Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • YÜZEN ŞEHİRLER Hayal mi, geleceğimiz mi?

    YÜZEN ŞEHİRLER Hayal mi, geleceğimiz mi?

    “Yüzen kentler”. Kulağa bir bilim kurgu filmi veya ütopik bir kavrammış gibi geliyor değil mi? Aslında geçtiğimiz ayın ilk günlerine kadar biraz öyleydi. Yani bunun büyük bir proje haline gelmesi hayalden çok da farklı sayılmazdı. Ancak 3 Nisan’da gerçekleşen Birleşmiş Milletler toplantısında alınan bir karar, bu teoriyi bir adım daha gerçeğe yaklaştırdı. 

    Girişimler, projeler, yüzen sürdürülebilir kentler… Nasıl konu ama? Gitgide daha ilginç hâl alıyor. Sonu süper. Okuyun bakın… UN Habitat (BM İnsan Yerleşimleri Programı), sürdürülebilir kentler üzerinde çalışan bir program. İşte bu program, 3 Nisan’daki toplantıda özel bir firma olan Oceanix, MIT ve Explorers Club ile ortak bir girişimde bulundu. Biliyorsunuz, iklim değişimi artık alarm veren bir problem haline geldi. Geri dönüşü olmayan bir seviyeye çok yakınız, hatta birçok başlıkta o noktaya gelindi bile. Bu sebeple artık aranan çözümler de iyileştirmeden ziyade adaptasyona yönelik olmaya başladı. UN Habitat Yönetim Kurulu Başkanı, toplantıda iklim değişimi endişe verici bir hızla ilerlediği ve çok sayıda insan bundan etkileneceği için, aynı zamanda kalabalıklaşan nüfusun getirdiği gecekondulaşma sorununa da bir çözüm olarak yüzen şehirlerin muhtemel kaynaklar olacağını söyledi. İklim değişimi ile umutsuzca mücadele etmek yerine, onunla yaşamayı seçmek daha doğru bir fikir gibi duruyor bu noktada. Ne yapsınlar? Baktılar, insanoğlunu (iklim değişimini durdurması gerekirken) durduramıyorlar. Şimdi gelelim, yüzen kentlerin ayrıntısına. Nedir, nasıl çalışır, ne olur? Madem gerçekleşmesine bu kadar yakınız, demek ki elimizde somut bir proje var.

    TAÇ YAPRAKLI KENTLER

    Oceanix şehri veya “dünyanın ilk sürdürülebilir yüzen şehri” doğada sıkça rastladığımız bir şekil olan heksagonal biçimini baz alacak. Atom yapısı, bazı mineraller, kar kristalleri, bal petekleri gibi doğal oluşumlarda gördüğümüz ve alan kullanımında maksimum verim sağlayan heksagonal geometrisini bu şehrin platformları kullanacak. Önce üçgen şeklinde mahalleler, sonra bu mahallelerden altı tanesinin birleşimiyle altıgen kasabalar, altı kasabanın birleşimiyle yine altıgen biçiminde bir kent tasarlanıyor.  Mahallelerin içindeki binalar da altıgen şeklinde tasarlanacak. Yukarıdan da bakıldığında bir nevi çiçeği andıran bu kentlerin parlak taç yaprakları olacak. Parlak yapraklar benzetmesi yapmamın sebebi, evlerin çatılarında güneş panelleri kurulacak olması. Sonuç olarak; bu kent, enerjisini kendi üreten bir kent olacak. Yiyecek ve su ihtiyacını giderme ve atıkların dönüştürülmesi işlemlerini yine kendi kendine sağlayacak. Temel ihtiyaçlarını deniz hayatına hiç zarar vermeden yapacak. Gıdasını küçük yüzen çiftliklerden ve su altındaki su ürünleri yoluyla toplarken, içme suyunu da havadan nem çekme ve deniz suyunu tuzdan arındırma işlemleriyle sağlayacak. Şehir tasarımının benim en sevdiğim özelliklerinden biri de sıfır atık misyonunda olması. Peki, neyin üstünde olacak bu koca şehir? Nereye tutunacak, nasıl dengede kalacak? Bence bu kısmı da çok güzel düşünülmüş.

    5 ŞİDDETİNDE KASIRGAYA DAYANIKLI

    Kent, yapay mercan resifleri yapımında kullanılan biyokayalar üzerine oturtulacak. Böylelikle oradaki deniz hayatı canlandırılabilecek, belki de dalgaların enerjisi de kullanılabilecek. Sallanacak mı? Bir de fırtınalar var, ne olacak? Kullanılan geometri ve binaların yapılandırılması ile doğru ağırlık merkezi seçileceği için kentin dengesi sağlanacak, rüzgârlara dayanıklı olabilecek. Ben rüzgâr diyim, siz fırtına, öteki de kasırga. Bakın 5 şiddetinde kasırgaya bile dayanıklı planlanıyor bu şehirler. Teorik kısımdan bu kadar bahsettik ama hâlâ inandırıcı gelmiyor muhtemelen, farkındayım. Ancak bütün bu planlar realist mi diye sorarsanız; aslında karşılaşılan başlıca engeller teknolojik değil, psikolojik. Çünkü yüzen şehir dendiğinde bu çoğu insanda gerginlik yaratabiliyor. Oradan oraya sürüklenebilen, sürekli suyun üstünde olan bir şehrin hayali çok da rahatlatıcı gelmeyebiliyor kulağa. Ancak bahsettiğim gibi, tasarlanan bu kentler 5 şiddetinde kasırgaya bile dayanıklı. Ayrıca başlangıç olarak mevcut bazı adalara küçük uzantılar yapılması planlanıyor. Ve bu kaygıyı azaltmak, genel kitlelerin ve politikacıların güvenini kazanabilmek için potansiyel test alanlarının Hong Kong, New York veya Boston gibi yerlerden seçilmesi düşünülüyor.

    DENİZ KIYISINDA YAŞANABİLİR ORTAMLAR

    Şöyle toparlayayım; Oceanix kentinin misyonu sualtı yaşamla uyum içinde bir hayat sürmek. Ve deniz seviyelerinin yükselmesi gibi bir problemle karşı karşıyayız. 2050 yılına kadar bu problemin dünyanın kıyı kentlerinin yüzde 90’ını etkilemesi bekleniyor. Hatta bu durum İstanbul için daha erken bile olabilir diye konuşuluyor. Oceanix gibi şehirler, bu tehdide çare olarak deniz kıyısında yaşanabilir bir ortam sağlanmasını amaçlıyor. Hem belki de bu proje için bir araya gelen tasarımcı ve mühendisler, dünyadaki toplulukların daha sıcak, fırtınalı, kuraklık ve sele eğilimli bir geleceğe uyum sağlamasına yardımcı olacak başka atılımlar da yapabilir. Jetgiller’i hatırlar mısınız? Jetgiller tadında bir hayatın kapısı bu tarz bir projeyle açılabilir. Kulağa fazla hayali geliyor ama biliyorsunuz teknoloji çok hızlı ilerliyor. Çok kısa bir sürede çok fazla gelişen akıllı telefonlar varsa akıllı kentler de neden olmasın? Ve bu kadar ciddiye alınıp masaya yatırılan, bu kadar konuşulan ve akla yatan bir proje yakında gerçekleşir diyorum. Ayrıca üç tarafı denizlerle çevrili ülkemiz için daha uyumlu yeni projeler geliştirilebilir. Gelecek ay ben yine buralardayım. Gelirseniz görüşürüz, sağlıcakla kalın… ☸

  • BAHRİYELİ EŞİ OLMAK

    BAHRİYELİ EŞİ OLMAK

    Bahriye’nin profesyonel kadroları kadar, onların eşleri de Cumhuriyet Donanması’nın bugüne kadar başardığı kazanımlarda gereken takdiri almalıdır. Bahriyeli eşi olmak zor bir kaderdir. Bu kaderde daima ayrılıklar vardır. Ve onların rakipleri başka bir kadın değil, savaş gemisinin ta kendisidir.

    Eşler uzun süreli ayrılıklara katlanmak ve bu sırada evlilik gemisinin, yani yuvalarının kaptanı olmak zorundadırlar. Çocuklar büyüyecek, aile büyüklerine destek olunacak, rutin ev işleri -bürokratik ve finansal gereksinimlerden tutun beklenmedik arızlara ve onarımlara kadar- çok geniş bir spektrumda takip edilecektir. Eşlerin bir de çalıştığını düşünün. Bu zorluklar daha da artacaktır. Bahriyeli eşlerinin şüphesiz en zor anları eşlerini savaş riski olan tehlikeli görevlere gönderdikleri anlardır. Kıbrıs Barış Harekâtı’nda bu anlar yaşanmıştır. Her bir eş kocasını, gururla ama içinde onu ilelebet kaybetmenin derin endişesi ile gemisine yolcu etmiştir. Bazıları TCG Kocatepe muhribinde yaşandığı üzere geri gelememiştir. Bahriyeli eşlerin arasındaki dostluk ve dayanışma zor anların en önemli ilacıdır. O anlarda kısa süre de olsa bebeğini, çocuğunu, hastasını  emanet edebileceği komşuya veya arkadaşa sahip olmak büyük güçtür. Bu nedenle denize çıkan bahriyeliler eş ve evlatlarını yine bahriyelilere emanet ederler. Bu iş vardiya ile döner durur. Bugün biri gider, yarın bir başkası. O nedenle Bahriye aileleri birbirlerini aile ferdi gibi sever ve sayar. Bu duygu sonuçta vefa ve dayanışma duyguları ile aidiyeti güçlendirir. Cumhuriyet Donanması’na ruh ve hayat veren denizcilerin çocuklarına bile aktarılmış dostluk, kardeşlik, paylaşma, dayanışma ve vefa bağlarının bu güçlü temeli sarsılabilir mi?

    VARDİYA BİZDE PLATFORMU

    2008 yılından sonra başlayan kumpas davalar süresinde içimizdeki FETÖ hainlerinin oluşturduğu karanlık tablonun bir hedefi de bu  dayanışmayı kırmak veya zayıflatmaktı. Kumpas davalardan etkilenen eşlerin pek çoğu, komuta kademesinin savaşmama kararından doğan boşluğu hızla doldurdu. Deniz tarihimizde ilk kez kadınlarımız kurdukları Vardiya Bizde Platformu üzerinden içlerindeki savaşçı Türk kadınını cepheye sürdüler. Onları meydanlarda, medyada, ekranlarda bıkıp usanmadan savaşırken, eşlerini savunurken, haksızlık ve hukuksuzluğu her yerde anlatırken gördük. Başı dik bu kadınlar, aslında Mavi Vatan mücadelesini donanmanın en güçsüz, morallerin en düşük, makam sahiplerinin en silik anında başlatarak dış dünyaya da büyük mesaj verdiler. Bu mesaj çok açıktı: “Teslim olmayız. Aman dilemeyiz.” Kocaları 4 yıla yakın hapisteyken, her kapalı ya da açık görüş gününe güçlü geldiler. Gözyaşı akıtmadılar ve sonunda onlar kazandı. Medyada onlardan bahsedilmeyen hafta olmadı. Toplumun FETÖ ve bir kısım yandaş medya kesimi hariç onlara sempati ve dayanışma içinde bakmayan kesimler kalmadı. Neydi onları güçlü kılan? Kendilerinin vatan, aile ve Bahriye sevgisi; eşlerinin geçmiş başarıları ve vatanseverlikleri; kendi gemilerinin kaptanı olmaları ve yuvalarını başarıyla devam ettirme iradeleri ama en önemlisi eşleri için bitmek bilmeyen savaşma azim ve iradesiydi. Eminim ki, o dönemde yabancı istihbarat ajanslarının en çok ilgilendiği alanlardan birisi bu sosyal dokunun analizi olmuştur. Bahriye FETÖ kanserinden temizlenme sürecinde aynı dokuyu korumak ve geliştirmeye odaklanmalıdır. Kumpas davalarda eşlerin sergilediği yüksek mücadele ve dayanışma ruhu korunmalıdır. Bu ruh en az Mavi Vatan Tatbikatı kadar önemlidir.

    İPEKÇİ’YE 1959’DA GİDEN MEKTUP

    Bu yazıyı  60 yıl öncesinin güzel bir hatırası ile bitirelim. 24 Ağustos 1959 tarihli Milliyet gazetesinde ünlü yazar Abdi İpekçi, dünyanın en zor işinin gazeteci eşi olmak olduğunu yazar. Makalede bir gün önce evlenen gazeteci Dinçer Güner’in düğünden sonra gelinlikli eşi ile gazeteye gelerek görevine devam ettiğini ve sonradan kısa süreli balayına çıktığını anlatır. Bu yazıya denizaltıcı, bekar bir subay olan Üsteğmen Erdoğan İşçener (1950 Güverte) bir hayli üzülür ve İpekçi’ye mektup yazar. Bu mektup 7 Eylül 1959 günü köşesinde yayınlanır. Ben de Sayın İşçener’e teşekkür ederek sizle paylaşıyorum:

    “Sayın İpekçi, Milliyet Gazetesi’ndeki yazınızı zevkle okudum. Daima takdirkârı olduğum üslubunuzdan almaya alışık olduğum hazda bu sefer buruk bir lezzet vardı… Size muhtemelen yabancısı olduğunuz değişik bir mevzuyu duyurmak istedim… Yazınızı okuduktan sonra gayriihtiyari gözlerim daldı. Evlendikleri günün sabahında ani aldığı bir emirle uzun  sürecek bir vazife için Allahaısmarladık diyen kocasını uğurlarken müşterek hayata karşı ilk isyanı iki damla yaş şeklinde kirpiklerinden süzülen yeni bahriyeli gelinler gözlerimin önüne geldi. Aylardır görmediği babasını bir yabancı gibi garipseyen çocukların annelerini; kocasına emredilmesi her an muhtemel olan 6-7 aylık deniz aşırı bir vazife yanında iki haftada ancak üç gün beraber olmayı Allah’ın bir lütfu sayan kadınları; bir türlü bitmeyecekmiş gibi geçen günlerden sonra kocasının üniformalı koluna girince duyduğu gururla her şeyi unutan, halkın diline pelesenk olmuş parası pul, karısı dul sözünü hakaret sayan hanımları; genç üstçavuşların, üsteğmenlerin, yüzbaşıların gencecik eşlerini hatırladım. Ve gözümün önüne hakları yeniliyormuşçasına bir üzüntü duydum… Bir genç kız için bir bahriyeli ile evlenmenin büyük bir fedakârlık olduğunu bilmem anlatabildim mi? Her şeye rağmen bu fedakârlığın en büyük olduğunu iddia edemiyorum. Belki de bu sıfata daha çok lâyık hanımlar, yabancısı olduğum herhangi bir meslek mensubunun eşleri vardır. Bu vesileyle Dinçer Güner’in kıymetli mesleğinde daima yükselmesini ve eşiyle mesut bir hayat geçirmesini temenni ederim. Hürmetlerimle efendim.”

    Dünün ve bugünün tüm Bahriyeli eşlerine Cumhuriyet Donanması’na ve Türk toplumuna büyük katkıları için şükranlarımızı sunuyoruz.☸

    NOT: Mavi Vatan koruyucusu Bahriyemizin muvazzaf ve emekli mensuplarının eşlerinin kurmuş olduğu Bahriyeliler Derneği katkılarınızla güçlenecektir. http://bahriyeliler.org

  • Akdeniz’de korsanlık SULTANIN KORSANLARI

    Akdeniz’de korsanlık SULTANIN KORSANLARI

    “Bu yazı da nereden çıktı?” diyorsanız, söyleyeyim. Piri Reis’in izinde deryada dolaşmadığım zamanlarda kitap okurum. Bu aralar da kitaplığımda oldukça geniş yer kaplayan korsan kitaplarımı karıştırıyorum…

    Yahu korsan diye başlık atıyorsun sonra daha ilk cümlede olmadık bir şeyler anlatıyorsun, diyorsunuz değil mi? Acele etmeyin. Elbet bir bildiğim var.Evliya Çelebi’nin Kılıç Ali Paşa Camisi’nin açılışı ile ilgili olarak anlattığı ve “Zürefa mabeyninde meşhûr -Osmanlı eliti arasında yaygın” dediği bu öykü aslında daha da ilginç bir şekilde devam eder ama vaktinizi almayayım. Uluç veya Kılıç Ali, ünlü “Osmanlı” korsan reisi Kılıç Ali’den başkası değildir. “E hani bu korsanlar İslam uğruna gâzâ eden gazilerdi? Dinini bilmeyen Müslüman gazi mi olur?” diyorsunuz değil mi? Yine acele ettiniz. Kılıç Ali, Calabria’lı bir İtalyan’dır. Küçüklüğünde korsanların eline düşmüş, köle edilmiş -Uluç, köle demektir- sonra Müslümanlığa geçerek ünlü bir korsan reisi olmuştur. Bırakın Müslüman dininin inceliklerini bilmeyi, Türkçesinin de ancak birkaç sözcükten ibaret olduğu söylenir.

    Ancak böyle olmasının yararları da yok değildir. Batı Akdeniz’in kuzey; Korsan-Tirhen-Denizi’nin poyraz ve doğu kıyılarında korsanlık ederken o kıyıları ve içerideki araziyi iyi bilmenin, oralı olmanın ve dilini konuşmanın avantajıyla saldırıları daha etkili olmakta, dahası gerektiğinde hemcinslerinin arasına kolaylıkla karışabilmektedir. Calabria’da ise hâlâ akrabaları yaşamaktadır. Nitekim bir defasında bu kıyılardan “dil alınırken1 yakalanan kişilerden biri Kılıç Ali’nin akrabası çıkınca, istenenden çok daha fazla bilgiyi seve seve vermiştir. Kılıç Ali, sonradan Müslüman olmuş Hıristiyan korsanların ne ilkidir ne de sonuncusu.

    Bilmem bilir misiniz, İstanbul’un Cağaloğlu semtinin adı “Cigalazade” sözcüğünden türetilmiştir. Cigalazade Yusuf Sinan Paşa (Scipione Cigala), 1561 yılında babası, Cenovalı ünlü korsan Viskonte Cigala ile esir düşmüş, sonra Müslüman olup Osmanlıda paşalığa kadar yükselmiştir. Devamı MAyıs 2019 sayımızda…

  • ULUBURUN

    ULUBURUN

    Günümüzden 3300 yıl önce Anadolu kıyılarında batan dünyanın kazısı yapılmış en eski gemisi. Bu sayıda dünyanın en önemli 10 arkeolojik keşfinden biri sayılan Uluburun Batığı’na ve onun eşsiz hikâyesine yakından bakacağız. 

    Anadolu kıyıları, şüphesiz dünya denizcilik tarihinin aydınlatıldığı sulardır. Günümüzden 3300 yıl öncesinden başlayarak hemen her döneme ait gemiler ve onlara ait bilgiler yapılan arkeolojik kazılarla bu kıyılarda aydınlatıldı. Dahası, kültürün birleştirici unsuru altıncı kıta Akdeniz’in en önemli parçalarından biri olan Anadolu kıyıları yüzlerce antik liman ve binlerce batığa ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Bu sayıda dünyanın en önemli 10 arkeolojik keşfinden biri sayılan Uluburun Batığı’na ve onun eşsiz hikâyesine yakından bakacağız. Dünyanın ilk bilimsel sualtı kazısı 1960 yılında ülkemizde yapıldı ve Gelidonya Kazısı ile arkeoloji suyun altına indi. Yıllar içinde de, bu sularda yapılan arkeolojik kazılarla farklı dönemlere ait birçok batık araştırılarak hem denizcilik tarihi aydınlatıldı hem de medeniyet tarihinin en önemli aktörlerinden biri olan Akdeniz’in hikâyesi yazıldı. Bu çalışmaların öncü kurumu ise şüphesiz INA (Institute of Nautical Archaeology) -Sualtı Arkeoloji Enstitüsü. Dünyanın birçok noktasında arkeolojik kazılar yapan kurum, özellikle Bodrum merkezli çalışmalarıyla denizcilik arkeolojisinin öncü kurumu oldu.

    SUYUN ALTINDAKİ KULAKLI BİSKÜVİLER

    1960 yılında George F. Bass öncülüğünde başlayan süreç çeyrek asrı arkasında bırakmak üzereyken Antalya’nın Kaş İlçesi’nden yeni bir batık haberi gelir. Uluburun’da sünger avlayan bir dalgıç kaptanına suyun altında kulakları olan, bisküviye benzeyen bir şeyler gördüğünü söyler. Süngerci kaptanı Mehmet Çakır bunların kendisine tarif edilen bakır külçeler olduğunu anlar ve yetkililere haber verir. 1960 yılında kazılan Gelidonya Batığı’nda da birçok bakır külçe bulunmuştur. Dikdörtgen şeklindeki bakır külçelerin kolay taşınması için dört uç noktasında çıkıntıları vardır. Bu nedenle süngerciler külçelere bisküvi ismini vermişlerdi. Suyun altında çok uzun saatler çalışan süngerciler önemli bilgilere sahiplerdi. Bu nedenle Sualtı Arkeoloji Enstitüsü (INA) yeni batıklar bulmak için süngercilerle iletişim halindeydi. Suyun altında aradıkları batıkların neye benzediğini balıkçı barınaklarında anlatarak yeni batıklar bulmak için yoğun çaba sarf ediyorlardı. Uluburun’dan gelen bilgiler doğru ise bakır külçe taşıyan Tunç Çağı’na ait yeni bir batık bulunmuştu.

    BİR ARKEOLOĞUN RÜYASINA BAKIYORSUNUZ

    Dünyaca ünlü sualtı fotoğrafçısı Donald Frey, Kaş yakınlarındaki Uluburun’da yapılan ilk keşif dalışının ardından fotoğraflara bakarken şu cümleyi kurar: “Bir arkeoloğun rüyasına bakıyorsunuz.” Frey’in rüya olarak nitelendirdiği fotoğraflardaki batık, dünyaca ünlü arkeolog Cemal Pulak tarafından Tunç Çağı’na, günümüzden 3300 yıl öncesine tarihlenir. Bu şu anlama gelmektedir: Karşılarında dünyanın bilinen en eski batığı bulunmaktadır. Peki ama Uluburun’u bu kadar özel kılan nedir? Birçok uluslararası yayında tüm zamanların en önemli 10 arkeoloji keşfinden biri olarak nitelendirilmesini sağlayan unsurlar neler? 45 metreden daha derindeki batığın insan eliyle hiç tahribata uğramayan özel bir kargosu vardı. Ana yükünü 10 ton bakır ve bir ton kalay külçe oluşturmaktaydı. Bu iki hammadde birleştirildiğinde geminin ait olduğu çağa adını veren “tunç” ortaya çıkıyordu. Özetle; 11 tonluk hammadde ile binlerce tunç kılıç, mızrak, miğfer ve zırh yapılabilir, küçük bir ordu kurulabilirdi. Bu muazzam bir kargoydu ve çağı için çok önemli bir kayıptı. Bu bilgi geminin Tunç Çağı’na ait bir kraliyet sevkiyatı olduğu yönünde kuvvetli kanıtlar sunarken, kazı ilerledikçe dünyanın en eşsiz kargosu gün yüzüne çıkmaya devam etti. Her batığın özel bir hikâyesi vardır. Her batık bir kitap gibidir. Arkeologlar ise kazı sırasında sayfalar arasında yol alan okurları anımsatır. Uluburun, 11 yılda 23 bin dalışın gerçekleştiği ve her dalışta yeni bir sayfanın açıldığı derin bir romandır. Bu romanın kargosunda derinlere inildikçe 11 ton hammaddenin, 3 ton taş çapanın ve yüzlerce amforanın arasında çok küçük, bir düğme boyutlarında fakat eşsiz bir esere rastlanıldı. Üzerinde Mısır hiyeroglifleriyle yazılmış “Nefertiti” adının okunduğu bir skarabe. Bilindiği üzere Nefertiti’nin kocası Firavun Akhenaton, Güneş Tanrısı Aten’i tek tanrı ilan etmişti. Akhenaton ve Nefertiti’nin ölümünden kısa süre sonra Akhenaton yüzünden işsiz kalmış rahipler Mısır’ın çoktanrılı dinine geri dönmüş, Akhenaton ve Nefertiti’yi tarihten silmek amacıyla onlarla ilgili her şeyi imha etmiş. Yaptırdıkları tapınakları yıkmış, heykellerini parçalamış, isimlerini her yerden kazımış, her türlü eserlerini yok etmişler; altın yüzük ve mühürlerini de eritmişlerdi. Bu nedenle günümüze onlarla ilgili pek fazla bir şey kalmamıştı. Oysa Mısır’dan çok uzaklarda, Anadolu kıyılarında, Uluburun’un derinliklerinde batmış gemide “bugüne dek Nefertiti’nin bilinen tek altın skrabesi” bulunmuştu. Onlarca tonluk kargonun içinde düğme kadar küçük bir skarabe. Üstelik dünyadaki tek örnek. Cemal Pulak başkanlığındaki kazının ne kadar titizlikle yapıldığının önemli bir kanıtı olan bu olay; Uluburun’un ne kadar özel bir batık olduğunu ve birçok uluslararası yayında neden tüm zamanların en önemli 10 arkeolojik keşfinden biri olarak gösterildiğini de anlamamıza yardımcı olmaktadır.

    KAPTANIN SEYİR DEFTERİ

    Uluburun Kazı Başkanı Cemal Pulak yaptığı titiz çalışmaların sonucunda geminin çıkış noktası olarak Hayfa Körfezi’ni işaret etmektedir. Elbette gemiye ait karanlıkta kalan bazı noktalar da yok değil. Bu noktada batıktaki en ilginç buluntu devreye giriyor.  Kazı sırasında hiçbir detayın gözden kaçmaması için çökeltiler elekten geçirilmekteydi. Bu işlemler sırasından küçük ahşap parçalar bulunmuştu. İyi gözler ve becerikli ellerde bir yapboz gibi birleştirilen bu parçaların en sonunda bir yazı tableti olduğu anlaşıldı, hem de bilinen en eski örnek. Günümüzdeki katlanır tabletlere benzeyen bu eşsiz buluntu iyi korunmuş olarak günümüze ulaşsaydı belki de Uluburun kaptanının notlarına ulaşabilecek ve gemiye ait karanlıkta kalan sorulara da yanıt bulunmuş olacaktı. Bu özel tabletin yanı sıra Uluburun’un eşsiz kargosunda cam külçeler, kılıçlar, altın takılar, bir adet asa, mühürler ve çeşitli seramikler bulundu. Tam olarak 12  farklı kültüre ait eserler batığın kargosunda tespit edildi. Gemi battığı andan sonra hiç tahrip edilmediği için bir zaman kapsülü gibi ait olduğu çağa dair tüm bilgileri korumuştu. Titiz araştırmalar sonucunda da barındırdığı tüm bilgiyi bilim dünyasına sundu. Uluburun’un bir roman olduğunu göz önüne aldığımızda bu satırlara sığmayacak sayıda örnek barındırdığı kolayca anlaşılabilir. Elbette geminin kargosundaki bu kadar özel ve değerli yükü çok az sayıda kişi bir araya getirebilecek güçteydi. Olasılıkla binlerce yıl önce krallar arasında gerçekleşen uluslararası deniz ticaretin çok önemli bir parçasıydı. Hayfa Körfezi’nden yola çıkarak Ege’de, olasılıkla Yunanistan’daki bir limana doğru yolculuğuna devam ederken Anadolu kıyılarında battı. Böylesine büyük çapta bir deniz kazası şüphesiz zamanı için çok ciddi bir kayıp; onu araştıran arkeologlar içinse eşsiz bir değer. Yapılan arkeolojik çalışmayla dün ve bugünü, Akdeniz’i ve çevre kültürleri çok daha iyi anladık. Anlamaya da devam ediyoruz. Zamanın ruhu Uluburun’da bir zaman kapsülü olarak 3300 yıl saklandı. Ve binlerce yıldır kadim Akdeniz’de yelken açan tüm denizciler bu ruhun bir parçası olmaya devam ediyor. ☸