Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • DENİZDEKİ ÇİN

    DENİZDEKİ ÇİN

    Çin, denizciliğe 15. yüzyıl keşifleri ve kattığı yenilikler ile damgasını vurmuş bir ülke. Ancak sonrasında, 20. yüzyıla dek denizden kopmuş bir coğrafya. Bugünse küreselleşmenin anahtarının deniz ticaretine hakimiyet olduğunu bilen bir Çin görüyoruz.

    Coğrafi keşifler denince aklımıza 15. yüzyıl keşifleri gelir. Bu aslında Avrupa merkezci, ideolojik bir kavram ve burada söz konusu olan Avrupalıların ilkleri, insanlığın değil. Bu kıtalar önceden diğer medeniyetler tarafından keşfedildi. Egemen ve hegemon Batı, daha sonraki üstünlüğüne dayanarak, kendi ilklerini insanlığın ilkleri gibi dayattı ve bunda başarılı oldu. Örneğin; Hindistan’ı keşfettiğini bildiğimiz Portekiz neden Çin’i keşfedememiştir? Zira Batılılar sadece kendilerinden ilkel kavimlerin yaşadığı, daha doğrusu sömürgeleştirebilecekleri alanları keşfettiler. 16. yüzyıl başında Portekizli denizciler Çin’e ulaştıklarında, onları gören Çin İmparatoru Wang Yang Mi, “barbarlar geldi” demişti. Çin’in üstün uygarlığı karşısında, Portekizliler orayı keşfedemeden geri döndüler.

    GELENEĞE DÖNÜŞEMEYEN DENİZCİLİK

    Çin, 15. yüzyıl başlarında, Ming Hanedanlığı sırasında dünyanın en büyük ekonomisine sahipti. Bu dönemde müslüman bir denizci olan Amiral Zeng He (Çinliler Çıng Hı olarak telaffuz ediyor) komutasında 60 gemilik, 27 bin askerlik filo ile 1405-1433 arasında 28 yıl boyunca Hint Okyanusu ve Pasifik Okyanusu’nda donanma ve ganbot diplomasisi uyguladılar, çok da başarılı oldular. Çin’in o dönemde, kabaca 1500 yıllık denizci geleneğe sahip olduğunu hatırlatmakta fayda var. Manyetik pusulayı Avrupa’dan 100 yıl, Gök Atlası’nı 500 yıl, omurga üzeri gemi dümenini 300 yıl, çok direkli yelkenli gemiyi 200 yıl, gemilerde sızdırmaz bölme uygulamasını 300 yıl önce başardılar. Ancak anlamsız bir şekilde denizcilikteki bu başarıyı devam ettirmediler ve denizcilikleri imparatorluk geleneğine dönüşemedi. Zeng He’nin büyük başarısına rağmen denizlerden geri çekilme ve donanmayı yok etme sürecine girmelerinin nedenleri bugün de tartışılıyor. Denizden uzaklaşmalarının nedenleri arasında, imparatorun başına gelen bir seri felaketin sorumlusu olarak kâhinlerinin donanmayı göstermesi; muhtemel sömürgelerde Büyük Çiçek, yani Çin’in sahip olmadığı yeni bir şey olmadığı gerekçesi ile içine kapanması; Amiral Zeng He ve ona yakın güç çevrelerinin deniz aşırı topraklarda kuracağı, özerkliğe sahip yönetim birimlerinin zamanı gelince anavatana karşı bağımsızlık ve güç mücadelesine girişebileceği nedenleriyle donamanın varlığının ortadan kaldırıldığı tezleri gösteriliyor.

    KÜRESELLEŞMENİN ANAHTARI DENİZ TİCARETİ

    Çin, 18. yüzyılda Qing Hanedanı sırasında süratle zayıfladı ve İngiltere’nin liderliğindeki Avrupalı emperyalistlerin ve Japonya’nın sömürgesine dönüştü. Afyon Savaşları ile Çin’in aşağılanma dönemi başladı. Söz konusu süreç, Çin’i zaten kopuk olduğu denizlerden tamamen uzaklaştırdı. 1949 yılında yeni devleti kuran Mao Tse Tung ile Çin, 20. yüzyılın ikinci yarısında tekrar denizlere döndü. Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sovyet desteği ile nükleer devlet olması denizcileşme sürecini hızlandırdı. Böylece nükleer bir donanmaya sahip oldu. Mao sonrası dönemde Deng Xiaoping ile dışarıya açılma başladı. Büyük Çiçek yeni bir döneme girmişti artık. Çin, üretim ve daha sonra ihracat politikaları ile 1980’ler sonrası dünya ekonomisinde söz sahibi ülke konumuna dönüştü. Ticarette başarılı ülkelerin denize yönelmelerinin kaçınılmazlığı ile 2000’li yıllardan sonra denizcilik gücünün her alanında liderliğe soyundu. 2010 yılında ABD’yi üretimde geçti. Bugün küreselleşme karşıtı Trump’ın ABD’sinin karşısında küreselleşmeyi savunan Çin’i görüyoruz. Küreselleşmenin anahtarının deniz ticaretine hâkimiyet olduğunu bilen bir Çin görüyoruz.

    Günümüzde Çin’in deniz gücü hakkında hemen her hafta bir düşünce kuruluşunun değerlendirme yaptığını görüyoruz. 2013 yılında ilan edilen OBOR (BRI-Bir Kuşak/Bir yol) girişimi sonrası bu analizlerin önemli ölçüde arttığını söyleyebiliriz. Bu raporların pek çoğunda varılan sonuç, ABD‘nin son 70 yıldır rakipsiz olduğu okyanus ve denizler arenasında yeni bir dönemin başladığıdır. ABD’nin rakipsiz deniz egemenliği dönemi sona ermek üzere. Çin’in küresel erişim ve küresel güç yeteneklerindeki gelişimi, ABD liderliğini zorluyor. Çin’in güç intikali, nükleer denizaltı ve amfibi harekât yetenekleri yakın gelecekteki küresel siyasetin gerçekleri olacak. Çin’in sahip olduğu erişimi engelleyen, başta hipersonik silahlar olmak üzere deniz ve hava silah sistemleri ile Güney Çin ve Doğu Çin denizleri ile Tayvan Boğazı’nda tesis ettiği deniz üstünlüğü artık kabul ediliyor. Bu yeteneğin siber alanda da yansımaları olacağı şüphesizdir. Artık deniz savunma ve deniz güvenlik alanında yükselen Çin döneminden, yükselmiş Çin dönemine geçildiği bir gerçektir. Bu durumun, yaratacağı stratejik etkilerin, Japonya, Güney Kore ve Tayvan’daki Amerikan ekonomik çıkarlarını, menfi yatırım ortamı ile değiştirebileceği beklenmelidir.

    DONANMA OKYANUSLARA HAZIR

    Artık şüphe yok ki, küresel ekonomide 2030 yılında birinci sırayı zorlaması beklenen Çin, açık deniz gücüne dönüşmüştür. Karşımızda San Hai (Sarı Deniz, Güney Çin Denizi ve Doğu Çin Denizi) dışında, Pasifik ve Hint okyanuslarının tamamına yönelmeye hazır bir Çin Donanması vardır. Bu nedenle OBOR (Bir Kuşak Bir Yol) girişimi üzerinden, işbirliği anlaşmaları ile işletme garantisi aldığı limanların ikili kullanım modaliteleri üzerinden, askeri etki yaratma dönemine girilecektir. Günümüzün küresel siyasi konjonktürünü Birinci Dünya Savaşı’na benzeten akademisyenler var.  Ben de Çin’in denizdeki yükselişini Birinci Dünya Savaşı öncesinde Kayzer II. Wilhelm’in Alman İmparatorluk donanmasında yarattığı yükselişe benzetiyorum. Kayzer, Alman Donanması’nı geliştirirken Amiral Tirpitz ile birlikte kendilerine en büyük rakipleri olan Kraliyet Donanması’nı örnek almışlardı. Bugün de Çin, deniz gücü kuvvet yapısını geliştirirken, Amerikan Donanması’nı örnek alıyor. Almanların o dönemde tek hatası 150 yılık büyük bir deniz gücünü tek başına dengelemeye kalkışmasıydı. Karadan yükselen bir deniz gücü olarak, yanlarında geleneksel deniz dünyasına ait hiçbir güç yoktu. Bugünkü potansiyel savaşın farkı ise şudur: Çin yanına Avrasya Adası’nın kuzey kıyılarını kontrol eden deniz teknoloji ve silahlanmasında ABD’den sonra en büyük nükleer güç olan Rusya’yı almış olmasıdır. Böyle bir oluşum ilk kez yaşanıyor. ☸

  • Yelkenci Bahriyeliler

    Yelkenci Bahriyeliler

    Donanmada yelken eğitimini çok önemli buluyorum. Başka türlü zaten nasıl gerçek bir denizci olunur onu da bilemiyorum. Deniz Harp Okulu, tekne parkı ve malzemeleri bakımından dünyanın en güzel yelken tesislerinden biri. Genç ve heyecan dolu öğrencilerin denize çıkışları insana umut veriyor. Ve yeni nesil Cem Gürdeniz’leri, Özden Örnek’leri, Ali Türkşen’leri yetiştirmek için yelken eğitimi şart. 

    Çocukluğumun yat yarışı yıllarından en sevdiğim anılar, Deniz Harp Okulu ve Gölcük Deniz Üssü’ndekiler. Rahmetli babam Süleyman Dirvana bu yarışlara çok önem verir, Deniz Kuvvetleri ve yatçılar arasındaki bağı daha da kuvvetlendirmek için çalışırdı. Denizciliğin gelişimi ülkelere göre ufak farklılıklar gösterse de bir gerçek var ki; o da bütün bu ülkelerde denizciliğin ticari, amatör ve askeri olarak bir ahenk içinde hareket etmesiyle ilerleyebileceği. Türkiye’nin büyük Mavi Vatanı’na sahip çıkabilmesi, hatta dünyanın ortak sorumluluğunda olan denizlerde de hak iddia edebilmesi ancak böyle gerçekleşebilir. Yetiştirdiğimiz denizcilerin bilgili, analitik, çözüm odaklı, rekabetçi ve dürüst olmasını sağlamak zorundayız. Gelişen dünyada rekabet her alanda daha yüksek seviyelere doğru ilerlemekte. Denizciler olarak ortak sorumluluğumuz, çıtayı daima yükseltmek ve kendi alanımızda ülkemize bir değer katabilmek olmalı. 

    PHANTOM ELITE İLE DHO EĞİTİMLERİ

    Geçtiğimiz aylarda bir süreliğine Deniz Harp Okulu (DHO)’nun misafiri oldum. Bana kapılarını açan okul yönetimi ile yaptığımız işbirliği sayesinde hem eğitimini devam ettirmekte olan subay adaylarımızla hem de onların eğitimlerini en iyi şekilde tamamlamaları için kendilerini adamış eğitim kadrosuyla tanışma şansını yakaladım. Ekstrem Yelkencilik, Denizcilik Kültürü, Sadun Boro ve Mavi Vatan’ın 5 boyutu konularında öğrencilerimize seminerler verdim. DHO’nun kayıkhanesine çektiğimiz Phantom Elite, hydrofoil (su kanatlı) yelkenli katamaranımla öğrencilerimizle denizde eğitimler yaptık. Katılanların memnuniyeti yüzlerinden okunuyordu. Hemen hemen hepsi yelkenle bu okulda tanıştılar ve yelken sayesinde vizyonları gelişiyor. Rüzgâr gücüyle havalanıp yüksek süratlerle seyir yapabilmek de insanın yelken ufkunu açıyor. Tuzla’da CSC Composites firmasında Can Ergün tarafından imal edilen Phantom Elite ile 7 knot gerçek rüzgârda, 20 knot süratler seyir sürati sayılıyor. Profesyonel bir ekip 20 knot rüzgârda maksimum 37 knot’a ulaşıyor. Böyle performanslı bir teknede öğrenciler yelkenin gücü ile neler yapılabileceğini gördüler. Öğretmenlerinden aldığım bilgiye göre Phantom’u deneyen öğrencilerde yelken öğrenme hevesi ciddi boyutta artmış. Bu tekneyi kullanarak aynı zamanda Team Turx sporcuları Anıl Berk Baki ve Engin Özgen, yurtdışında gitmeyi planladıkları hydrofoil yarışlarına hazırlanıyorlar. DHO Temel Denizcilik Eğitimleri Grup Başkanı Sn. Yarbay Mehmet Koray emrinde öğretmenlik yapan Onur Özçetin ve Kani Vardar binbaşıların eğitmen kadrolarıyla birlikte ne büyük bir heyecanla subay adaylarımızı iyi birer yelkenci olma yolunda yetiştirdiklerine de şahit oldum. Teknelerin bakım ve onarımını yapan, teknelerde bizzat eğitim veren subay, astsubay ve uzman herkes, öğrencilerimiz her yönüyle eksiksiz birer denizci olsun diye çalışıyorlar.

    HER GÜN 250 ÖĞRENCİ DENİZDE

    Deniz Kuvvetleri Komutanımız Sn. Oramiral Adnan Özbal, DHO Rektörü Sn. Prof. Dr. Ahmet Dursun Alkan, Deniz Harp Okulu Komutanı Sn. Tuğamiral Yalçın Payal, yelken ve yatçılık eğitimlerine çok önem veriyorlar. Dolayısıyla bütün öğrenciler mutlaka yelken yapmayı öğreniyor ve büyük bir kısmı da yarışlara katılıyor. Şu anda her öğrenci haftada en az bir defa iki saatlik bir yelken dersi görüyor. Deniz Harp Okulu’nda yapılan yelken eğitimleri hafta içi öğleden sonraları askeri eğitimler kapsamında “Temel Denizcilik Eğitimleri” adı altında geleceğin bahriyelilerine zorunlu ders kapsamında veriliyor. Burada amaç, ülkemizde spor alanında herkes için spor sloganının bir benzeri , “Herkes için yelken” ile eş değerde. Öğrenciler, hazırlık dahil, 5 yıllık Deniz Harp Okulu eğitimlerinde hareketli salmalı teknelerden başlayarak çeşitli yelkenli tekne ve yatlarda eğitim görüp Türkiye Yelken Federasyonu (TYF) Yelken Eğitim Programı (TÜYEP) kapsamında D3 sertifikası alıyor. Bu eğitimlerinin yanı sıra federasyonun yıllık faaliyet takviminde yer alan yarışlara da DHO akademik takvimde müsait olan haftalarda iştirak ederek öğrencilerin ileri seviyede denizcilik bilgileri artırılıyor. Özellikle geçtiğimiz yıl ciddi bir yükselişe geçen sportsboat yarışlarına da en kalabalık filoyla katılıyorlar. Bu arada değinmeden geçemeyeceğim, sportsboat yarışları hem izlemesi hem de katılması zevkli ve kolay. Takım maliyetleri çok daha düşük ve çok iyi yarışçıların düzenli katılımı neticesinde çok kaliteli yarışlar düzenleniyor. Her gün 250 öğrencinin denize çıktığı DHO’da eğitimlerin uygulanışı denizcilik adına izlemeye değer güzellikte bir ritüel. O genç ve heyecan dolu öğrencilerin denize çıkışları insana umut veriyor.

    Akademik eğitimlerle beraber temel denizcilik bilgilerinin pekiştirildiği ve STCW (Gemi Adamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları) eğitimleriyle donanımlı her öğrenci açık denize çıkacak şekilde eğitiliyor. TYF’nin müfredatına göre verilen dersler sonunda, ikinci sınıf öğrencileri D1 temel yelken belgesine sahip oluyorlar. 3. ve 4. sınıftaki öğrenciler de devam edip sırası ile D2 ve D3 belgeleri ile mezun oluyorlar. Bu yeni ve çok önemli bir uygulama. Zira eskiden yelken, seçmeli bir spor aktivitesi olarak sunulur ve kısıtlı sayıda öğrenci bu ayrıcalıktan yararlanabilirdi. Şimdilerde DHO tekne parkı ve malzemeleri bakımından da dünyanın en güzel yelken tesislerinden biri. 

    YENİ NESİL DENİZCİLER YETİŞMELİ

    Değerli Em. Tümamiral Cem Gürdeniz Atlantik Okyanusu’nda bir tatbikat sırasında karşılaştıkları bir fırtınada nasıl koskoca Gaziantep Firkateyni’nin dümenine geçip, gemiye şiddetli rüzgârlar ve dalgalar arasında manevra yaptırdığını anlatmıştı. Dalgayı ve rüzgârı doğru okuyabildiği için bu manevra sonucunda gemisini mutlak hasardan koruyabilmiş. Başarısını yelken tecrübesinin verdiği içgüdülerine bağlıyor. Yeni nesil Cem Gürdeniz’leri, Özden Örnek’leri, Ali Türkşen’leri yetiştirmek için yelken eğitimi şart. Deniz Harp Okulu eğitim kadrosu da buna ant içmiş adeta. Yüksek hedefleri var; okyanuslara açılmak, büyük yat yarışlarına katılacak seviyeye gelmek ve bayrağımızı en iyi şekilde dalgalandırmak…. Kullandıkları M.A.T. marka tekneler de ülkemizde yat imalatında gurur kaynağımız İzmirli firmanın üretimi. Öğrencilerin yetişip Middle Sea Race’e katılması bence an meselesi. Şu anda Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve TAYK işbirliğinde, DHO’nun sorumluluğunda Güney Yarışı’na hazırlanıyorlar. Ülkemizin en eski yarışlarından biri olan yarışın biraz daha zorlayıcı etaplarının olmasının ihtiyacını da dile getiriyorlar. DHO’nun yelkene verdiği önem diğer denizcilik yüksek okullarına ve liselerine de örnek teşkil ediyor. Okulun tesisleri yurtdışında görmeye alışkın olduğumuz kampüsleri aratmayacak düzeyde. Subay adayları, ulusal/uluslararası denkliği olan Endüstri, Makine, Bilgisayar, Elektrik-Elektronik, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği ana branşlardan birinde uzmanlaşıp lisans alırken; yemek adabı, kültür/sanat gibi konularda da derinlemesine bir eğitime tabiler. Şuan tekrar üniversite okusam DHO’ya girmek isterdim, hele böylesine Mavi Vatan bilincini aşılamak için uğraşan yeni ve dinamik bir kadro varken. Heybeliada’da başlayan İngilizce Hazırlık Sınıfı dahil toplamda 5 yıllık program sonunda Atatürk ilkeleri doğrultusunda düşünebilen, yüksek teknoloji dünyasını kavrayan nesiller yetiştiriliyor.

    GENÇLERİ DHO’YU ZİYARETE YÖNLENDİRİN

    Anadolu, denizci bir milletle var olmak zorundadır. Bu, bütün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının ortak kaderidir. Bu gerçeği ne kadar çabuk içselleştirebilirsek o kadar çabuk yol alabiliriz. Atatürk’ün Türk’ün büyük ülküsü olarak nitelendirdiği denizcileşmeyi başarmak için mutlaka askeri, sivil ve ticari denizciliğin birlikte çalışması şart. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nın görevi ülkemizin bölünmez bütünlüğüne ve Mavi Vatanı’na karşı denizden oluşabilecek tehditleri bertaraf etmek ve özellikle Gunboat diplomasisi üzerinden bir güç sağlamak ama tabii ki deniz kültürünün gelişiminde de önemli bir rol oynar, adeta lokomotifidir. Ama o lokomotifi besleyen, Deniz Harp Okulu’na gidecek öğrencilerin kaynağı da deniz kültürüne aşina bir millettir. Bu sebeple çevrenizde üniversite okuyacak çalışkan gençleri en azından DHO’yu bir ziyaret edip havasını soluma konusunda yönlendirin derim, eminim çok faydalı olacaktır. DHO’da geçirdiğim süre boyunca bana gösterdikleri misafirperverlik ve Mavi Vatan uğruna cansiperane bir şekilde emek verdikleri için, başta okul komutanımız Yalçın Amiral olmak üzere tüm DHO personeline ve öğrencilerine sonsuz teşekkürler. 5 Temmuz’da İstanbul’dan start alacak Aşağı Yarışı’na katılacak DHO ekibine ve diğer tüm maceraperestlere bol şans, kazasız, belasız seyirler diliyorum. Sizlere tatlı maceraların eksik olmadığı, bol bol denizde geçen güzel bir temmuz ayı diliyorum. ☸

     

  • Dünyanın dört bir yanında KALINERİ EKSPERİYINS!*

    Dünyanın dört bir yanında KALINERİ EKSPERİYINS!*

    Tahta sandalyeler, eski tıp, gıcırdayan şezlonglar, havalı, şık restoranlar, geleneksel lezzetler, modern yorumlar… Tatil sezonu başlarken içinde bulunduğum yeme-içme dünyasındaki hem profesyonel hem keyfi deneyimlerimi değerlendirdim. 

    Ege’nin en mütevazı, en güzel ve en lezzetli noktalarından birindeyiz; Leros Adası’na giden bütün Türklerin bildiği bir restoran. Hani merkezde, en uçtaki değirmenin orada, her daim püfür püfür esen, oynak dalgaları seyre daldığın, denize sıfır köşesiyle Mylos Restoran. Masamızda süper lezzetli kılıçbalığı carpaccio, Yunan favası üzerine ahtapot ve yengeçli salata… Oradan Patmos’a geçiyoruz. Her zamanki midyecimizin önünden geçerken “Midye var mı bu akşam?” diyoruz. Var diyor. Akşama bir “buharda midye” çakıyoruz orada. Hiçbir özelliği yok, bildiğin midye işte! Bir şey eklemeden çıkarmadan pişirilmiş, taptaze. Öğlen ise Lampi’ye gidiyoruz. Lampi dediğin, Patmos sevenler bilir, bomboş ve taşlık bir koy. Deniz efsane, pırıl pırıl. Ne bir havalı iskele, ne popüler müzik, ne milyonluk dekorasyon ve ışıklandırma var. İskele namına da bir beton duruyor öyle. İki tesis var. Biri sırf yemek için, diğeri de eski tip gacırdayan şezlonglardan atmış önüne. Tahta sandalyeler ve yine masamızda her restoranda bulunan peynir saganaki, Yunan salatası, ızgara sardalya….

    Tatil nedir?

    Elbette bu deneyimi ilk kez yaşamış değilim. Hemen hemen bütün Yunan Adaları böyledir. Biraz daha havalı restoranlar ya da beach club’lar aradığınızda Mykonos’a gidersiniz. Daha fazla manzara, bar, eğlence seçeneği aradığınızda ise Santorini’ye. Daha da gençseniz ve sabaha dek eve dönmeyip kuduralım derseniz Ios’a gidersiniz. Klasik bir Yunan adası olsun, tavernalarda yiyeyim ama şıklığım ve alışverişim de eksik kalmasın derseniz Paros sizi paklar, Antiparos da ucundan yanaşır. Restoran istemez, teknemden kristal sulara atlayayım derseniz Milos Adası imdadınıza yetişir. Daha düzineyle sayabilirim. Yüzde 100 sakinlik istiyorum derseniz de diğer tüm mütevazı Yunan Adaları size bu mutluluğu sunar. Bu turizm anlayışı İtalya’da da aynıdır, Fransa’da da, Karayip Adaları’nda da, Pasifik’te de. İşin özü, tatil nedir ki zaten! Kültürel ve coğrafi yapısını koruyan yerlerde, kasmadan kasılmadan, lezzetli ve geleneksel yemeklerle mutluluktan parçalar koparmak…

    GERÇEK MUTFAK DENEYİMİ SUNANLAR

    Sadece tatil de değil, yaşam şekli budur. Hepimiz gelenekselleşmiş ve lezzetli yemekler yemeyi severiz. İşim ve konumum gereği dünyanın hemen her yerinde düzinelerce “kalineri eksperiyıns” yaşattım kendime. Bu işi uzmanlığı ile, hatta neredeyse virtüözlük noktasında gerçekleştiren, dünyaya “yepyeni” yiyecekler sunan restoranlar hakkında yazmak bana düşmez bile. Gidip deneyimlemek hayatıma bambaşka bir renk katar. Öyle restoranlarda yedim ki, uçtum! Amerika’nın en iyi restoranı olacağım iddiasıyla çıkan ve açılır açılmaz bu unvanı elde eden şimdinin 3 Michelin’li restoranı Alinea gibi. Brezilya doğumlu olup okyanusta zıpkınla balığını yakalayıp, oranın vahşi doğasında avlanarak büyürken Fransa’ya giderek sırf oturma izni almak için restorana adım atmış, mutfağa âşık olmuş, biz tüm şeflere öğretildiği gibi Fransız mutfağında başarılı olmaya çalışırken birden Fransa’da asla başarılı olamayacağını, çünkü Fransız olmadığını, oranın eti balığıyla büyümediğini fark ederek ülkesine dönüp Brezilya’nın toprakları ve okyanusundan lezzetler doğurtan muhteşem adam Alex Atala’nın restoranı D.O.M gibi. New York’un en üsttekileri Eleven Madison Park, Le Bernardin gibi. Bu seviyede restoranlardır bize gerçek bir mutfak deneyimi yaşatacak olan restoranlar. Bu adamlardır ya da yeni çıkacak böyle delilerdir kafayı kırmışlıklarıyla, haberimiz bile olmadığımız bir ot ile, haberimiz bile olmayan bir kıyıda kayaların arasına gizlenerek yaşayan bir balığı “harmanlayıp” yepyeni bir tabak, yepyeni bir lezzet sunan dünyaya.

    EFSANE ŞEFLER GİDİNCE…

    Peki, biz Türkiye’de genelde neye maruz kalıyoruz? Ne bir yeni ürün keşfetmiş bu topraklardan çıkan, ne dünyaya bir kafasını uzatıp bakmış neler oluyor diye, ne de gezmiş görmüş, tatmış. Veya restoran açıyor ya da açılan restorana şef oluyor. Menü hazırlanıyor. Tanıtımlar da şunun üzerine yapılıyor: “Geleneksel lezzetlerle ve yerel ürünlerle modern mutfak tekniklerinin harmanlandığı menümüz!” Üzücü olan, bunun aslında çoktan yapıldığını bilmiyor olmaları. İşin daha da kötüsü, bilmediklerini de bilmiyor olmaları. Bu geleneksel lezzeti modern teknikle harmanlama işi, 1970’ler itibarıyla çığır açan mutfak değişimlerini yaratan isimler Fransız Alain Ducasse, İtalyan Gualtiero Marchesi, yine Fransız Jöel Robuchon gibi efsane isimler sayesinde gerçekleştirildi. Michelin’in önem derecesinin tavan yaptığı yıllar da o yıllar zaten. Sonraki yıllar, diğer şeflerin bu efsaneleri takip/taklit etmesiyle geçti. Artık o kadar eskidi ki bu mesele, geldik 2019’a. Bu efsane şeflerin çoğu aramızdan bile ayrıldı. İçinde olduğum bir dünya olduğu için, İtalyan şeflerin de halen aynı adamları takip ederek hiçbir yenilik getirmeden, hâlâ “harmanlayarak”, çoğunlukla ne yazık ki “anlamsız” diyebileceğim tabaklar yarattıklarını söyleyebilirim. Michelin’leri olmasına rağmen İtalyan fine dining restoranlarında da ticari kaygılara egoların eklenmesiyle bir “Körler, sağırlar birbirini ağırlar” durumu devam ediyor. Herkese güzel tatiller. ☸

  • DOMUZ…

    DOMUZ…

    Karada zaten milletçe bunalımdayız, denizde biraz rahat edebiliyorduk, şimdi o da tehlikede. Karadaki kafa denize indi. Ne diyelim? Türkiye’nin üç tarafı deniz, içine etmeyen domuz…

    Bu son bayram gösterdi ki, artık kıyılarımızda tekne yoğunluğu sorunu başlamakta. Göcek ve Fethiye Körfezi, Yalıkavak, Türkbükü, Bozburun girişteki dar boğaz, Hisarönü D Maris Otel’in bulunduğu koy hep aynı teknelerin yedi sekiz gün boyunca kıpırdamadan durduğu, adeta tekneyi yazlık ev gibi kullandığı yerler haline geldi. Teknelerin yüzde 90’ı atıklarını gece bulundukları yere bıraktığı için yer yer rüzgârın durumuna göre iğrenç kokularla karşılaşmak artık sürpriz değil. İki adım ötede Yunanistan’ın adalarında deniz pırıl pırılken, bizde çoğu yerde denizin dibini görmek bile imkânsız hale geldi. Yıllarca yazdım. Teknekonducular ve Teknekonducular+ diye iki yazımda bu konuyu çarpıcı bir şekilde vurguladım. Kimse iplemediği gibi yetkililer de dünyadaki uygulamaları bilmedikleri için çözüm üretemediler. Akdeniz’de teknelerin yoğun ilgi gösterdiği cazibeli koylarda sen daha demiri atarken gelip fişini kesip eline verirler. Girip bir yere yedi sekiz gün çökmeye kalk, anında 1000 avroluk yaparlar adamı. Hatta bazı yerlerde parayı bassan bile barındırmazlar. Ama bizde, dünyanın belki en güzel körfezi olan Göcek’te, “suda batmasın yeter” bir tekne alırsın, en güzel koya çöreklenirsin, yaz boyunca yanına kimse gelip bir şey sormaz veya bir bedel istemez. Yalandan üç beş kere Turmepa’nın teknesine atık verip Mavi Kartı’nı da işlettin mi on numara beş yıldız olursun. Ahtapot gibi halatlarını geniş açılarla gerip, hatta araya kazara biri girmesin diye yandaki teknekonducu arkadaşının teknesinin başından kendi teknenin başına bir de halat çekip babanın koyu gibi oturursun. Utanmasan imar barışına bile girersin. Arkadaşlar, sevgili yatçılar ve onların çok kıymetli kaptanları, teknekonducu gibi koylara çöktüğünüz zaman diğer teknelerin oralardan istifade etmesine mani olarak herkesin hakkını çalıyorsunuz bir; bulunduğunuz yere atığınızı boşalttığınız için b.k içinde yüzüyorsunuz iki; zaten yok olmaya yüz tutmuş denizimizi kirleterek o bölgede yaşayan insanların geleceğini ve kazançlarını tehlikeye atıyorsunuz üç; tekneniz sürekli durduğu için canına okunuyor haberiniz yok dört; kaptan ve mürettebatınızı köreltiyorsunuz beş; çoluğunuz çocuğunuz değişik hiçbir yer göremiyor altı ve doğanın dengesini bozuyorsunuz yedi…

    DRONE’LU ÖNLEM ŞART

    Saygıdeğer devlet büyükleri ve yetkililer, bu uyanıklara bir dur deyin artık. En kıymetli koylarımız göz göre göre elden gidiyor, denizlerimiz bu teknekonducular yüzünden bulanıyor. Turizm bizim en önemli gelir kaynağımız, bu koylar bizim doğal zenginliğimiz her şeyden önce bize emanet doğal bir miras. Bozuk para gibi harcanmasına müsaade etmeyin. Turizm ve Kültür Bakanım, lütfen konuya acilen el atın. Denizlere çöp atılmasın diye yurt genelinde yapılan bilinçlendirme çalışmaları var ama bu konu en az o kadar önemli. Göcek Körfezi’ndeki koylar gibi, Türkbükü gibi çok yoğun rağbet gören yerlerde iki günden fazla kalan teknelerden bedel alın, üç dört günden fazla kalan tekneleri ceza kesip kaldırın. Eskiden bunun uygulaması zor ve zahmetliydi belki ama bugün drone denen bir alet var. Görevlendirdiğiniz yetkililer bunu klimalı odasında oturup tespit edebilir. Telsizle veya telefonla arayarak tekne sahibini veya kaptanını uyarabilir. Uyarıları dikkate almayanlara Sahil Güvenlik gidip gerekli işlemi yapar ve çöktüğü yerden yallah eder. Bu drone’lar günde bir veya iki defa tur atsa zaten hiçbir kaptan kendini riske edip orada durmaz, teknekonducu kafalı patronu ne derse desin teknesini kaldırır.

    AMATÖR DENİZCİ BELGESİ

    Artık son yıllarda birçok tekneci bayram gibi tatilleri sağlık, huzur ve selameti için Türk sularında geçiremez hale geldi. Saygısızlığın, kuralsızlığın, deniz bilmezliğin son noktasındayız. Yatçılık kültüründen zaten çok ama çok uzaktayız bari denizlerimizi kurtaralım. Bu zorbalık, bu uyanıklık, bu saygısızlık bir son bulsun. Bu kurallara uymayan gitsin kendisine yazlık ev alsın, denizlerimizin ve dünya harikası koylarımızın içine daha fazla etmesin. Yanı başımızda Yunan, denizlerinde yüzen her nesneden metresine göre “Tepai” adı altında vergi almaya başladı. Birçok adada gece koylarda kalmak yasaklanıyor ve limana girmeye mecbur tutuluyor. Biz hâlâ ekonomimiz bu durumdayken inanılmaz bir şekilde yüzde 1 KDV ile tekne satmaya izin verip hızla denizlerimizi tekne mezarlığına çeviriyoruz. Ayrıca 24 metreye kadar tekne kullanmayı sağlayan Amatör Denizci Belgesi’ni bakkaldan ekmek dağıtır gibi önüne gelene vererek ileride nasıl bir tehlike yaratacağımızı hesaplamıyoruz. Her konuda olduğu gibi başını sonunu hesaplamadan rakamsal hedefler koyarak belge sayısını artırmaya çalışıyoruz. Bu belgelerin sayısı bu şekilde önüne gelene vererek arttıkça bilin ki denizci bir millet olmayacağız, denizlerinin içine edilmiş bir millet olacağız.

    KARADAKİ KAFA DENİZE İNDİ

    Bilhassa bu yaz o kadar fazla arkadaşımdan bu konuya değinmem için baskı geldi ki, ben de dayanamadım yazıyorum. Bazılarının huzuru kaçacak belki ama doğayı korumanın yolu, birbirine saygılı bir şekilde yaşamanın yolu, adaleti sağlamanın yolu, ülkemizin geleceğini korumanın yolu tekne alıp denize çıkınca farklı olmuyor. Şehirde gecekondulaşmadan, imar kirliliğinden şikâyet edeceksin, ahkâm keseceksin sonra bizim tarihi mirasımız olan canım koylarımıza çöküp içine edeceksin. Yine her yerde adaletsizlikten bahsedeceksin sonra yüzde 500 ile otomobil satılırken, yüzde 8’le külot satılırken, yüzde 1 KDV ile tekne satacaksın. Liyakatsizlikten, eğitimsizlikten, kazalardan şikâyet edeceksin sonra önüne gelene kuralları ve tecrübeleri çok farklı olan denizlerde tekne kullanmak için gerekli olan belgeyi dağıtacaksın. Karada zaten milletçe bunalımdayız, denizde biraz rahat edebiliyorduk, şimdi o da tehlikede. Karadaki kafa denize indi. Artık geriye bir tek hava kalıyor. En sonunda milletçe havamızı alacağız galiba.

    Ne diyelim?

    Türkiye’nin üç tarafı deniz, içine etmeyen domuz. ☸