Yazar: MURAT ÖKSÜZ

  • PIZA ŞEHRİ, PIYOMOBIN KAL’ESİ VE MONTO CINTARYA/ARCANTARYA KENARLARI

    PIZA ŞEHRİ, PIYOMOBIN KAL’ESİ VE MONTO CINTARYA/ARCANTARYA KENARLARI

    “Mezkûr suya Arno dirler. Bir dağdan çıkar. Andan Firantin şehrinün ortasına uğrar. Andan geçer gelür. Pisa şehrinün ortasından dört mil yirde denize koyulur.”

    Böyle başlar Piri Reis, bugün Toscana namı ile ünlü İtalya kıyılarını anlatmaya ve ben bu anlatıma bir kez daha vurulurum. Yalın, hoş ve her sözcüğü anlamlı. Reis’in Arno dediği ırmak, bugün de bu adla bilinir. Çıktığı dağ Apeninler’dir. Firantin ise bugünün Firenze kentidir. “Piza şehri ile Firantin şehrinün mabeyni -arası- bir buçuk günlük yoldur.”

    Piri Reis ırmağın içine gemilerin girdiğini ve Pisa kentinin önüne kadar gittiklerini anlatır. Burada, ırmağın denize kavuştuğu yerden üç mil içeride, Porto Pizan-Pisa İskelesi’nin bulunduğunu yazar.

    Bugün hepimizin eğri kulesi ile bildiğimiz Pisa, bir zamanlar Ceneviz ve Venedik gibi denizci devletlerle başa baş mücadele edecek kadar güçlü bir cumhuriyet idi. Ancak Pisa’nın bugün bile önde gelen niteliği, tarih boyunca özellikle Rönesans döneminde, Floransa ile yarış halinde bir sanat ve kültür merkezi olmasıdır.

    Ben Porto Pizan’ı göremedim ama bu normal çünkü bugünün ne ticaret gemileri ne savaş gemileri bu sığ nehre girip de kentin önündeki iskeleye kadar gelebilirler. Gemiler gelemezler ama kente neredeyse yılın her günü Livorno limanından veya karadan binlerce turist gelir. Hangi milletten olursa olsun bu kızlı erkekli ademlerin yaptıkları tek şey, her an yıkılacakmış gibi duran Pisa Kule’sine çıkmaktan bile daha çok, şekilden şekle girip, fotoğraf çektirmek ve çekmektir. Fotoğrafların hemen tümü de kuleyi tutuyormuş, yıkılmasını önlüyormuş veya iki elinin arasına almış pozlarıdır. Bu fotoğrafları da Facebook vs. kanalıyla anında herkesle paylaşırlar ki tümüyle seyrine doyulmaz bir şaklabanlıktır. 

    The little church of Panagia gorgona situated on a rock in Skala Sykamias, a picturesque seaside village of Lesvos.

  • Son ve Uçlar

    Son ve Uçlar

    46 yıllık ömrümde ülkem ve insanımız için ilk defa bu kadar şiddetli bir endişe yaşadım. Seçimden önce ortaya çıkan umut köpüklerinin seçim gecesi cahilce ve bilinçsizce havaya sıkılan mermilerle patlatıldığına şahit oldum. Siz şimdi sonuçlara üzüldüğümü düşüneceksiniz ama ben bu sefer sonuçlara değil “Son” ve “Uçlar”a üzüldüm.

    Uzun yıllardır ilk defa Haziran ve Temmuz aylarını yazı yazmadan geçirdim. Seçim heyecanı, işler falan derken tekneyi de ihmal ettim. Son günlerde, deniz beni kucaklamıyor. Güneş eskisi gibi içime işlemiyor. Hayatta en sevdiğim şeylerden biri olan Ege meltemi beni eskisi gibi okşamıyor. Doğal olarak bu ruh hali ile size denizden, tekneden falan bahsetmek de aşağı yukarı imkânsızlaşıyor. Ama ben yine tepemin tasını fena halde attıran konuyla bir giriş yapmayı deneyeceğim.

    BOĞAZ’IN KIYILARINDA İŞgalPARK

    Boğaz’da küçük bir teknemiz var. İstanbul’un insanın kimyasını hatta beraberinde fiziğini ve hatta biyolojisini bozan trafiğinden kurtulmak ve bir nebze olsun sağlığımızı korumak için ailece hayata geçirdiğimiz bir oluşum. İstanbul’da oltacılar adı altında bir topluluğun sahilleri işgal etmesi neticesinde, Boğaz’da yürüyüş yaparken kulağına olta iğnesi takılmış veya kafasına olta kurşunu yemiş insanları duymuşsunuzdur. Boğaz’da yürüyüş sadece açık havada yapılan bir kardiyo faaliyeti değildir. Olta kamışını kıçına takmadan kaçacak kıvraklık, oltacı ve yancılarının suratınıza üfleyecekleri sigara dumanından geçerken nefesinizi tutacak kadar dalgıçlık, otobüs adı altındaki egzoz canavarına direnecek bir ciğer emisyonu, sahipsiz köpeklere ısıracak bakışlar atabilecek kadar sert mizaç ve denizin üstündeki kakasallaşmış atıkları kaldıracak kadar gastronomik dirayet gerektiren yarı Olimpik bir süreçtir.

      Karada hâl böyleyken teknenizle yanaşıp atlamak, oltacı rezaletine akıntı ve rüzgârı eklediğiniz zaman tam bir skandala dönüşebiliyor. Balıklı elini uzatan bir amcanın sizi yakalayıp çekmesiyle hızlı ve kısa bir kucaklaşmanın ardından dengenizi bulurken ayağınızla oltacının boş kovasını devirip denize kaçan balıkları da fark edemediğiniz, içinde balık olmasa da emek olan bu kovayla yıkılan hayallerle süslenmiş bir manzarada buluverirsiniz kendinizi. Semt şairleri buna yaşayan şehir, şehrin ruhu gibi isimler takarak şirinleştirmeye çalışsa da bu düzensiz, kaba ve estetikten yoksun şehri ne Kanlıca’da mehtabı yüzdüren Yahya Kemal’in şiirleri ne de ondan şiddetli esinlenme geçirerek gözünün yaşını yüzdüren Sezen Aksu şarkıları şirinleştirebilir.  Şimdi bu oltacı rezaleti sahile kaba saba betonlar dökülerek ve bunlara yer açmak için deniz doldurarak Türk aklıyla giderilmeye çalışılsa da Tarabya ve İstinye koylarına çöken İSPARK ve uygulamaları sayesinde bir başka hâl aldı. Denizden geldiğinde Tarabya ya inmek için otelin önünde bir yer vardır. Tarihi semtin bütün sahilini çevirerek  tekne park yapmak yetmemiş olacak ki otelin o önündeki indirme bindirme yerine kendi kafasına göre bir ponton koyulmuş. Tarabya’nın sahibi İSPARK olmuş. Üzerinde de çok koyu siyah sakallı muhtemelen Karadenizli bir arkadaş tekneden biz atlarken yalandan yardımcı olur gibi hamlelerle yaklaştı. 50 lira dedi. Ne ellisi dedim gayri ihtiyari. ‘İndirme parası’ dedi. Bende Karadenizli şakacıdır diyerekten, “Bu olsa olsa bindirme parasıdır” dedim. Gayet ciddi bir ifadeyle “Bindirme ayrı, o da 50 lira” dedi. Kan beynime sıçramaya başladığı için ama bu memlekette de bu işler çok normal vakalar olduğu için bir İsviçreli edasıyla ‘halkın sahilinde haraç mı kesiyorsunuz sizi şikâyet ederim’ dedim. Elinde kağıt bir koçan bana bakıyor dik dik. İSPARK’ın o el makinelerinden de yok iyice huylandım. Para almak zaten skandal oğlu skandal ama rakam da bir o kadar saçma derken, adam “Ben de seni şikâyet ederim” dedi. Teknenin yazıya dökebilmesi söz konusu bile olmayan İtalyanca ismini okumak için ıkınırken “Ödeyin, yetim hakkı yemeyin” diye homurdanmaya başladı. Fransa’da olsa idamla yargılanacak bu kurum ve temsilcisi arkadaşa hak ettiği şekilde içimden selam ederek uzaklaştım. Yazarak, anlatarak, farkındalık yaratarak belki halledebilirim ahmaklığı ile bu kurumun Sn. Genel Müdürü’ne seslenmek istiyorum.

    Temsilciniz arkadaş şaka yapmıyormuş gerçekten. İnternetten gördüm; indirme 50-bindirme 50 diye tarife yayınlamışsınız. Tarabya’dan inmek 50, İstinye’den binmek tekrar 50. İndiğimiz yer neresi? Şehr-i İstanbul’un semtinin yolu. Arabamı denizin kenarında bütün gün İSPARK’a park ediyorum, 9 TL. Bota atlamak ise 50 lira. Ne iş sayın müdürüm, bu ne iş? Belki farkındasınız, belki değilsiniz ama bu şuursuzluğu ve İstanbul halkına yapılan bu saygısızlığı ticari ve tarifeli ulaşım yapanları ayırarak sona erdirmenizi veya sembolik bir hale getirmenizi rica ediyorum.

    Deniz, şehirlerimizin ve ülkemizin en önemli kıymetidir. Zaten kıyı işgallerinden, kaçak yapılardan insanlar bırakın denizde gezmeyi yaşadıkları şehirde denizi göremez hale gelmişken, fırsat bulup deniz yolunu tercih edenlere bu hakkı çok göremezsiniz. Hele ki bu bahsettiğim semtlerde halkın en çok istifade edeceği kıyılara ve hatta denizin üstüne kaçak yapılmış restoranlara göz yumarken.

    Devamı Ağustos 2018 sayımızda…

  • Unutturulan Marmaris Uluslararası Denizcilik Festivali

    Unutturulan Marmaris Uluslararası Denizcilik Festivali

    Cumhuriyet Donanması’nın eşgüdüm ve işbirliği altında 27 Nisan–2 Mayıs 2005 tarihleri arasında düzenlenen Marmaris Uluslararası Denizcilik Festivali (MUDEF), Marmaris Kaymakamlığı ve Belediyesi ile Donanma’nın ortak gayretine dönüştürülerek Almanların Kiel Haftası ya da İngilizlerin Portsmouth Deniz Festivali formatına benzer bir şekilde icra edilmişti.

    Kiel Haftası’nın (Deniz Festivali-Kieler Woche) 136’ıncısı 16-20 Haziran 2018’de yapıldı. Almanların Kiel Haftası geleneği, 1891 yılında, İngiltere’de 1826 yılından itibaren düzenlenen Cowes Haftası taklit edilerek Alman Kayzeri II Wilhelm tarafından başlatıldı.

    Kiel, deniz üssünde üç gün boyunca ziyaretçilere açılan gemiler arasında Türk firkateyni TCG Gediz de vardı. TCG Gediz’in yanında Çin’den Binzhou; Danimarka’dan HDMS Niels Juel; İngiltere’den HMS Monmouth; İspanya’dan ESPS Álvaro de Bazán firkateynleri bulunuyordu. ABD Deniz Kuvvetleri’nin, USS Mount Whitney komuta/kontrol gemisi; USS Oak Hill doklu çıkarma gemisi ve USS Bainbridge muhribi ile temsil edildiği Kiel Festivali’ne Letonya, Norveç, İspanya, Polonya ve Hollanda’dan da bir dizi destek ve yelkenli eğitim gemisi ile mayın karşı tedbirleri gemileri de katıldı. Şüphesiz, gelişmiş denizci ülkelerde halkı denize ve denizciliğe yakın tutan en önemli etkinlikler arasında denizcilik festivalleri gelir.

    DENİZCİLİĞİMİZ İÇİN GÖRKEMLİ BİR KİLOMETRE TAŞI

    Türkiye’de uluslararası çapta ilk denizcilik festivali, 20’nci Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Özden Örnek direktifleri paralelinde, bu satırların yazarının Deniz Kuvvetleri Komutanlığı karargâhında projenin Sorumlu Planlayıcı Amirali olarak görev yaptığı 2005 baharında Marmaris’te icra edildi. Dönemin Aksaz Deniz Üs Komutanı Tümamiral Engin Baykal’ın olağanüstü gayretleriyle sahada büyük bir başarı ile sonuçlanan Marmaris Denizcilik Festivali, denizciliğimiz için görkemli bir kilometre taşı oldu. Cumhuriyet Donanması’nın eşgüdüm ve işbirliği altında 27 Nisan–2 Mayıs 2005 tarihleri arasında düzenlenen Marmaris Uluslararası Denizcilik Festivali (MUDEF), Marmaris Kaymakamlığı ve Belediyesi ile Donanma’nın ortak gayretine dönüştürülerek Almanların Kiel Haftası ya da İngilizlerin Portsmouth Deniz Festivali formatına benzer bir şekilde icra edilmişti. Portsmouth Festivali’ne komutanı olduğum TCG Gaziantep firkateyni ile 1998 yazında katılmış olmamın MUDEF 2005 planlamasında önemli rol oynadığını vurgulamam gerekir.

    REKOR KATILIM

    Festivale Avustralya, Fransa, Almanya, Bulgaristan, Yunanistan, İtalya, Romanya, İsrail, Rusya Federasyonu, İspanya, Ukrayna, İngiltere ve ABD’ye ait savaş ve okul gemileri katıldı. Böylece Türkiye dâhil 14 ülkeye ait, toplam 17 gemi ile Cumhuriyet tarihinin bir rekoru kırılmış oldu. Gemiler haricinde, Rusya Federasyonu, Macaristan ve Polonya’dan gösteri ve müzik grupları geldi. Festivale Avustralya’dan “MEKO” sınıfı HMAS Anzac firkateyni, Fransa’dan “Aviso” sınıfı FS Commandant Bouan korveti, Almanya’dan “Type206” sınıfı “FGS U-17” denizaltısı, Bulgaristan’dan yelkenli okul gemisi “Kaliakra”, Yunanistan’dan “MEKO” sınıfı HS Salamis firkateyni, İtalya’dan “Maestrale” sınıfı ITS Scirocco firkateyni, Romanya’dan “Mircea” yelkenli okul gemisi, İsrail’den INS Yaffo ile INS Dvora, INS Shaldag hücumbotları, Rusya Federasyonu’ndan RNS Azov tank çıkarma gemisi “Krivak” sınıfı RNS Pytlivy firkateyni, İspanya’dan “FFG–7” sınıfı SPS Reina Sofia firkateyni, Ukrayna’dan UNS Balta Araştırma gemisi, İngiltere’den “Type 22-3” sınıfı HMS Chatham firkateyni, ABD’den “Arleigh Burke” sınıfı USS Carney muhribi katılmıştı. Donanmamızdan TCG Giresun ve TCG Muavenet firkateynleri ile TCG Kemer dalış destek gemisi ve Pirireis müze denizaltısı bu seçkin etkinlikte yerini almıştı. “STS Bodrum” isimli yelkenli uskuna da Türk okul gemisi statüsünde festivale katılan gemiler arasındaydı. Denizcilik festivalinin fikir babası 20. Deniz Kuvvetleri Komutanı (merhum) Oramiral Özden Örnek açılış konuşmasında şunları söylemişti:

    “Denizcilik festivallerinin en önemli özelliği değişik deniz ve denizcilik kültürlerinin bir araya getirilmesidir… Bu festivalin Marmaris’le özdeşleşerek önümüzdeki yıllarda periyodik olarak tekrarlanması ve denizci Türkiye’nin gelecek yıllarda icra edeceği diğer denizcilik festivallerine örnek teşkil etmesi Deniz Kuvvetleri olarak dileğimiz ve beklentimizdir. Gelecek yıllarda da Deniz Kuvvetleri olarak başta yabancı savaş gemilerinin festivale davet edilmesi olmak üzere, seçtiğimiz festival faaliyetlerini desteklemeyi sürdüreceğiz. Deniz Kuvvetlerimiz açısından bu destek Türk denizcilik gücünün gelişimine katkı sağlamanın yanı sıra, bağrından çıktığı Türk ulusu ile daha da bütünleşmesi için önemli bir vesile olacaktır.”

    BİR İLK: DENİZ KUVVETLERİ SENFONİSİ

    Festivalin açılışında icra edilen denizdeki geçit töreninde, TCG Kemalreis firkateyninde bulunan Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 14 ülkeye ait savaş gemileri tarafından selamlandı. Aslında selamlanan Cumhurbaşkanımızın manevi şahsiyetinde “denizci Türkiye” ve “Cumhuriyet Donanması” idi. Bu tören ile Cumhuriyet Donanması ancak denizci devletlerin devlet başkanlarına yaşatabileceği çok büyük prestiji Türkiye Cumhurbaşkanına ve Türk milletine yaşatmıştı.

    MUDEF 2005 sayesinde Marmaris’e kapalı yüzme havuzu ve sergi alanı yaptırılmıştı. Festival esnasında sayıları 100’ü aşkın denizcilikle ilgili spor, kültür, panel, konser ve sergi faaliyetleri icra edilmiş, tarihinde ilk kez Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası ve Devlet Korosu tarafından Deniz Kuvvetleri Senfonisi seslendirilmişti. Ayrıca aynı orkestra Marmaris’te rıhtıma aborda olan TCG Giresun firkateyninin helikopter platformunda yer alarak sahildeki on bin kişiye bir konser vererek bu uygulama ile dünyada bir ilki oluşturmuştu. Donanma diplomasisi için taşıdığı önem ve başarı, festivale katılan 19 ülkenin 13’ünün savaş/okul gemisi göndererek varlık göstermelerinde saklıdır. Deniz Kuvvetleri Komutanı’nın yazılı davetine, bu kadar ülkenin büyük ekonomik külfeti göze alarak, savaş/okul gemisi göndermiş olması, Türkiye’nin ve donanmasının itibarının açık bir göstergesi olmuştur. Neticede bu festival, Akdeniz çanağında bugüne kadar yapılan en büyük denizcilik festivali olarak tarihe geçmiştir. Başbakanlık Tanıtım Fonu kullanılarak icra edilen bu festivale, TÜRSAB ve Deniz Ticaret Odası ile Marmaris esnafı ile halkının büyük desteği oldu. Konaklama için Marmaris’te bulunan 68 otel ve apart otel sponsor olarak festivale destek sağlarken, festival süresince Marmarisli yaklaşık 300 gönüllü öğrenci ve öğretmen rehberlik yaptı. Ulaşım için çoğu sponsorlar tarafından sağlanan 15 midibüs, 16 otobüs ve 30 binek aracı kullanıldı. Marmaris’te alargada bulunan gemilere hizmet için 26 gezi teknesi gönüllü görev aldı; sağlık hizmetleri için 13 ambulans, 65 doktor ve 130 hemşire görevlendirildi. Polis ve jandarma dâhil güvenlik işleri için 1000 kişi görev aldı. Başarıyla sonuçlanan bu festivalin Oramiral Özden Örnek’in direktifleri paralelinde üç yılda bir yapılması ve Doğu Akdeniz çanağında bir nevi Kiel Haftası benzeri geleneksel bir yapıya kavuşturulması hedeflenmişti.

    GEREKÇESİZ İPTAL

    2008 yılında icra edilmesi ve daha da geliştirilmesi Türk denizciliği için büyük bir sorumluluktu. MUDEF 2008 hazırlıklarına 2005 yılından itibaren başlandı. Bu kez Asya ve Kuzey Avrupa havzası ülkelerine de ağırlık verilerek, 40 ülkenin savaş/okul gemileri ile katılımları hedeflendi. Bu festivale ayrıca, yelkenli okul gemileri “Tall Ships” organizasyonu içinde, en az 15 yelkenli okul gemisinin de davet edilmesi planlanmıştı. Ancak bu festival, 25 ülkenin davete olumlu cevap vermesine rağmen, icrasına altı ay kala, 22’nci Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Metin Ataç tarafından gerekçesiz bir şekilde iptal edildi. Bu son derece yanlış karar verilmemiş olsaydı, 2017 yılında 5’inci festival yapılmış olacaktı. Böylece sadece denizci ulusların başarıyla icra edebildikleri deniz festival geleneğini, bu kadar başarılı bir ilk örnek olmasına rağmen, kendi ellerimizle yok etmiş olduk.

    Bu karar denizcilik kültürünün geniş hak kitlelerine yayılması ve sevdirilmesine büyük darbe indirdiği gibi, Türkiye’nin donanma millet işbirliği ile başardığı “Akdeniz çanağında icra edilen en büyük deniz festivaline” sahip olma prestijini de yok etti. Bu kararın bir oramiral tarafından verilmiş olması daha da acıklı oldu. O dönemde festivalin iptalinde rol alan diğer şahsiyetlerin “Deniz Kuvvetleri festival mi düzenler!” eleştirilerini de içinde bulundukları deniz kültür cehaletine bağlıyor ve geçen ayın Kiel Haftası ile geçen sene İngiltere’de icra edilen Portsmouth Festivali’nin her iki ülkenin deniz kuvvetlerinin liderlik, eşgüdüm ve işblriğinde yapılıyor olmasını hatırlatıyorum. Evet, Türkiye devleti ve halkı ile mutlaka denizcileşecektir. Bu jeopolitiğin ve bir yarımada devletinde yaşamanın bir sonucudur. MUDEF 2005 bu süreçte büyük bir ivme, görkemli bir atılım sağlayacak çapta özelliklere sahip bir ilkti.

    Bu ilki başaran Türkiye ve Cumhuriyet Donanması MUDEF’i tekrar canlandırmalı ve unutulmasına izin vermemelidir. MUDEF’e Marmaris Belediyesi ve halkı da sahip çıkmalı en kısa zamanda tekrarlanması için kamuoyu oluşturulmalıdır. ☸

  • Az bilinen gizli tehlike RADYUM

    Az bilinen gizli tehlike RADYUM

    Radyum, uranyumdan 1 milyon kat daha fazla radyoaktivitesi olan, bilerek ya da bilmeyerek çok sık tükettiğimiz, hayatımıza yerleşmiş bir element. İnsan sağlığına ve tabiata verdiği zarar ise akıl almaz boyuta gelmiş durumda.

    Kuzey Kutup bölgesinde sıkıntılı şeyler oluyor. “Sıkıntılı” deyince sanki bir gizem oluşturmaya çalışıyor gibi görünüyor olabilirim ama emin olun sıkıntı gerçekten büyük. Sıkıntının RADYUM olduğunu söylesem herhalde gözler açılmıştır. Radyum, uranyumdan daha yüksek ışımaya sahip radyoaktif bir element.

    Aslında alışkın olduğumuz Kuzey Kutbu’yla alakalı başlık buzul erimesi değil mi? Evet, haklısınız; zaten bu sıkıntının da esas oyuncusu buzul erimesi, bir adım daha geriye gidersek yani küresel ısınma. Havalar ısınıyor, buzullar eriyor, hoop radyum seviyesi iki katına çıkıyor. Ne ilgisi var şimdi değil mi? İsterseniz alakayı hemen beraberce kuralım.

    NASIL TANIŞTIK?

    Öncelikle radyumdan çok az bahsedelim. İlk söyleyeceğimiz tabii ki radyoaktif bir madde olması. Bu elementin parçalanması sonrasında meydana gelen radyoaktif maddeler, tüm canlılarda olduğu gibi insanlarda da ciddi neticeler doğuruyor. Hatta bu yüzden radyumla çalışmak ekstra dikkat gerektiriyor. Radyum doğada sürekli olarak uranyum mineraliyle birlikte bulunuyor. Yani radyumu tek başına elde etmek mümkün değil. İnsana verdiği zararın başında kemikleri deforme etmesi geliyor. Peki, ne oluyor da biz radyumla karşı karşıya kalıyoruz ya da besin zincirinin içerisine giriyor?

    Arktik kıyılarına yakın deniz buzlarının erimesi, dolayısıyla azalması, daha fazla suyun serbest kalmasına yol açıyor. Ayrıca buzul alanlarının da küçülmesine neden oluyor. Son zamanlarda buzul alanların azalması, kara üzerindeki ağırlığının azalması alttaki volkanları da hareketlendirmeye başladı. Okyanus diplerinde de karalarda da volkanlar var. Buzul çağlarında buzullar karalarda toplanıyor, buzulun altındaki toprakta baskı artınca buralardaki volkanlar pasif hale geçiyor. Okyanuslarda sular azaldığı için suyun baskısı azalıyor ve okyanus diplerindeki volkanlar aktif hale geçiyor. Şu an bunun tam tersi durumu yaşıyoruz.

    Karalardaki buzullar azaldığı için buzulların altındaki volkanlar daha aktif hale geliyor ve buzullar her zamankinden daha hızlı eriyor, çünkü hem alttan hem üstten sıcak etkisinde. Şimdi ne dedik, bir toparlayalım.

    KAYNAĞI KARALAR VE KITA ŞELFLERİ

    Bir: Buzul alan küçülüyor. İki: Okyanuslara daha fazla tatlı su karışıyor. Buzul güneş ışınlarını yansıtıyor, su ise absorbe ediyor. Bu da zamanla buz ve su üzerindeki havaların sıcaklıklarını değiştiriyor. Birinden diğerine hava akımı artıyor ve bu bölgedeki suların üzerinde fırtınalar artıyor. Öte yandan tuzlu denize tatlı su karışımı artıyor. Bu ikisini (fırtınalar ile tatlı-tuzlu su karışımı) birleştirdiğinizde çalkantı artıyor. Çalkantı artınca da kıyı şelflerindeki tortulara adeta çomak sokulup karıştırılmışçasına tortulardaki radyumun ve bazı diğer kimyasalların salınması artıyor; bunları yüzeye ve açık okyanusa taşınıyor. Radyumun kaynağı karalar ve kıta şelfleri. Kıyılarda gerçekleşen bu değişimler daha fazla besin maddesi, karbon ve diğer kimyasalların da Arktik Okyanusu’na salınmasına yol açıyor ve Arktik’in besin döngüleri ve hayvan popülasyonunun üzerinde dramatik etkilere sebep oluyor. Bakın, Arktik Okyanusu’nun batı tarafında seçilen 69 lokasyonda yapılan radyum ölçümleri, radyum konsantrasyonunun son 10 yılda iki katına çıktığını gösteriyor.

    Birtakım (Transpolar Drift gibi) akıntılar tarafından yüzeye ve açık denizlere, oradan da okyanusun daha derin kısımlarına radyumun sürüklenmesine yol açıyor. Yani bir değişim başka değişimi doğuruyor, ısınma bir zincir gibi başka etkilere yol açıyor.

    Bu çalışmanın önemi ise değişen iklimin ve iklim değişiminin insan dahil tüm dünyaya etkilerinden bir diğerini, Arktik Okyanusu’nun kimyasını, biyolojisini ve ekonomik kaynaklarını nasıl etkilediğini gösteriyor olması. Doğu Sibirya Arktik Şelfi dünya üzerindeki en büyük kıta şelfi. Ve burada radyum fazlası, dolayısıyla da problem var. 170 feet derinliğiyle nispeten sığ, fakat kıyıdan 930 mil kadar uzaklara uzanabiliyor. Yani büyük bir radyum ve kimyasal deposu.

    SUDA, ÇİKOLATADA, SAATTE RADYUM

    Yazıma son verirken size trajikomik bir durumdan bahsedeyim. Radyum, uranyumdan 1 milyon kat daha fazla radyoaktivitesi olan bir element. İlk keşfedildiği yıllarda kendiliğinden ışık yayması sebebiyle buldukları her yerde kullanılmış; saat kadranlarının boyalarında, diş macunlarında, suda, çikolatalarda ve daha pek çok yerde. Arkasından çıkan hastalıklarla, ani ölümlerle ilişkisi belirlenmiş. 1920’li yıllardan neredeyse 1970’lere kadar radyum sebebiyle ölümler yaşanmış.

    Dolayısıyla her zaman olduğu gibi yaptığımız her fazla tüketim, yani doğal yaşamın dışına çıkış doğaya atmosfere bir etki yapıyor ve inanın doğanın bu etkiye tepkisi bizim yaptığımızdan çok daha güçlü ve vurucu oluyor. Bencilliğimizle keyfimiz için israf ediyoruz, ama o “israf” biz belki farkına bile varmadan geliyor hayatlarımıza etki ediyor. Yeteri kadar canınızı sıktım mı? Fark edin, hayatın tatlı kısımları size kalsın diye bu yazdıklarım. Gelecek ay yine ben buralardayım, beklerim. Kalın sağlıcakla…☸