Etiket: amiral cem gürdeniz

Kurucu direktörlüğünü yürüttüğüm Koç Üniversitesi Denizcilik Forumu (KÜDENFOR) tarafından ilki geçen sene Sadun Boro’nun yaş günü olan 1 Kasım 2016 tarihinde Rahmi Koç Müzesi’nde icra edilen amatör denizcilik çalıştayları serisinin ikincisi, aynı yerde 1 Kasım 2017 tarihinde yapıldı. Çalıştayın konusu “Sadun Boro Rotasında Türk Amatör Denizcisinin Eğitimi” idi.

Amatör denizciliğimizin pek çok sorunu var. Bu sorunların çoğu kolayca ortadan kaldırılabilecek nitelikte. Ancak denize yabancı bürokrat ve serbest piyasa koşullarının oluşturduğu dengesizliğe duyarsızlıkların devamı, sorunların uzamasına ve bir nevi çıkmaza girmesine neden oluyor. Geçen sene yabancı bayrak sorunu kısa sürede çözülebildi. Buradaki sihir Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (UDHB) ile Maliye Bakanlığı’nın sonuç odaklı bir araya gelebilmeleri ve çözüm istemeleriydi. Böylece kendi vatanımızda kendimizi ABD marinalarında ya da koylarında hissetme garabetinden kurtulmuş olduk. Ancak bağlama yeri sorunu ve özünde halk tipi ekonomik marina sorunu devam etmektedir. Ancak bu sorunlardan daha büyük bir sorun devletin, belediyelerin ya da sivil toplum örgütlerinin hiçbirinin gençleri denizcileştirmeye yönelik programının olmayışıdır. Amatör denizciliğin sadece teorik eğitime ve yazılı sınava bağlı belge sorunu da devam etmektedir. Bu sınavların pratik uygulama ile desteklenmesi gerekmektedir. Amatör denizcilik sadece ADB (Amatör Denizci Belgesi) sayısının çokluğu ile ölçülemez. Her sene yüzme bilmediğinden boğularak ölen gençler de amatör denizciliğin ilgi alanındadır, benzer şekilde kıyıda doğup büyüyüp bir kez bile kürek çekemeden veya yelken yapamadan yaşamını sürdüren insanlar da. Muğla ve Antalya’daki üniversitelerin bile kürek ya da yelken kulüpleri yoktur. Deniz izciliğinin Türkiye genelinde adı var ancak faaliyetleri yok denecek kadar azdır. İlköğretim çağındaki çocuklara denizciliği sevdirecek MEB müfredatları yoktur. Günümüz Türkiye’sinde futbola yatırılan paranın çok küçük bir kısmı ile deniz sporları ya da denizcileşme gayretleri geliştirilebilir. Gelişmiş batı ülkelerinde şehir olmanın kriterlerine göre devlet ya da belediyelerin başta yüzme eğitimi olmak üzere sorumlulukları vardır. Ülkemizde de başta deniz ve göl kıyısına sahip belediyelere bir kanunla temel yüzme ve denizcilik kültürü vermeye yönelik denizcileşme merkezlerinin kurulması görevi verilebilir.

YELKEN SPORU

Yelken sporu iki ayrı alanda ele alınmalıdır. Birincisi halk tipi yelken eğitimi, diğeri de federasyona bağlı sporcu yetiştirmeye yönelik yelken sporu faaliyetleridir. Her iki alan da çok geridedir. Yelken Federasyonu’na bağlı bazı kulüplerin dünya ve Avrupa çapında başarı örnekleri çıkarması tabii ki takdirle karşılanmaktadır ancak bunlar sistematik başarı değildir, istisnai durumlardır. Maalesef bugüne dek yelkende alınmış bir Olimpiyat madalyamız yoktur. Olimpiyat hazırlığı yapacak mali güce ya da antrenöre sahip kulübümüz de yoktur. Diğer yandan, dernek gibi kurulan yelken kulüpleri denizciliğin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için iyi bir araç olmakla beraber spor yasası henüz çıkmadığından etkisiz bir şekilde faaliyet göstermektedirler. Fransa, İspanya, İtalya, Yunanistan gibi Avrupa ülkeleri ile kıyasladığımızda kulüp ve sporcu sayımızın bu ülkelerin oldukça gerisinde olduğu görülmektedir. Diğer yandan yeleken kulüpleri denizden yaralanma karşılığında ciddi vergiler ödemektedirler. Kıyı kanununda kıyılarımızın ilk 50 metre içerisine yapı inşa edilmesi yasak olduğundan doğası gereği bu alanda faaliyet gösteren kulüpler büyük meblağlar ödemektedirler. Dünyadaki örneklerin incelenerek tesis ihtiyacını karşılayacak düzenlemelerin ve kıyı kanunu değişikliklerinin yapılması gereklidir. Kıyı kanunu nedeniyle kulüplere kesilen ecrimisil cezaları da bu düzenleme kapsamında değerlendirilmeli ve düzenlemelere dahil edilmelidir. Aksi takdirde, borç altında bulunan yelken kulüplerine yönetici bulunamayacaktır. Diğer bir sorun alanı da yelken kulüpleri tarafından kullanılan spor malzemelerinin ithalatıdır. Büyük vergiler ödenerek temin edilen malzemelerin listelenerek milli olanaklarla üretilme sürecinin başlatılması, hem istihdamın artışına hem de ürünlerin milli sanayi tarafından üretilmesine katkı sunacaktır. Diğer yandan yelken teknolojilerini de yakından takip etmemiz gerekiyor. Konvansiyonel salmalı yelkenli tekne tipinden trimaran ve kanatlı (foil) tipi yelkenli teknelere geçiş hızlanmıştır. Önümüzdeki dönemde Olimpiyatlarda kanatlı tekneler yerini alacaktır. Bu akıma kayıtsız kalınamaz. Bu yeni tip tekneleri edinmeli ve gençlerimizi bunlarla  eğitmeliyiz. Mevcut nitelik ve nicelik farkını bu niş alanda kapatabiliriz. Gerek eğitim, gerekse tersine mühendislik yolu ile ülkemizde bu tekneleri inşa edebilmek için ikinci el kanatlı salmalı tekne ithalinde yaşanan engeller kaldırılmalı ve başta Yelken Federasyonu’na bağlı kulüplere temin edilmelidir.

AMATÖR DENİZCİ EHLİYET SINAVI

Çalıştayda ortaya çıkan bir sorun alanı da, denizci  belgesi ve sınavı oldu. Her şeyden önce bu sınav motoryatlar ve yelkenli tekneler için ayrı ayrı olmalıdır. Günümüzde yelkenli tekne kullanımına yönelik bir ehliyet sistemi mevcut değil.  Ayrıca hayatında hiç tekneye çıkmamış, dümeni bir defa dahi tutmamış kişilere bu sistemde tekneleri kullanabilme ehliyeti verilmektedir. Teorik bilginin yanı sıra, pratik bilginin ölçülebildiği uygulamalı bir sınav sisteminin de devreye sokulmasının da denizlerin daha güvenli olmasına fayda sağlayacağı değerlendirilmektedir. Diğer yandan, internet imkânı olmayan kasaba ve köylerde yaşayan amatör denizcilerin sınava başvuramadığı görülmektedir. Bu nedenle teknolojik altyapısı müsait olmayan yerleşim yerleri için alternatif  başvuru şeklinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Eğitimin halk eğitim merkezlerinde verilmesinin ve buralarda sınavların uygun görülecek tarihlerde yapılması bir alternatif olarak karşımıza çıkıyor. Her koşulda Milli Eğitim Bakanlığı’nın amatör denizcilik yanına çekilmesi zamanı gelmiş ve geçmektedir. Amatör denizci belgesi sınavları sadece teorik bilgileri ölçen sınavlardır.

ÇEVRE SORUNLARI

Başta Gökova Körfezi olmak üzere, eşsiz koy ve büklerin yapılaşma sonucu betonlaşmasının önüne geçilmelidir. Mavi Kart uygulaması ile kapasiteleri kısıtlı tekne ve yatların atık suları cezai önlemlerle kontrol edilirken pek çok büyük yerleşim merkezinin yaz sezonunda artan nüfusa dayanamayan atık su kapasitesi arıtılmadan denize verilebiliyor.

Bunun en somut sonuçlarından birisi de Okluk Koyu’nda artan denizanalarıdır. Amatör denizciyi denize çeken en önemli faktör, deniz sevgisinden sonra şüphesiz kıyılarımızın ve koylarımızın güzelliğidir.

Eğer bu ortam ortadan kalkarsa zaten çok az seviyede olan denize yöneliş daha da azalacaktır.

Ayrıca deniz turizminin Türkiye’nin genel turizmine katkı sağlamanın ardındaki gerçek denizler ve kıyılarımızdır.

Bu doğal sermayeyi betonlaşma ve kirlilik nedeniyle yok etmemizin kayıpları çok büyük olacaktır. Bu nedenle devlet cennet koy ve kıyılarımıza mücavir belediyelerin atık su arıtma tesislerinin altyapısının tamamlanması için atılım seferberliğine girmelidir. ☸

Türk denizci üniforması kutsaldır. Osmanlı döneminden günümüze kadar gelen rütbe işaretlerini kullanır. Renkleri aynıdır. Sivil ve askerler aynı düğmelere sahiptir. Üniformada sadece şapka kokartları ve rütbe işaretleri değişir. Biçimleri cumhuriyet döneminden bugüne pek çok kez değişmiştir. Ancak üniformaya saygı ve üniforma sevgisi değişmemiştir. Babam Halit Gürdeniz, ömrünü Türk deniz ticaret filosunun gelişimine vakfetmiş bir denizci idi. 1949’da eski adı ile Yüksek Denizcilik Okulu’ndan (Bugünün İTÜ Denizcilik Fakültesi) mezun oldu. Aramızdan ayrıldığı 2007 yılına kadar Türk denizciliğinin kalkınması için her alanda katma değer üretti. Bu katma değerler arasında en önemlisi şüphesiz mezun olduğu okulda 1975-1996 yılları arasında verdiği liderlik dersi idi. Onun tedrisatından geçen, geleceğin kaptan ya da başmühendis (çarkçıbaşı) adayı binlerce öğrenciye, ilk liderlik dersinde kendine ait aşağıdaki sözlerle başlardı: “Deniz, arz küresinin en muteber bir caddesi ve milletlerin geçit resmi yeridir. Denizcilik mesleği ise; Tanrıya yakınlık mesleğidir. Sancak gezdirdiği için şeref mesleğidir. Kendine güven, kuvvetli şahsiyet ve liderlik mesleğidir. Güzel vatanımızın politik ve ekonomik ilerlemesinde harp ve ticaret bahriyesi ile aynı amacı yürüttüklerinden birbirleri ile bütünleşme mesleğidir. Kamu ve özel tüm deniz kuruluşları ile filomuzu teşkil eden gemilerimizin uyumlu çalışma mesleğidir. Çok değişik deniz şartlarında görev yapma zorunluluğu nedeniyle devamlı mücadele mesleğidir. Gönülden birlik beraberlik, sevgi ve saygı mesleğidir. Yüksek ahlâk ve fazilet mesleğidir. Her türlü yenilikleri takip ve uygulama mesleğidir. Her an kendini yenileme ve geliştirme ile geniş kültür mesleğidir. Örf, adet, görgü mesleğidir. Mertlik, efendilik ve yerine göre tavır mesleğidir. Nezaket, centilmenlik mesleğidir. Temizlik, intizam ve gönye mesleğidir. Üstün fedakârlık ve vefa mesleğidir. Dış ülkelerde yurdumuzu ve ulusumuzu onurlu bir şekilde temsil etme mesleğidir. Can ve mal emniyeti ile ilgili verilen bütün görevlere hayatı pahasına sahip olma mesleğidir. Kendine has kutsal özellikleri dolayısıyla tek kelime ile asalet mesleğidir. Asalet soydan değil, iyi huydan ve temiz ahlâktan gelir. Hepinize Allah Selamet Versin.” Evet denizcilik mesleği zor meslektir. Zorluğun temel nedeni insan doğasının dışında uçsuz bucaksız okyanus ve denizler üzerinde hata affetmeyen bir mesleğin icra edilmesidir. Sonuçta yapılacak hata ile battığınızda ya boğularak ya da açlık/susuzluktan ölürsünüz. Küçük bir hacimde kolektif yaşamak uyum ve demokrasi kültürünü gerektirir. Bir gemide tek başına iyi olmak yetmez. Bir zincirin en zayıf halkası kadar güçlü olduğuna, gemide birlikte yaşamaktan daha iyi örnek verilemez. O nedenle gemide disiplin, olmazsa olmazdır. Bir gemi teknik disiplin; doğa disiplini ve personel disiplinine sahip değilse varlığı sorgulanır hale gelir. Savaş gemisi ise savaşamaz; ticaret gemisi ise itibar ve emniyetle seyir yapamaz. Bu nedenle deniz subayları ya da deniz ticaret filosu zabitleri yönetici olmanın yanı sıra lider olarak yetiştirilir.

ÜNİFORMA ESASTIR

Gemide sadece yöneticilikle başarılı olunamaz. Lider olmak gerekir. Bu nedenle subaylar ve ticaret filosu zabitleri sadece öğretim ile yetiştirilemezler. Eğitim de gerekir. Bu nedenle pek çok denizcilik okulu yatılıdır. Pek çoğunun okul gemisi vardır ve bu süreçte meslek öncesi liderlik, kumanda yeteneği, zorluklara dayanma, teknik/taktik çözüm üretme ve gemi kullanma gibi yetenekler geliştirilir. Ama eğitim ve öğretim sürecinde hepsinden önemlisi üniformadır. Üniforma disiplini, birliği, dayanışmayı, kendi sınıfı içinde (subay, astsubay, uzman, erat veya zabit, mürettebat) liyakat ve kıdeme dayalı astlık üstlük yani komuta zincirini, ama hepsinden önemlisi geçmişten günümüze kurumsal mirası ve aidiyeti temsil eder. Milleti temsil eder. Dünyada pek çok meslekte olmayan bir özellik denizcilikte vardır. Sivil ve asker denizciler aynı renk ve biçimde üniformaya sahiptirler.  Türk denizci üniforması kutsal bir varlıktır. Osmanlı döneminden günümüze kadar gelen rütbe işaretlerini kullanır. Renkleri aynıdır. Sivil ve askerler aynı düğmelere sahiptir. Üniformada sadece şapka kokartları ve rütbe işaretleri değişir. Biçimleri cumhuriyet döneminden bugüne pek çok kez değişmiştir. Ancak üniformaya saygı ve üniforma sevgisi değişmemiştir. Günümüzde savaş gemilerimizde üniformaya saygı konusunda söylenecek bir eleştiri söz konusu değildir. Bahriye, başından geçen pek çok talihsizliğe rağmen üniformaya sadakatte geri adım atmamıştır. İşbaşı üniforma renklerinin değiştirilmiş olması bazı eleştiriler almışsa da ben bu eleştirilere katılmıyorum. Zira değiştirilen haki renk işbaşılar, 1949 sonrası Amerikan Donanması’ndan ithal edilmişti. Diğer yandan ticaret filosunda armatörlerin tutumuna bağlı olarak bazı gemilerde yüksek standart sağlanıyor. İDO ve Şehir Hatları’nda üniforma disiplini geçmişe göre çok daha oturmuş durumda.

SİVİL DENİZCİLİK OKULLARI

Sivil denizcilik okullarında ve özellikle meslek lisesi statüsünde olanlarda üniforma disiplini iyi bir tablo sergilemiyor. Bu satırları yazmaktan son derece üzülüyorum ancak bir gün Beşiktaş’ta Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi’nin bulunduğu Vapur İskelesi parkında bir banka oturun ve gelip geçen Meslek Lisesi öğrencilerinin denizci üniformasının nasıl şekil değiştirdiğini görün. Kışın beyaz giyenler, ya da altı siyah üstü beyaz giyenler. Yakası bağrı açıklar. Üniforma pantolonuna sivil renkli ayakkabı giyenler. Kimisinde şapka var, kimisinde yok. Rengârenk sırt çantası takanlar ya da kravatsız gömleksiz üniforma giyenler. Eleştirilerim öğrencilere değil, lider, yönetici ve örnek olması gereken okul yöneticilerine. Lütfen bu okullarda eğer üniformaya saygıyı öğretemeyecek ve koruyamayacaksanız okulunuzda üniforma uygulamasını iptal edin. Türk denizcisini ve denizciliğini küçük düşürmeyin. Aynı çağrıyı Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’na da yapıyorum. Lütfen bu okullarda üniforma uygulamalarını denetleyin. Türk denizciliğinin geleceğini emanet edeceğimiz kuşakların üniforma üzerinden dejenerasyonuna izin vermeyin. ☸

Heybeliada’nın sembolü olan Bahriye Mektebi’nin kulesinde 1773 rakamını görürsünüz. Okulun kuruluş yılıdır. Bu topraklardaki en eski bilim yuvasıdır. İki dünya savaşına, mütareke ve işgal dönemine dayanabilmiş bu yuvayı 15 Temmuz ihanetine kurban etmeyelim!

15 Temmuz ihaneti askeri liselerin özellikle son 20 yılda FETÖ’nün kuluçka alanı olduğunu ortaya çıkardı. FETÖ hainleri amiral ve generallik seviyesine kadar getirdikleri FETÖ militanları ile yetinmeyip, Kuleli Askeri Lisesi öğrencilerine boylarından uzun piyade tüfekleri vererek, Çengelköy sokaklarına bile saldılar (Bir bahriyeli olarak tesellim Heybeliada’da böyle bir trajedinin yaşanmamış olması). Böylece tarihte hiçbir dönemde bu topraklarda örneği görülmemiş bir durum ortaya çıktı. Askeri şahıs statüsü taşımayan lise öğrencileri fiili bir darbe teşebbüsünde muharip personel olarak kullanıldı. Hükümet, FETÖ yuvası haline dönüşen bu okulları devleti koruma refleksi ile kapattı.

AYDINLANMA TARİHİMİZİN GÖZBEBEĞİ

Bu liseler içinde Deniz Kuvvetleri’nin gözbebeği Deniz Lisesi’nin yeri çok özeldir. Heybeliada’nın sembolü olan Bahriye Mektebi’nin kulesinde 1773 rakamını görürsünüz. Okulun kuruluş yılıdır. Bu topraklardaki en eski bilim yuvasıdır. Tabii kurulduğu yılda lise ve harp okulu gibi kavramlar yoktu. 1770 yazında Ruslara karşı yaşanan Çeşme yenilgisi sonucu Kaptan-ı Derya Cezayirli Gazi Hasan Paşa ve o yıllarda Osmanlı devleti hizmetinde bulunan Fransız danışman Baron de Tott’un girişimleri ile Kasımpaşa’nın Darağacı bölgesinde oluşturulan “Hendese Odası”, Mühendishane-i Bahr-i Hümayun’un (Bahriye Mühendis Mektebi’nin) temelini oluşturdu. Amaç matematik bilen ve böylece gemiye bilimsel seyir yaptıracak, mevki koyacak, rota çizecek mektepli zabit yetiştirmekti. Daha sonra bu küçük yer, 1784 yılında Camialtı civarında birkaç odayı kapsayan yeni bir binaya taşındı. 1789 yılında okul seyir ve gemi inşa bölümlerine ayrıldı ve 1822’de Parmakkapı’daki Bıçkıhane binasına taşındı. Bugün Deniz Lisesi’nin yeri olan Heybeliada Deniz Kışlası’nın içindeki Kalyoncu Köşkü’ne 1834 yılında nakledildi. Ancak kısa süre sonra Kasımpaşa’daki Cezayirli Gazi Hasan Paşa Konağı’na (Kasımpaşa Deniz Hastanesi Binası) geri döndü ve adı Mekteb-i Fünun-u Bahriye oldu. (Bu yıllarda okulun, Mekteb-i Bahriye-i Şahane, olarak da anıldığı görülmektedir.) Okul, 14 Aralık 1851 tarihinde tekrar Heybeliada’ya taşındı. 1861 yılından itibaren okula alınan öğrenci sayısı artırıldı ve okul dört yıl idadi (Lise), iki yıl Harbiye, iki yıl da eğitim gemilerinde staj olmak üzere sekiz yıllık eğitim veren bir kurum haline getirildi. Lise kavramı ile okulun karşılamasının 155 yıllık öyküsü başlamış oldu.

OSMANLININ EN PRESTİJLİ BİLİM YUVASI

II. Abdülhamit döneminde her açıdan gerileyen okul, V. Mehmet Reşat döneminde toparlandı. Bu dönemde İngiliz Bahriye Okulu esas alınarak, modern bir hale getirildi. Balkan savaşı yıllarında, okulun mevcut eğitim sisteminde değişikliğe gidildi. Buna göre dört yıl süreli idadi (Lise) kısmından mezun olanlar, bir yıl okul gemisinde “deniz talebesi” olarak, müteakiben üç yıl donanmada “mühendis” olarak eğitim görüp daha sonra üsteğmen rütbesi ile asıl görevlerine başladılar. Bu dönemde okul; “Ada Mektebi” adıyla sadece eğitim açısından değil, sosyal hayat açısından da ülkenin en nitelikli ve prestijli okulu olma özelliğini kazandı. Bu arada okul 1916-17 eğitim yılını ruhban okulu binasında geçirdi. Mondros Mütarekesi sonrası işgal yıllarında Heybeliada ve Bahriye Mektebi çok zor günler yaşadı. Tam önüne Yunan Averof kruvazörü demirletildi. Tacizler oldu. Ancak kapanmadı. İşgal yıllarında bir kısım öğrenci milli mücadeleye katılmak üzere Anadolu’ya geçti. Cumhuriyetin ilan edilmesi ve ardından “tevhid-i tedrisat” yasasının kabul edilmesi, okulun Bahriye Mektebi (Deniz Harp Mektebi) ve İdadi (Lise) olmak üzere ikiye bölünmesine sebep oldu. Böylece Lise bölümü Heybeliada’da, Harp Mektebi bölümü Divanhane olarak adlandırılan Kasımpaşa’daki eski Bahriye Nezareti binasına taşındı. Kasımpaşa’daki okul talebi karşılayamadığından adaya geri dönüldü. 12 Ekim 1930 tarihinde Deniz Harp Mektebi ve Lisesi adını alan okul Heybeliada’da eğitime devam etti. 1941’de II. Dünya Savaşı nedeniyle Mersin’e taşındı. 1946 sonunda adaya geri döndü. 1948-1949 eğitim-öğretim yılında okulun adı Deniz Harp Okulu ve Koleji Komutanlığı’na dönüşmüşse de 1954 yılında adı son kez Deniz Harp Okulu ve Lisesi Komutanlığı oldu. 1963-1964 eğitim-öğretim yılında Deniz Harp Okulu ve Deniz Lisesi birbirinden ayrıldı. 1985 yılında Deniz Harp Okulu Tuzla’ya taşındı. Heybeliada Liseyi bağrına basarak üç asır gören geleneği bozmadı.

KORUTÜRK’ÜN SÖZLERİ

6’ncı cumhurbaşkanımız 3’üncü Deniz Kuvvetleri Komutanımız Fahri Korutürk’ün okulumuzun 1973 yılında 200’üncü kuruluş yıldönümünde yayınlanan mesajı şöyle idi: “200’üncü yıl… Bu, şüphesiz büyük bir aşama… Bugünün iki süper devletinden birisinin, ABD’nin birliğini o tarihten üç yıl sonra tamamlamış olduğunu düşünmek bile olayın inceliğini anlatmaya yetiyor. Kaldı ki bu olay batıya açılan pencereden gelen ilk ışıktır. (…)Benim de feyz almış olduğum ve yarım yüzyıl önceki hatıralarını daima muhafaza ettiğim Deniz Harp Okulu ve Deniz Lisesi’nin, devletimizle birlikte payidar olarak, Türk milletine, karakterli, milliyetçi ve çağdaş teknolojiye hâkim elemanlar yetiştirme görevini sürdürmesini gönülden diliyorum.”

İki dünya savaşına, mütareke ve işgal dönemine dayanabilmiş bu yuvayı 15 Temmuz ihanetine kurban etmeyelim. ABD, Rusya, Fransa ve pek çok ülkede lise seviyesinde “Naval Preparatory School-Donanma Hazırlık Okulu” statüsü altında örnekleri olan Deniz Lisesi’ni korumak Cumhuriyet tarihinin yanı sıra Osmanlı deniz tarihini de korumaktır. ☸