Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • Çıplak kadın ve kara kedi

    Çıplak kadın ve kara kedi

    En son Yunan adalarının eski isimlerine takılmıştık ya, şimdi de eski denizcilerin batıl inançları çıktı başıma…

    Karpathos dönüşünde Kurdoğlu Burnu’nda kaptan, bizim gemiciye “denize ekmek doğra Ramazan” diye seslenince “ne oluyor, niye denize ekmek doğruyoruz” dedim gayri ihtiyari. Meğerse eski denizcilerin zor dönemeçlerden sonra yaptıkları batıl bir inançmış. Bunu duyunca ben rahat durur muyum, hemen başladım denizcilerin batıl inançlarını araştırmaya. Tuttuğun balıkları sayarsan başka balık yakalayamamaktan tutun da rüzgâr çıksın diye direğe bıçak saplamaya, geminin kedisini kızdırırsan fırtınaya yakalanmaktan tutun da rüzgârsız kalınırsa kaptanın denize para atarak Poseidon’dan rüzgâr satın almasına kadar abidik gubidik batıl inançlar… Ama mevzu çok eğlenceli! Araştırdıkça insanı içine çekiyor. Siyah çantayla gemiye gelmek uğursuz ama kara kedi çok uğurlu. Kara kedi görmenin denizciyi sağ salim evine döndürdüğüne inanıldığı için gemilerde tercih sebebi. Ayrıca kocasının başına bir şey gelmesin diye denizcilerin eşleri de evde kara kedi besliyor. Ama kara kedinin de ince ayarları var tabii, tüylerin yalarsa dolu fırtınası, hapşırırsa yağmur, kıpır kıpır ve huzursa rüzgâr geliyor. Mübarek hayvan değil hava durumu aplikasyonu.

    Ama en güzeli çıplak kadın! Güvertede kadın denizi kızdırıyor ama çıplak kadın denizi yatıştırıyor. Ba ba ba inanışa bak sen. Sipariş batıl inanç! Bu o kadar yerleşmiş ve doğal olarak bütün denizciler tarafından kabul gören bir inanış ki gemilerin önüne bile çıplak kadın heykellerini bu yüzden koyuyorlarmış. Şimdi sallıyor diyeceksiniz ama eski denizciler kendine hayırlı yolculuklar denmesini bile uğursuz sayıyor ve bunun kan akıtılarak savuşturulacağına inandığı için hayırlı yolculuklar dileyenin burnuna bir yumruk koyup kanatıyorlarmış. Ben okudukça çok eğlendim, size de tavsiye ederim…

    “TÜRKLER BU ADAYA İLGİ GÖSTERMEDİ”

    Yazının başında “Karpathos’tan dönerken” dedik ya biraz anlatmak isterim. Chalki’ye gittiğim her sefer hava durumuna bakarak acaba Karpathos’a kayabilir miyiz diye incelerdim ama rüzgâr hiçbir zaman müsaade etmezdi. Ben görmeden kimse gitmesin diye etrafa da pek bahsetmiyordum. Tek tük giden arkadaşlardan hep iyi şeyler duyuyordum ve merakım iyice artıyordu. Esasında bu seferde Milos’a doğru bir rota çizmiştim ama üç dört gün süren fırtına bir türlü kaymadığı için, huzurlu bir bayram geçirelim, bir adada üç dört gün hapsolmayalım düşüncesiyle rotayı Simi ve Chalki’ye çevirmiştim. Bu sefer yine kıvılcım çaktı ve bir baktım ki hava kaymak. Karınca su içer bir havada Kerpe’ye kavuştuk. Bu bayramda bana neredesin diye soran 10 kişiden tamamı Karpathos’un yerini bilmiyor, 9’u da duymamış bile. Cahiller ama haklılar, hiçbir suçları yok. Tarihten beri duyulmasın bilinmesin diye adeta özel bir uğraş verilmiş. On İki Adalar’ın ikinci büyük adası olan Kerpe (eski isimsiz olmaz(!)) Barbaros Hayrettin tarafından bir şekilde fethediliyor, bizim Osmanlı buraya Rodos’tan birkaç subay göndermek dışında kılını bile kıpırdatmıyor. Yerleşsinler diye insan bile yollamıyor. Bu arada parantez açıp yanlış bilinen bir konuyu da düzeltmek isterim: Bu On İki Ada’lar 12 tane değil. Yönetilme şekline göre bu ismi almışlar. 12’li denen bu sisteme göre her on hane birer temsilci çıkarırmış, bu temsilciler de aralarından bölgeyi yönetecek 12 kişilik bir ihtiyar heyeti seçermiş. Bu sistem de zaten Osmanlı’da benzer yerlerde uygulanırmış. Büyük olanları sayarsak on dört, küçüklerle beraber yirmiden fazla. Merak eden wikipedia’nın başına sıfır koyup açsın okusun. Neyse, tarihi tarihçilere bırakalım. Eğlenmek için mitolojik tarihini de okumanızı tavsiye ederim. Fantezi Mitolojisi. Adaya ilk yerleşen Uranüs’ün oğlu, Zeus’un babası Titan lapetus. Aile değil şöhretler karması mübarek. Oralar rüzgârlı ya Tanrılar havada uçuşuyor vızır vızır.

    Zaten adanın tarihçesini anlatan kitaplar da “Türkler bu adaya ilgi göstermedi” diye bahsediyor. 400 seneye yakın bizde kalıyor ama ne yerleşen var ne de doğru düzgün giden gelen. Gelenek hâlâ günümüzde de devam ediyor, adada Türk olduğunu söyleyince hafiften bir şaşkınlık göze çarpıyor. Muhteşem doğası, eşi benzerine çok sık rastlayamadığımız plajları, sanki tarihin durduğu bıyıklı kadınların köyü Olimpos’u ile içinde çok fazla sürprizi barındıran bir ada. Başkent Pigadia’da yeni yapılmış olan Marina, en sert havalarda bile iyi bir sığınak. Şehirdeki plajların hemen dibinde. Pek tekne gelmesine alışık olmadıkları için bizim limana girdiğimiz gören yaşlı bir amca havada gömleğini giyerek koşar adımlarla palamara girişti. Kendisine marinanın yetkilisini sorunca; “ben sahibiyim” dedi. “Elektrik için biri gelecek” dedi ve gitti. İstanbul limanlı bir tekne görünce biraz şaşırdı. Liman boş olmasına rağmen bizi hücum botun dibine kadar yanaştırdı. Fazla tekne sirkülasyonu olmadığı için Sahil Güvenlik botunu garsoniyere çevirmiş asker-gümrük polisi karışık bir arkadaş, kız arkadaşı ile birlikte üstünü başını toparlayaraktan dışarı çıktı ve bizim evrakları istedi. Gereksiz bir şekilde teknenin bütün evraklarının ve teknedekilerin pasaportlarının renkli fotokopilerini çekerken bir eksik bulamamanın üzüntüsü ile teşekkür edip “çıkarken tekrar damga vurmayı unutmayın” diye tembihledi. Elektrikçi de bir saat sonra geldi ve niye bu kadar geç geldiğini sorunca ilerideki büyük oteli göstererek orada çalıştığını, idareten marinaya baktığını söyledi.

    HARİKA PLAJLAR VE KRİSTAL BİR SU

    Limanda yakalanmış ve el konulmuş dört adet rezil durumda Türk teknesi ibret için konulmuşçasına şehrin bütün görüntüsünün içine etmiş durumdaydı. Bırakınız bizim “Beyaz Türkler”i Rodos’taki acentemizin bile hayatında hiç gitmediği Karpathos’ta birtakım sürprizler olduğunu araba kiralama şirketlerinin çokluğundan ve buna rağmen araba yokluğundan anlamaya başladık. Akşam tavernada harika bir yemek yiyince iyice pekişti. Ertesi gün bütün plajları ve köyleri gezerken yolda defalarca durup fotoğraf çekmek zorunda kaldık. Her virajın arkası bir başka harika manzara gizliyordu. Hele Apella plajı tüm Ege’de ilk üçe girer. Kira Panagia ve Diafani’de de harika plajlar ve kristal bir su var. Tekneyle gidiyorsanız ilk durmanız gereken yer Diafani. Burada bir gün kalıp sonra Pigadia’ya geçmenizi tavsiye ediyorum çünkü folklorik anlamda en meşhur köyü Olimpos buraya çok yakın. Bizim gibi acele edip akşamüstü Pigadia’ya geçerseniz ertesi gün Olimpos’a arabayla bir saat on dakikalık bir yolculuk yapmak zorunda kalırsınız. Bilhassa Eylül ayı, Göcek, Marmaris veya Orhaniye’ye dönen tekneler için ideal bir zaman. Hem rüzgârlar daha ılımlı hem ilginç ve yeni bir rota. Vaktiniz varsa güneybatısındaki Kasos Adası’na da gidin. Ben vakit kalmadığı için gidemedim. Onu da siz bana anlatırsınız belki.

    YATÇILIK KÜLTÜRÜ!

    Son olarak bu “yaz”ı da devirirken son iki yıldır gözlemlediğim ve ilerisi için endişe duyduğum bir konuyu sizinle paylaşmak isterim. Hiç lafı dolandırmadan direkt söyleyeceğim. Denizlerimizde çok fazla görgüsüz tekne sahibi türemeye başladı. Bizim kıyılardan ümidimi keseli çok oldu ama bu davarlar birkaç defa yakın adalarda da gelip bizi bulunca endişeye kapıldım. En son, yanar döner ışıkları olan, havlu, don, sütyen vardavelalardan uçuşarak kıçımıza girmeye çalışan bir tekneyi “rüzgâr var, gece tehlike yaratırsınız” diye uyarınca adam bana “rahatsız ettiysek gideriz” diye bir cevap verdi. Aklı sıra, vicdan yapıp “ne halin varsa gör” dememi bekledi ama bu lafları çok duyduğum için “çok ayıp, bu kadarda olmaz” bakışlarımla dikilmeye devam ettim. Tekne kullanmaya yeni başladığı belli olan bu arkadaş atarlanıp gaz koluna ayarsızca yüklenince bize çarpma tehlikesi yaşayarak ve bizi yalayarak defoldu gitti. “Vardavela” yazımda gayet açık ve net anlattığım gibi onu bunu asmayın demeyeceğim bir daha ama bari diğer teknelere saygılı olun. Yazlıkçı kafasından çıkın ve biraz “Yatçılık Kültürü”nden nasibinizi alın.☸

     

  • Vikinglerin cenneti Ulvik SUYUN BİTTİĞİ YER!

    Vikinglerin cenneti Ulvik SUYUN BİTTİĞİ YER!

    Bu muhteşem doğayı hangi noktasından anlatmaya başlamalı bilemiyorum. Hayatımda gördüğüm en güzel topraklardan, en güzel kıyılardan oluşan Norveç fiyortlarında, Vikinglerin anavatanındayım. 

    Herkesin güneye inip sıcaklardan kavrulduğu Ağustos ayının tamamını 40 metre bir yelkenli ile serin, zaman zaman gerçekten soğuk olan kuzey ülkesi Norveç’te geçiriyorum, biraz şef, biraz da gezgin olarak…

    Öncelikle havadan bahis açacak olursak; insan Norveç’in yaz aylarında dahi bu derece soğuk olduğuna inanamıyor. Eğer Norveç’te doğmuş fakir bir balıkçıysanız ve yaz aylarında Akdeniz’in sıcak ülkelerine inme şansınız yoksa, yazın ne olduğunu öğrenme şansınız dahi yok (gerçi ortalamaya bakarsak, sanırım Norveç’te fakir kimse yok). Gördüğüm en sıcak hava 20 dereceydi ve sadece güneşin tam tepede olduğu öğlen saatlerinde bu ısıya yükseldi. Güneyde ortalama 15 derece olan hava, kuzeye doğru çıktıkça günbegün soğumaya devam ediyor ve güneş de sizi ısıran bir canavara dönüşüyor, tabii güneş varsa. Demem o ki; gün ışığı dünyanın bu bölgesinde gereğinden fazla kalıyor kalmasına ama güneş yüzünü az gösteriyor, hava bulutlu! Yılın bu mevsiminde gün sabah dörtten itibaren aydınlanmaya başlayıp, güneş saat 05.00 civarı 09.00 etkisi yapacak kadar yükseliyor. Gece ise saat 21.30’da batmasına rağmen hava saat 23.00’lere dek tam olarak kararmıyor. Tuhaf değil mi? Akşam yemekleri bitiyor, şaraplar içiliyor, sohbetler ediliyor, başka ülkelerdeki sevdiklerimiz bize iyi geceler diyor ama bizde hava hâlâ aydınlık. Devamı Eylül 2019 sayımızda.

  • 45 yıl sonra TCG Kocatepe Şehitleri

    45 yıl sonra TCG Kocatepe Şehitleri

    TCG Kocatepe şehitlerimiz bu yıl ilk kez hem Girne’deki Deniz Şehitleri Anıtı’nda hem de denizde yapılan bir törenle KKTC’de anıldılar.

    Kıbrıs sularında Mavi Vatanımızın bağrında yatan, tam 45 yıl önce kaybettiğimiz TCG Kocatepe (D 354) muhribimizin 54 şehidini andık. Gemi, bugün Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) kısmında, adanın batısındaki Baf Limanı’nın karasuları içinde batmıştı. 21 Temmuz sabahı Girne açıklarında Kocatepe gazileri ve şehit yakınlarının bulunduğu gemiden anavatandan getirilen çiçek demetlerini Akdeniz’in turkuaz sularına bıraktık. Anavatan ve yavru vatandaki milyonların kalbinin derinliklerinden gelen vefa ve minnet duyguları Kıbrıs’ın batısında deniz dibinde yatan D354 borda numaralı, çelik mabede erişerek, kaybettiğimiz 3 subay, 14 astsubay ve 37 erimizin ölümsüz ruhlarını sardı. TCG Kocatepe şehitlerimiz 1974 yılından bu yana 18 Mart’ta (2002 öncesinde 4 Nisan’da) diğer deniz şehitlerimiz ile birlikte anılıyor. Ancak bu yıl ilk kez hem Girne’deki Deniz Şehitleri Anıtı’nda hem de denizde yapılacak bir törenle KKTC’de anıldılar. Her iki törene de TCG Kocatepe gazileri ile şehit aileleri katıldı. Sayın Levent Karataş başkanlığındaki Boğaziçi Deniz, Çevre ve Spor Kültürü Platformu ile Kıbrıs Türk Şehitlikleri ve Mili Parklar Vakfı işbirliği ve eşgüdümle icra edilen bu törene anavatandan 22 şehit yakını ile 22 gazi davet edildi.

    KOCATEPE İSİMLİ BİR MUHRİP

    Kocatepe trajedisi ile tanışmam bahriye öğrenciliğime uzanır. 21 Temmuz 1974 Pazar günü, Heybeliada’da 16 yaşında Deniz Lisesi ikinci sınıf öğrencisiydim. Kıbrıs Barış Harekâtı bir gün önce başlamış, kahraman deniz piyadelerimiz Girne’de Yavuz plajında kıyı başını tutmuştu. Bizler henüz gerçek bir savaş gemisinde bulunmuş bile değildik. Ama kalplerimiz Kıbrıs ve denizdekilerle beraberdi. O sabah aynı heyecanla uyandık ve televizyondaki haberlere koştuk. Ordumuzun güneye ilerlemesi devam ediyordu. Çok gururluyduk. Ama akşamüzeri tam yatakhanelerimize dönmüştük ki, bir arkadaşımız “Duydunuz mu? Kocatepe muhribi batmış!” diye koşarak içeri girdi. Şok olmuştuk! Yatağıma girdim, ağladım. O ana kadar hiçbir muhripte bulunmamıştım. Kocatepe isimli bir muhrip olduğunu okul koridorlarındaki resimlerinden biliyordum. O gemide tanıdığım hiç kimse de yoktu ama Kocatepe haberi üzerine sanki bir yakınımı kaybetmişim gibi ağlamıştım. Ertesi gün sabah taburunda detayları öğrendik. Kıbrıs Harekâtı nedeniyle üç hafta sonu izine çıkamadık. Daha sonra eve geldiğimde Kocatepe’nin kaybı sebebiyle komşularımızın ve tanıdıklarımızın baş sağlığı dilemeleri beni çok duygulandırmıştı. Demek ki bahriye artık benim ikinci ailemdi. Sonraları gerek Kıbrıs ve gerekse Kocatepe hadisesi meslek hayatım boyunca her zaman ilgilendiğim, ders çıkardığım, çıkardığım dersler paralelinde fikir ürettiğim bir konu oldu. Deniz Lisesi’nden mezun olduğum 1976 yılında sınıf subayımızın, geminin SHM (Savaş Harekât Merkezi) Subayı Gazi Üsteğmen Özhan Bakkalbaşıoğlu olması bu merakımı daha da artırdı. “Hedefteki Donanma” isimli 2013 yılında yayınladığım (Kırmızı Kedi Yayınevi) kitabımda trajediye neden olan karşılıklı müdahaleyi analiz etmeye çalıştım. Kendi uçaklarımız tarafından bu mümtaz gemimizin batırılmasının sebep ve sonuçlarını, deniz ve hava kuvvetleri arasında bir bilek güreşi ya da suçlu bulma saikı ile yapmadım; dünya deniz ve hava harp tarihinde yaşanan karşılıklı müdahale ya da dost ateşi vakaları paralelinde inceledim. Üst üste gelen talihsizlikler, bilgi ve eşgüdüm eksikliği ve yanlış kararlarla birleşince karşılıklı müdahale kaçınılmaz olmuştu. Her iki tarafta da ciddi durumsal farkındalık ve komuta kontrol zafiyeti söz konusuydu.

    JEOPOLİTİK KAZANIMLAR

    Kıbrıs Barış Harekâtı, yakın Türk tarihimizin en önemli kilometre taşlarından biridir. 15 Temmuz 1974 Nikos Sampson darbesinden kabaca 96 saat sonra Anadolu’da oluşturulan askeri güç, denizaşırı bir harekât ile Kıbrıs Adası’na aktarılmak üzere Mersin’den harekete geçmiş ve darbeden 120 saat sonra Türkiye Girne batısındaki Yavuz Plajı’nda kıyıbaşını tutmuştur. Bu başarı o kadar önemli ki, sayesinde tank ve zırhlı araçlarımız adaya intikal edebilmiş ve nihai askeri zafer sağlanmıştır. Diğer bir deyişle; eğer çıkarma gemilerimiz ve onları koruyan donanma olmasaydı, askeri zafer kazanılamaz ve bugün bize jeopolitik güvence sunan KKTC mevcut olamazdı. Bu savaşta her savaşta olduğu gibi Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerimizin müşterek ya da bağımsız faaliyetleri sırasında operatif, taktik ve teknik hataları olmuştur. Şüphesiz bunların içinde en ciddi olanı, 54 denizcimizi kaybettiğimiz Kocatepe muhribimizin batırılmasıdır. Diğer taraftan, Kıbrıs’ta elde edilen ve bugüne yansımaları hayal edilenin çok ötesinde olan jeopolitik kazanımların yanında TCG Kocatepe’nin kaybı kabul edilebilir bir kayıptır. Kıbrıs Barış Harekâtı, Cumhuriyet Donanması’nın tarihindeki en büyük stratejik başarısı. Başta her iki dünya savaşı olmak üzere, deniz harp tarihinde birbirine karşılıklı müdahale sonucu taarruz eden onlarca dost muhrip, denizaltı ve uçak var. Bunların içinde en yakını 1982 yılında yaşanan Falklands Savaşı sırasında 25 Mayıs 1982 tarihinde kendisini koruyan gemilerin hatası yüzünden vurulan İngiliz Atlantic Conveyor gemisidir (Geminin batmasına neden olan taktik kararı veren İngiliz Amiral ile 1998 yılında tanışma ve tartışma fırsatım olmuştu).

    Bugün için mesele, denizdeki bir savaşta aynı hatanın tekrar edip etmeyeceği. Günümüzde teknolojik olanak ve yetenekler ile gerek Deniz gerekse Hava Kuvvetlerimizin doktrinleri ikinci bir Kocatepe trajedisi yaşanmasına izin vermeyecek kadar ileri düzeyde. Hemen hemen her ay, iki kuvvet de üç ayrı deniz harekât alanında denizde müşterek eğitimler icra ediyorlar. Müşterek harekâtın sevk ve idare edileceği komuta yerleri de son derece gelişmiş durumda. 21 Temmuz 2019 tarihinde Kocatepe’nin 54 deniz şehidini Girne’de andık. Onları Baf’ın batısında kaybetmiştik. 45 yıl sonra Baf’ın batısında neredeyse aynı enlem üzerinde, Fatih sondaj gemimiz, Mavi Vatanımızın dibine Türk bayrağını çaktı. Aziz Kocatepe şehitlerimiz, Kocatepe muhribimiz ile birlikte Fatih gemimizi  ve onu koruyan donanmayı selamlıyor. Nasıl ki Atılay ve Dumlupınar denizaltılarımız şehitlerimiz ile birlikte Çanakkale Boğazı yaklaşma suları ve Nara’da ana vatanın giriş kapısını koruyor, Kocatepe ve şehitlerimiz de Doğu Akdeniz’de Mavi Vatan’ın güney cephesini koruyor. Ruhları şad olsun. Tüm şehitlerimizle birlikte Kocatepe şehitlerimizin aziz hatıraları önünde tazimle eğiliyorum. Kocatepe gazilerimize büyük takdir hislerimle huzurlu ve sağlıklı günler diliyorum.☸ 

  • DİMETİL SÜLFİT Küresel ısınmanın çözümü mü?

    DİMETİL SÜLFİT Küresel ısınmanın çözümü mü?

    Deniz neden deniz kokar? O karakteristik kokuyu sağlayan şey nedir, bilen var mı? Ozon olabilir mi mesela? Veya suyun kendi kokusu mu var? Aslında o kükürtsü kokuyu sağlayan şey bir bakteri çeşidi tarafından salınan gazın kokusu. Evet, kükürtsü ve bir bakterinin yaydığı bir koku. Biraz hayal kırıklığı gibi oluyor ama bu bakterinin meziyetlerini anlattığımda bence çok şaşıracaksınız.

    Eylül ayının gelmesiyle artık yavaş yavaş sahillerden çekilmeler başlar. Sakinleşen kıyılarda, hafif de rüzgârın etkisiyle denizin kokusu daha derin hissedilir sanki, öyle değil mi? Evet evet çekin içinize, oh mis gibi deniz kokusu. Sahi deniz neden deniz kokar? O karakteristik kokuyu sağlayan şey nedir, bilen var mı? Ozon olabilir mi mesela? Veya suyun kendi kokusu filan mı var? Aslında o kükürtsü kokuyu sağlayan şey bir bakteri çeşidi tarafından salınan gazın kokusu. Evet, kükürtsü ve bir bakterinin yaydığı bir koku. Biraz hayal kırıklığı gibi oluyor ama bu bakterinin meziyetlerini anlattığımda bence çok şaşıracaksınız.

    İKLİM DÜZENLEMEDEKİ ROLÜ

    Bilimsel ismiyle DMS, dimetil sülfit, bir çeşit deniz bakterisi tarafından üretiliyor. Ve bu dimetil sülfit pek çok doğal süreçle önemli bir kimyasala dönüşüyor, bulut oluşumuna bile katkıda bulunuyor, küresel atmosferde soğuma etkisi yaratabiliyor. Çünkü bu kimyasal, bulut çekirdeklerini artırarak bulut oluşumunu destekliyor ve güneş ışınları ile yerküre arasında bir bariyer olmuş oluyor. Bakın, geçtiğimiz Temmuz ayı kayıtlara geçen en sıcak ay oldu. Bundan bir önceki rekor da çok uzak değil, 2016 Temmuz’uydu zaten. Bu rekor sıcaklık Arktik ve Antarktik deniz buzlarında da ciddi azalmaya yol açtı. Sonuç olarak; sayılar ve kayıtlar da gösteriyor ki, küresel ısınma dediğimiz olay hiç eksilmeden, aksine hızı artarak ilerliyor. Hareketi tek yönlü, sürekli artan ivmeyle arkasına bakmıyor bile. Hâl böyle olunca, aranan çözümler de farklılaşmaya başlıyor çünkü yeterli gelmiyor. Ve bu dimetilsülfit molekülünün yayılmasını sağlamak belki de küresel ısınmaya yeni çözümlerden biri olabilir. Zihni Sinir projeleri çok üretildi havaları serinletmek için, hatta bazıları hayata geçirilmek istendi ama tahmin edilemez yan etkilerden korkuldu. Bunun yeni olmasının sebebi ise, daha önceden bakterilerin de bu molekülü ürettiği bilinmiyordu. Yalnızca fitoplankton ve deniz yosunu gibi ökaryotların, yani daha karmaşık hücrelilerin bu molekülü ürettiği düşünülüyordu. Ancak pek çok deniz bakterisinin de, yani karmaşık olmayan, tek hücreli canlıların da sülfür ürettiğinin keşfedilmesi kilit rol oynayan bir genin keşfini sağladı; bu süreçteki anahtar geni tanımladı. Minik deniz bakterilerinin de bu molekülü üretmesi dünyada en bol bulunan sülfür moleküllerinden birini sentezlemesi atmosfer kimyasını ve potansiyel olarak da iklimi etkilemesi anlamına geliyor. Bulut damlacıklarını artırarak iklimi düzenlemede rol oynuyor ve sonuç olarak okyanus yüzeyine ulaşan güneş ışığı miktarını düşürüyor.

    MOLEKÜLÜN OLUŞUMUNUN ÖNCÜSÜ

    İşin biraz da biyolojisine inersek; DMS, DMSP’den çıkan bir bileşik. DMSP de her yıl milyarlarca ton üretilen bir molekül. İşte bu molekülün hem biyolojik hem de atmosferik etkisi var. Çünkü hem deniz mikroorganizmaları için hem besin kaynağı hem de atmosfer kimyasını değiştirebiliyor. Aslında deniz mikroorganizmaları için bir besin olmasından dolayı küresel hava döngüsüne de etkisi oluyor. Zira mikroorganizmalar tarafından besin olarak alındığında bu molekül parçalanıyor ve parçalandığında dimetil sülfit oluşumuna öncü oluyor. Açığa çıkan dimetil sülfit gazı da okyanus yüzeyine ulaşan güneş ışığı miktarını azaltan bulut damlacıklarını artırarak iklim düzenlenmesinde rol oynayabiliyor. Bu aynı bulutlar büyük miktarlardaki sülfürün okyanustan karaya taşınmasında da hayati öneme sahip. Böylelikle DMSP ile DMS üretimini küresel kükürt döngüsünde kritik bir adım haline getiriyor.

    KÜÇÜK BAKTERİNİN DOĞAYA FAYDALARI

    Genel olarak bir toparlarsak; karmaşık hücreli canlıların ürettiği bir molekülün aslında birçok deniz bakterisi ve bataklık gibi bölgelerde yaşayan tek hücreli bakteriler tarafından da üretildiği keşfedildi. Bu keşifle de diğer konulara kapı açılmış oldu. Mesela bu molekülün üretilmesi için güneş ışığına ihtiyaç duyulmadığı anlaşılmış oldu. Ve istenildiğinde bu molekülün sağladığı gazdan, DMSP’den, daha fazla üretilebilir. Bu da günümüz problemlerinden, hatta büyük problemlerinden birine ışık tutabileceği anlamına geliyor. “Anti sera gazı” da diyebileceğimiz bu bir çeşit kükürt gazı DMSP, gidiyor havada dolanıyor dolanıyor ve bulut çekirdeklerinin artışına katkıda bulunuyor. Bulut miktarı artan atmosferde de küresel soğuma etkisi yaratıyor. Küçük bir bakteri, gözle görülemeyen bir molekül ve gaz çeşidi, ancak çevreye etkisi büyük olabiliyor. Hem havaya hem denize hem canlılara, her yere yetişiyor. Bakar mısın şuncacık bakterinin maharetine.

    Tabii ki her keşifte, her bulguda avantajlar ve dezavantajlar ölçülür, tartılır. Ama şöyle bir adım geri atıp genel çerçevede baktığımızda, evrenin en ücra ufak bir köşesinden bile çözüm çıkabiliyor. Belki en başında sorunu üretmememiz gerekiyordu ama yetmediğimiz noktalarda da en azından bir şekilde çözümler bulunabileceğinin sinyallerini doğada bulabiliyoruz. Yani enseyi karartmamak lazım diyeceğim ama ona da dilim varmıyor, diyemiyorum çünkü arkadaş insanoğlu çok rahat! Göstergeler şaşmış, alarmlar çalıyor, insanoğlu hâlâ ihtiyaç ötesi aşırı tüketim peşinde. Haksız mıyım? Siz ne dersiniz? ☸