez uzun botta sözüm ona “can yeleği” takmış insanlar “bizi kıyıya çekin” anlamında işaretler yapıyorlar. Yüzlerindeki çaresizlik o uzaklıktan bile görülüyor. Ama şansları var kıyıya çok yakınlar. Büyük olasılıkla Bodrum Turgut Reis veya Akyarlar’dan gece çıkmışlar. Botun arkasındaki, taş çatlasa 2-3 beygir gücündeki elektrikli motor,
aküsü yetip de onları nereye kadar getirebildiyse sonrasını ellerindeki küçük küreklerle devam etmişler. Artık kıyıya varabilirler. Yüzüp yüzüp kuyruğuna gelmişler.
Daha açıkta olsalardı bu rüzgârda adaya varmalarının olanaksız olacağını konuştuğumuz sırada Yunan Sahil Güvenlik botu yıldırım gibi geldi. Önce kıyıya yakın avlanan bir balıkçı teknesi adeta bordaladı sonra bizim gördüğümüz botla ilgilenmeyip Datça yönünde, daha açığa doğru hızla uzaklaştı. Büyük olasılıkla orada bizim göremediğimiz başka bot veya botlar da vardı. Kıyıya yakın bot için büyük bir tehlike olmadığını onlar da düşünmüş olmalılar. Devamı Kasım 2015 sayımızda…
Harabeleri bile akıl durduracak bu yerleşimi, parlak devrinde hayal etmeye çalışıyorum. Mabetler, amfi tiyatrolar ve saraylardaki mermer mozaik işçiliğine hayran olduğum kadar adanın lojistiği de aklımı meşgul ediyor. Bu devasa mermer bloklar nasıl taşındı? Kamçı altında çalışan esirleri görüyorum… Kaç gemi bu seferlerde tayfalarıyla beraber, kızdı mı oldukça hırçın olan Ege’nin sularına gömüldü? Aslanlı yolda Delos’un hazinesini Atina’ya götüren Perikles’i görüyorum… Daha hangi imparatorlar yürüdü? İlah Dionysos’un oturduğu yerde ne zevki sefa âlemleri yapıldı?
Tanrılar, yarı tanrılar, titanların insanlarla karışıp eski Yunan’da cirit attığı mitolojik yıllarda Zeus’un eşlerinden biri, Leto hamile. Doğum yapacak yer arayışında Delos’u seçiyor ve Apollo ile ikiz kız kardeşi Artemis’i burada doğuruyor. (Artemis’in Delos’un hemen batısındaki bizim demirlediğimiz Rinia Adası’nda doğduğu da düşünülüyor.)
Homer’in şiirinde Leto, Delos Adası’na “senin toprakların küçük ve verimsiz, eğer Apollo’m için zengin gösterişli bir tapınak inşa edersen, dört bir yandan gelenler sana adaklar getirip kurbanlar kesecekler ve sen halkını iyi besleyen zengin bir ada olacaksın” diyor. (O zamanlar ilahlar, insanlar, canlı cansız her şeyle konuşuyorlarmış.) Mitolojik doğumun tarihini tam olarak bilinmiyorsa da Homer’in Odysseia’sında bu adadan, Apollo ve Artemis’in doğum yeri ve dini merkez olarak bahsediliyor. Bilinen tarihi M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanıyor.
Delos
Sabahı zor bekledik, güneşin doğmasıyla demir alıp güney burnunun arkasındaki Delos’a geçiyoruz. Burnu dönüp küçük limana yaklaştıkça antik kalıntılar şekillenip önümüze bir zamanın muhteşem Delos’unun kalıntılarını sergiliyor. Turistler gelip hayallerimizi dağıtmadan adayı gezmek istiyoruz. Knidos’taki gibi iki limandan daha büyüğü olan ticari limanda demirliyiz. Müze girişindeki rıhtım Mikonos’tan, Naxos’tan ve diğer adalardan gelen tur teknelerine ayrılmış, onlara dönecek yer bırakıp demirledim, bizim 2 beygir doğru dürüst çalışmıyor, yakın demirlemek zorundayım. Diğer yatlar iki ada arasındaki boğazda demirliyor. Kuzeydeki, o günün savaş gemileri “trireme”lere ayrılmış küçük liman şimdi boş. Devamı KAsım 2015 sayımızda…
