Drone FootageA large magnificent beaver climbing over the beaver dam towards the viewer
Geri dönüşümsüz hayatlar… Bir dizi ismi gibi oldu değil mi? Ama bizim hayatlarımız desek yanlış olmaz. Genellikle burada buluştuğumuzda bilinçsiz tüketimden, israfa yol açacak satın alımlardan, fazla plastik kullanımından vs. söz ediyoruz. Peki tamam bir şekilde aldık, kullandık veya kullanmadık, attık. Hatta geri dönüşüme gidecek şekilde de ayırdık diyelim. Burada bitiyor mu? Maalesef bitmiyor.
Geri dönüşümün doğru yapılması öyle büyük önem taşıyor ki. Doğru yapılmadığında adeta zehir saçıyor. Size ülkemizle ilgili üzücü bir haber vereyim. Greenpeace’in bir Akdeniz araştırmasında incelenen beş farklı çöp döküm alanı, Adana’nın verimli tarım, hayvancılık ve sulama arazileri içinde yer alıyor. Yani çöp döküm alanının tam da “olmaması gereken” bir yerde. Uygun koşullarda geri dönüştürülmede yasalara uymak çok önemli. Bakın örneğin yasa dışı yakılırsa ortaya çıkan ağır metal, dioksin, furan ve kalıcı organik kirleticiler toprağa, suya, havaya, besin zincirine karışarak kansere ve daha birçok hastalığa neden olabiliyor. İnsanın yaydığı karbon ayak izi yetmiyormuş gibi bir de toprak zehir izi çıktı. İşte bu nedenle en başta satın almayı reddet üzerine vurgu yapıyoruz zaten. Alıp kullanıp geri dönüşüme dahi ayırsak sorun bitmiyor çünkü. Baştan reddetmek gerekiyor. Sıfır atığın birinci prensibi, gereksiz satın almazsan atık da çıkmaz, sıfır atık için de uğraşmazsın.
2018 yılının başlarıydı. Çin plastik atık ithalatı ile ilgili yasaklar getirmişti. Bu, onlar için iyiydi ama bizde ithalat arttı. Hepimiz nefes almak için doğaya kaçarken onu kendimizden uzaklaştırıyoruz?
EKOSİSTEM MÜHENDİSİ KUNDUZLAR
Diğer canlılara baktığımızda, mesela hayvanlar, yaşadıkları yerlere ya adapte oluyorlar ya da iyileştiriyorlar. Size çok güzel örnekler vereyim. Kunduz barajlarını duymuş muydunuz? Kendilerini yırtıcı hayvanlardan korumak, besin depolamak veya kaçış yolu olarak kullanmak için nehir, göl gibi su kaynaklarına bariyerler inşa ediyorlar. Bu bariyerleri kullanarak baraj derinliğini artıracak havuzlar yapıyorlar. Yani kısacası doğayı kullanarak doğaya katkı sağlıyorlar, tabii hem de kendilerine.
Öyle ki, 500 metre genişliğinde kunduz barajları var. Geceleri çalışıp ön pençeleriyle çamur ve taşlar, dişlerinin arasında da kereste taşıyor bu minikler. Kurdukları bu barajlarla çevreye adeta yeni bir düzen katıyorlar ve oradaki tüm ekosistem bu düzen üzerinden ilerliyor. Ekosistem mühendisi kunduzlar, bu sayede kuraklıkla mücadelede ve biyoçeşitlilik kaybın önlenmesinde resmen yaratıcı bir kahramanlık örneği sergiliyorlar.
İnsan olarak bizim imkânımız, düşünmemiz. Becerimiz daha fazlayken neden tam tersini yapmaya eğilimliyiz? Aslında önce bunu kavrasak, belki temelden çözebiliriz sorunlarımızı. Soru sorarak, fark ederek başlamalı zaten. Çöpümüzü atmadan önce veya ürünü satın almadan önce şöyle bir geri adım atıp sormak, düşünmek iyileştirecek belki de. Sürdürülebilirliği yalnızca bir başlık olarak görmeyip hayatımıza entegre etmeyi başardığımızda bir şeyler olumlu yönde değişecek. Hem bireysel hem global çabalarla. Hava kirliliği, plastik atıklar, pandemi, orman yangınları derken çok yorulmadık mı? Daha az eforla daha kaliteli bir yaşam sürmek mümkün.☸
Bu yaz sadece Türkiye sularında seyretmekle yetinmedim, farklı ülkelerde denizciliğin kalbi olarak kabul edilen bölgelerde yat kulüplerini, müzeleri ve marinaları gezdim ve yelken yaptım. Bu ay size yılın kişisel yaz gözlemlerimin bir derlemesini sunuyorum. Özellikle denizde de kara trafiğinde olduğu gibi Fahri Sahil Güvenlik Müfettişliği gibi bir uygulamaya geçilmesi gerektiğine inanıyorum.
Temmuz ayı içinde ABD’de America’s Cup yarışlarının merkezi ve yelkenciliğin odak noktası Newport/Rhode Island bölgesinde yelken seyri yapma ve pek çok yat kulübü, marina ile Fall River ve Herreshoff Müzeleri dahil birçok gemi/deniz müzesini gezme fırsatım oldu. Ağustos ayında da Göcek, Bozburun ve Fethiye sularında değişik marina ve teknelerde bulunma ve seyir yapma olanağı yakaladım. Bu yazımda Tarabya’da bulunan 8,40 mini trawler teknemde Boğaz’daki gözlemlerimi de katarak bir derleme yapmaya çalışacağım. Amatör denizcilikte ve yelkencilikte ileri gitmiş bir ülkenin kültür ve görgü birikimi ile ülkemiz arasında zaman zaman kıyas yapmanın faydalı olacağına inanıyorum.
DENİZCİLİK KÜLTÜRÜ VE GÖRGÜSÜYLE NEWPORT
Newport’taki en önemli gözlemlerimin başında, üzerinde en çok durduğum usturmaça disiplini geliyor. Bir ay boyunca gerek seyir halinde gerekse yüksek marina fiyatları karşısında alargada tonozda kalan yüzlerce tekne arasında, usturmaçası bordolarından sarkan tekne görmedim. Genel netesi bozuk, dışarda havlu ve mayoları salkım saçak seyreden bir tekne de görmedim. Bu sene için ABD’nin en çok talep edilen tatil yöresi Newport’ta her gün yüzlerce yelken meraklısını iki saatlik yelken seyrine çıkaran uskunalar ve kotralar gün içinde dört beş kez aborda /avara yaptıkları halde bir kez bile seyir sırasında usturmaçalarını dışarıda bırakmadılar. Gürültü kirliliğine de rastlamadım. Pek çok teknede müzik çalıyordu. Ancak müzik sadece tekne içindekiler tarafından duyuluyordu. Kısacası bakmaya doyamadığınız klasik ahşap yelkenli ve motorlu teknelerin yanında süper lüks yatların da bulunduğu bu renkli ortamda, deniz görgüsüne aykırı bir şeyler aradım ve bulamadım.
Yüzlerce tekne arasında tek eleştirebildiğim bir balıkçı teknesiydi. Onun kirli ve paslı durumu dışında göz kirliliği yaratan tekne yoktu. Hafta sonu aynı anda yüzlerce değişik tonajda teknenin yelken yapmasına rağmen denizde çatışmayı önleme tüzüğü dışında hareket eden tekne de görmedim. Hızlı botların ve özellikle RHIB’lerin (Rigid Hull Inflatable Boat, Sert Gövdeli Şişme Bot) sayıca fazla olmaması dikkatimi çekti. Olanlar da teknelerin yanından geçerken mutlaka sürat düşüyorlardı. Liman içinde 4 knot üzerinde giden zaten yoktu. Diğer bir gözlemim, teknelerdeki milli bayrakların durumuydu. Solmuş, yırtık ve usulüne aykırı bayrak çeken tekne görmedim. Newport Yat Kulübü’nde güneş batışında yapılan top atışı ve ardından rıhtımda bulunan kabasorta armalı yelkenli direkteki gizden milli bayraklarının aryasında tören yapılması önemli ve uzun bir geleneğin devamıydı. Türk Donanması’nda da her sabah 08.00’de, akşam güneş batışında bayrak törenle toka ve arya edilir. Yat kulüplerimizde bu adetin başlatılması ne güzel olurdu!
Bu bölgedeki diğer bir gözlemim, çakar fener kullanan tekne olmamasıydı. Her tekne Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü’nde ve ABD Sahil Güvenlik Komutanlığı’nın mecburi tuttuğu iç sular göller ve denizlerdeki emniyet kuralları dokümanında belirtilenlerin dışında seyir feneri veya çakarlı fener kullanmıyor. Sahil Güvenlik kontrolleri sık değil. Ancak cezalar çok büyük olduğundan caydırıcılığı çok etkili oluyor.
KIYILARIMIZDAKİ GULETLERİN DURUMU
Gelelim Bozburun, Göcek ve Fethiye sularındaki gözlemlerime. Birinci gözlemim usturmaça görgüsüzlüğün, yaşadığım İstanbul Boğazı’nda olduğu gibi bu bölgelerde de artarak devam ettiğidir. Bu oran yüzde 90’lar civarındaydı. Maalesef sahillerimizde usturmaçasız seyir yapanların pek çoğu kendi ülkelerinde usturmaça görgüsü almış yabancı bayraklı teknelerdi. İstanbul Boğazı’ndaki tecrübelerime aktarmaya gerek duymuyorum, çok yazdım. (İstanbul Boğazı’nda teknelerin neredeyse tamamına yakını usturmaçalı seyir yapıyor.)
Güneydeki gezi tekneleri, başta guletler olmak üzere, son derece göz kirliliği yaratan ve denizci görünüş dışında formlara sahip teknelere dönüşmüş durumdalar. Gördüğüm bir teknede ahşap işçiliğinin ortasına sanki şehirler arası otobüs kasası koyulmuş gibi bir tadilat yapılmıştı. Hemen hepsinin direkleri var, üzerinde yelken donanımları var ancak bir tane bile yelken ile seyreden gulet görmedim. Birkaç tanesinde kıç direk bumbasının ucuna sabitlenmiş pupa feneri dahi gördüm. Bazılarında biriken çöpler civadra altı emniyet ağında mavi/siyah torbalarda biriktirilmiş vaziyetteydi. Çarmıhlara, vardavelalara asılan mayo, havlu, yıkanmış çamaşırlar ile birleşen bu görüntüye yüksek sesle çalınan müzik eklendiğinde cennet mavisi ve yeşili ortamda oluşan bu kontrast hayatın gerçeklerini yüzünüze çarpıyor. Fethiye, Ölü Deniz’de korsan gemisi formatında yapıldığını sanan ucube tekneler gördüm. Bakmaya cesaret edemedim.
RIB’LERDEKİ GÜVENLİK AÇIKLARI
Yüksek gelir düzeyine sahip kişilere ait yat ve teknelerde dikkatimi çeken bazı hususları da vurgulamak isterim. Pek çoğunda usturmaçalar dışardaydı. Bazı tekneler savaş gemisine benziyordu. Ben bile uzaktan ilk gördüğümde bir tanesini donanmanın karakol botuna, diğerini de donanma römorkörüne benzeterek burada ne işleri olabilir diye düşündüm. Arkalarında beyaz renkli RIB çekmeseler çok uzaktan Türk veya Yunan bahriyesine ait savaş gemileri sanabilirdim. Ege ve Doğu Akdeniz gibi her an çatışma riskinin yaşandığı bir denizde bu tip savaş gemisi grisine boyanmış teknelerin özellikle hava keşif ve gözetlemesiyle kara gözetleme postaları tarafından kriz döneminde askeri gemi olarak tanımlanacağını buradan hatırlatalım. Her iki ülke hücumbot ve karakol botlarının kıyılar ve koylarda gizlendiği ve konuşlandığını da hatırlatırsam tehlikenin büyüklüğü ortaya çıkar. Deniz Kuvvetlerimiz de kendi keşif gözetleme ve denizde durumsal farkındalık tesisinde gözcülerin yanlış yönlendirmelerine sebep olabilecek bu tip teknelerin savaş gemisi grisi dışında boyatılması için ilgili bakanlıkları (İçişleri ve Ulaştırma) ikaz etmelidir. Pek çok denizci ülkede savaş gemisi ile karıştırılabileceğinden bu renkte yat ve özel tekne boyatılması zaten yasaktır.
Diğer bir gözlemim de siyah renkli RIB’ler oldu. Yaptığım araştırmalarda Akdeniz havzasında en çok siyah RIB’lerin Türkler tarafından satın alındığını duydum. 50-60 knot sürat yapan devasa teknelerden daha küçüklerine bu tip onlarca tekneyi Göcek, Bozburun ve Fethiye kıyılarında gördüm. Gündüz tespit ve teşhis edilmelerinde hiçbir sorun yokken, gece seyir fenerlerini yakmadıkları veya arıza olduğu takdirde çok ciddi emniyetsiz durum yaratacak özelliklere sahip teknelerin neden tercih edildiğini soruşturdum. Aldığım cevap çok ilginçti: “Kir göstermiyor.” Ne diyebilirim ki? Dünya donanmalarında Sualtı Taarruz Timlerinin (SAT) saldırı intikal botlarının renginin de siyah olduğunu hatırlatalım. Özellikle bir kriz durumunda Yunan adalarına yakın seyredecek bu tip tekne sahiplerini gördükleri neredeyse her şeye ateş eden Yunan Sahil Güvenliğine karşı uyaralım. Aksi bizim sahiller için de geçerlidir.
Genelde RIB ve diğer şişme botlarda gördüğüm diğer bir emniyetsiz konu bu botların demirli, kıçtankara veya alargada tonozdaki teknelerin yanından geçerken çok yüksek süratle seyir yaptıklarıydı. Denizin bir yarış pisti olduğunu, otoyolda otomobil kullanır gibi tekne kullanılmasının bir nevi itibar olduğunu sanıyorlar. Aksine yavaş giden, geçeceği tekne yanında yol keserek devam eden tekne itibar kazanırken, süratle geçenin ardından tek kelime sarf ediliyor: “Görgüsüz.” Bu tiplerin bazılarının bot ve RIB’leri çoluk çocuğa teslim ettikleri de gözlemlerim arasında. Gece kıyıdaki restoranlardan teknesine dönerken içkili halde yüksek sürat yaparak gidenleri saymıyorum bile. Birkaç kez, kabaca 30 knot’la (saniyede 15 metrelik bir hızla) giden alkollü bir tekne sahibinin misafirlerini büyük bir tehlikeye atarak şehir merkezinden açıkta bekleyen teknesine gittiğini gördüm. Böyle bir teknenin denizde bir kalasa, şamandıraya çarpması veya görünmeyen küçük bir sandala çarpmasının faciayla sonuçlanacağını söylememe herhalde gerek yok.
İşin üzücü yanı yüksek sürat yapan bu görgüsüz tekneler, kıyıda sükûnetle duran teknelerin ani yalpa ve baş kıç hareketi yaptırdıklarının farkında bile değiller. Yelkenci Edhem Dirvana’nın örneklemesiyle, üst kattaki komşunun balkonda yemek yerken halı silkmesi gibi bir şey bu. Bu tip görgüsüzler, yüksek süratle kıyının huzurunu bozarak herhalde aklı başında insanların hissedemediği birtakım ego duygularını ortaya çıkarıp, aşağılık komplekslerini tatmin ediyorlar. Bir arabanın arkasında okumuştum: “Kıroyum ama zenginim” Bu sloganı teknelere de yazma zamanı çoktan geldi geçiyor herhalde.
EMNİYETSİZLİK VE GÜVENSİZLİK SALGINI
Türkiye’de Covid nedeniyle beş yılda satılması gereken teknelerin neredeyse iki yılda satıldığını medya her gün yazıyor. Dolayısıyla denize aynen altına hücum gibi bir talep var. Ama bu talebin görgüsü yok ve bu görgüsüzlük denizde her geçen gün artan emniyetsizlik ve güvensizlik salgını yaratıyor.
Denizde bu disiplinin nasıl sağlanacağını önermek çok kolay tabii, ancak uygulamak korkarım ki zor. Servetin yapılması bir nesilde başarılıyor, ancak görgünün ve kültürün oturması için birkaç nesil gerekiyor. Burada en büyük görev devlete düşüyor. Ancak maalesef devlet denizci değil. O zaman görev aydın, bilinçli, erdemli, bilge denizcilere ve tekne sahiplerine düşüyor. Üşenmeden, usanmadan, bıkmadan gördüğünüz aksaklıkları düzeltin. Öğretin. İkaz edin. Şikâyet edin. Takip edin. Burada büyük sorumluluk ve görev Sahil Güvenlik Komutanlığı’na düşüyor. Ancak onlar da kaçak göçmen kovalamaktan amatör denizciliğin devasalaşan bu sorunlarına yetişemiyor. Ayrıca bir de saldırgan Yunan Sahil Güvenliği’ni mi, koylarda sürat yapan, yüksek sesle müzik dinleyen, seyir emniyetine aykırı hareket eden tekne mi kovalasınlar? Artık denizde de kara trafiğinde olduğu gibi Fahri Sahil Güvenlik Müfettişliği gibi bir uygulamaya geçilmelidir. Artan tekne sayısı, koyların kapasitesi ve marinaların durumu ortadayken denizde karşılaşılan her olumsuzluğa Sahil Güvenliğin yetişmesi artık olanak dışı görülüyor.☸
Gocek, Mugla, Turkey – July 17 2022: Yachts and boats anchored in Fethiye Gocek bays
Türk tersane Mengi Yay, Virtus 47 motoryat serisinin ilk gövdesi La Vie’yi 10 Nisan tarihinde denize indirdi ve süperyat, sahibine Haziran ayında teslim edildi. Seyir hayatına yeni başlayan lüks La Vie, iddialı tasarımı ile öne çıkıyor. Yazı AYÇA GÜÇLÜTEN Fotoğraflar MENGİ YAY ARŞİVİ
60 yıla yakın geçmişe sahip Mengi Yay Yatçılık, tasarım ve üretimde yenilikçi yaklaşımı elden bırakmadan özel yapım çelik-alüminyum yatlar inşa ediyor. Mengi Yay, ülkemizde mevcut teknelerin onarımı ve yenilenmesi, son teknoloji lüks motorlu ve yelkenli yatların üretimi için özel olarak tasarlanmış en büyük (19 bin 365 metrekare büyüklüğünde) ve sofistike tesislerden birine sahip.
Tersane, Virtus 44 metre projesinin 2020 yılında elde ettiği başarı ve sahibine teslimi sonrası seriye yeni bir 47 metre ile devam etme kararı almıştı. Bu kararın ardından, 2022 yılında 47 metrelik La Vie’nin suya indirilme ve sahibine teslim edilme sürecini takip ettik. Seyir hayatına başlayan bu iddialı süperyatı daha yakından inceliyoruz şimdi.
İKİNCİ NESİL VIRTUS 47
Mengi Yay Yatçılık Pazarlama ve Sosyal Medya Direktörü Ertuğrul Togo’nun verdiği bilgilere göre; Mengi Yay, Virtus 47 serisi yatlarının ilki olan La Vie’yi Tuzla’da bulunan tersanesinde 10 Nisan tarihinde suya indirdi. Proje, 47,80 metre uzunluğunda ve çelik/alüminyum konstrüksiyonlu olarak hayat buldu. Tekne son donatım ve deniz testleri amacıyla bir süreliğine Pendik Marintürk Marina’da bulundu ve Haziran ayında sahibine teslim edildi. Devamı Ekim 2022 sayımızda.
Hepsi hepsi 16 yıllık bir zaman dilimi. Çeyrek asır bile değil. Ama ışık hızında bir dönüşüm yaşıyoruz. Kıyılarda evler yapılıyor. Ormanlar kül oluyor. Deniz her yıl kirleniyor. Yerli balıklar azalıyor, denizanası, balon ve aslan balığı artıyor. Bir yandan da bu değişime bir direnç var. Akla takılan iki soru… Birincisi, kime sorsanız “Ah, o eski güzel günler” diyor. Bu özlem farklı bir gelecek inşası için bir başlangıç noktası olabilir mi? İkincisi, herkes eleştiriyor ama Dirsek Bükü, Adaboğazı ya da Bencik gibi favori koylarda yine tekne rekorları kırılıyor. O halde eleştiri ve şikâyette biraz aşırıya mı kaçıyoruz?
Fotoğraflar ALİ BORATAV
Yacht Türkiye’nin yayın hayatına başladığı günlerde biz de denizlere açılmışız. Birkaç ay sonra da denizlerimiz ve denizciliğimiz hakkında yazmaya başlamışım. Aslında çok da eski değil. Sadece 16 yıl öncesinden bahsediyorum.
Mavi kıyılarımız alabildiğine sakin. Koylarda karşılaştığımız insanlar hayli mütevazı, samimi. Dirsek Bükü’nde Levent 17-18 yaşında, Sunsail filotillası geldiğinde İngiliz yelkencilere öyle bir animasyon sunuyor ki, en az üç beş kişi kahkahalarla sandalyelerinden düşüyor, gece yarısı denize giriyoruz, Niyazi henüz 5-6 yaşında, başımıza dikiliyor, “Çıkın çabuk denizden o kayalıklarda müren var, ahtapot var” diye bağırmaya başlıyor. Bozburun’da Orfoz farklı lezzetleriyle öyle bir ünlenmiş ki, kafasını dağıtmak isteyen bir iş insanının deniz uçağına atlayıp öğle yemeğine geldiğini gördüğünüzde şaşırmıyorsunuz. Monaco Kraliyet yatı Pasha, 45 gün Göcek’te kalmış. O günlerde uğradığımız Göbün’de Muammer, “Aman be Ali Abi, geçen gece Prenses Caroline yemeğe gelmiş, boş yer yokmuş bizim çocuklar kadını tanımamışlar, bir saat bar sandalyesinde bekletmişler” diye dert yanıyor.
Bar dediği de yanı başındaki ağaçta 30 yıllık meşhur ‘Welcome Salty Sailors’ tabelası asılı kırık dökük bir ahşap baraka.
Bu kıyılarda olup bitenlere, gelip geçenlere baktığınızda sanki her ay yayınlanan Yacht Türkiye’nin 200’üncü sayısından değil de, 200 yıllık bir tarihten bahsediyor gibiyiz.
Şimdilerde Avrupalı aristokratlar ve göz okşayan klasik tekneleri ortadan kayboldu, Göcek’in daracık koylarını doğulu oligarkların 100’er metrelik gemileri kapladı. Lezzet mabedi Bozburun Orfoz kapandı. Zaten denizde yerli balık da pek kalmadı. Ama koylarda dry aged dana pirzola ve havyar esanslı hamburger dükkânları açıldı.
DEĞİŞİM BAŞ DÖNDÜRÜCÜ…
“Ahmet’e, Mehmet’e ne oldu?” sorusunun ötesinde bir değişimden söz ediyoruz. Mavi kıyılarımızın yeşil örtüsünde ciddi yırtıklar var, özellikle son iki yılda çok vahim seviyede orman yandı. Korkunç bir yapılaşma var. Aniden inşa edilen taş evleri görmeye gözümüz alışmıştı. Kuş uçmaz kervan geçmez, bir patikası bile olmayan ıssız koylarda gördüğümüz 4 tekerlekli tinyhouse’lar tam anlamıyla şaka gibi.
Şu 15 yılın değişim envanterinde çok basit üç sonuç var:
Birincisi… Artık Bodrum, Datça, Marmaris ve Fethiye, Kalkan ve Kaş’ın orta büyüklükte bir kent haline gelmesi ve bu kentlerin yarattığı çevre sorunlarının ötesinde koylarda bir yoğun yapılaşma dönemine girmesi. Bodrum’dan Marmaris’e sırayla sayalım: Gökova’da Mazı, Çökertme, Ören, Akbük, Akyaka, Karacasöğüt; Hisarönü’nde Palamutbükü, Ovabükü, Hayıtbükü, Orhaniye, Selimiye, Bozburun, Söğüt, Kumlubük yerleşim merkezlerinin tümü hızlı bir kentleşme sürecinde. Gökova’da Kıran Sahili, Datça Yarımadası’nda Datça Kurucabük (Aktur) arası kıyılar kesintisiz bir yerleşim alanı haline gelmek üzere. Söğüt’ün Cumhuriyet mahallesinin son imar affından önceki ve sonraki uydu fotoğraflarından tek tek saydım. Mahalledeki 100 ev, beş yıl içinde 400’e çıkmış.
İkincisi şu: 1980’lerden 2010’a 30 yıl boyunca büyük bir duyarlılıkla kentsel gelişimi frenlenen bu alanlar nasıl oldu da son 10 yılda bir beton yığını haline döndü? Konuya biraz dışarıdan, uzaktan bakınca şunu görüyorsunuz: Denetim açısından aslında tek bir belirleyici değişim var: 1989’da Başbakanlık’a bağlı olarak kurulan, ama hayli özerk bir yapıya sahip Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı (ÖÇKB) 2011 yılında lağvedildi. Yetkileri Çevre Bakanlığı’na verildi ve sonraki 10 yılda al takke ver külah tüm mavi kıyılarımız bir kent haline geldi. Doğa hızla katledildi, kalan doğa da daha büyük bir hızla orman yangınlarına kurban ediliyor. Doğaseverler mutsuz. Ama kıyıları bir rant kaynağı olarak gören herkes mutlu!
Ve üç: Kabul edelim, deniz her geçen yıl biraz daha kirleniyor. Mavi Kart-DAU vs. Mantıksızlıkları çok konuştuk. Boş hayaller, yetersizlikler. Tüm dünyada olduğu gibi, denizlerimizin asıl belası, karasal kirlilik.
FREN TUTAR MI?
Evet, basitçe baktığınızda durum yokuş aşağı giden freni patlamış bir kamyondan farksız. Peki devran döner, yeni bir yönetim anlayışı kıyılarımızdaki bu gidişata el koymaya kalkarsa fren tutar mı?
Yeni bir kamu yönetimi yapılanması ve yeni bir kıyı yönetimi anlayışı. Bu, basitçe şu demek: Yeni bir bağımsız denetim-yönetim sistemi, yani ÖÇKB yetkileriyle donatılmış yeni bir yönetim-denetim yapısı kurulursa, en azından hâlâ Akdeniz’in en temiz denizlerine sahip Güney Ege kıyılarımızda neden bir ikinci bahar yaşanmasın?
NASIL YANİ?
Gerçek şu: Aşırı avlanma ile Akdeniz ve Ege kıyılarımızdaki balık stokunun çok ciddi bir erozyona uğradığı doğru. Ama mikroplastik, ağır metaller, evsel atıklar, tarım ilaçları ve sentetik gübre kirliliği açılarından tüm Akdeniz’de yapılan araştırmalara bakın, en temiz bölge Ege Adaları ve Gökova’dan Kekova’ya bizim mavi yolculuk kıyılarımız.
Son yıllarda Fransa ve İtalya deniz kirliliğiyle mücadele için çok kapsamlı projeler sürdürüyor. Ama yakın geçmişten gelen öyle bir kirlilik yükleri var ki, hâlâ Türkiye deniz sularıyla bir karşılaştırma yapabilecek durumda değiller. Bundan 10 yıl önce İtalya, Adriyatik’teki müsilaj ile uğraşıyordu. İspanya’nın Cebelitarık Kanalı’na yakın bölgelerinde bugün bile ötrofikasyon seviyelerinde kirlilik mevcut.
Gökova’dan Kekova’ya mavi yolculuk kıyılarımızda bu çapta bir kirlenme alarmı yok. “Deniz kirlendi” diyoruz, ama bunun kendi ölçülerimize göre bir kirlilik olduğunu bilelim. Çarpıcı bir örnek vereyim. 2 milyona yaklaşan nüfusu ve zayıf arıtma altyapısı ile Bodrum kıyıları… Birkaç mil açılıyorsunuz Karaada ya da Orak Adası’nın güney koylarında deniz suyu içilecek kadar temiz, berrak.
Hisarönü’nde sabah kalkıp tekneden denize atladığımda, ağzımı deniz suyu ile çalkalarken kaç adet mikroplastik yuttuğumun kâbusunu görüyorum. Peki, bunu Akdeniz’in mikroplastik krallığı Roma’nın tüm atığını taşıyan Po Nehri’nin Akdeniz’e ulaştığı bölgedeki verilerle karşılaştırma şansınız var mı? Ya da Mumbai, Şanghay, Jakarta, Manila kıyılarındaki plastik kirliliğiyle…
İŞTE BELKİ DE BU NEDENLERLE…
Yacht Türkiye’nin yayın hayatına başladığı günden bu yana, mavi kıyılarımızdaki mavi yolculuk teknelerinin sayısı 5 binlerden 25-30 binlere ulaştı. Pandemi döneminde okul ve ofis küçük koylara taşındı, her yıl mavi envantere 3-4 bin yeni tekne eklendi.
Bana asıl heyecan ve umut veren ise gençlerin denizlere ilgisi. Göcek’te biraz da eğlence ağırlıklı (akşamüstü deniz üstünde DJ müzik, sabah dingi-bord üstü sportif animasyon, öğleden sonra yelken), pek de benim yaşıma hitap etmeyen filotillalar organize eden şirketler var. Geçen yıl dörder teknelik dört filo ile denize açılanlar bu yıl altı yedi teknelik sekiz on filoya müşteri buldular.
Tanıdığım üç dört denizcilik eğitimi veren şirket var. Geçen iki üç yıl içinde eğitim ve charter teknelerinin sayısını ortalama üç kat artırdılar. Bu arkadaşlar ağırlıkla gençlere yönelik iki üç haftalık zorlu kurslar düzenliyorlar. Mesela yılbaşında diyelim ki sekiz kurs ilan ediyorlar, daha sezon ortasına varmadan doluyor, bir sekiz kurs daha ekliyorlar yıllık programa.
Üç beş gün önce, bunlardan birinin Bozukkale’deki bir toplantısında dört tekne 10-15 öğrencinin buluşma fotoğraflarını gördüm. Bu, değişik bir kulüp buluşması imiş. Öğrenciler dünya turu, okyanus ya da Akdeniz geçişi hedefleyenler kulübü üyeleri imiş.
Bundan 16 yıl önce, Yacht Türkiye’nin yayın hayatına başladığı günlerde, Türkiye’den dünya turu yapmış altı adet ekip/tekne vardı. Bugün herhalde 66 Türk tekne dünya denizlerinde dolaşıyor.
IŞIK HIZIYLA GEÇEN 200 SAYIDAN ANILAR
Hiç unutamadığım şeyler var. Mesela 15-16 yıl önce çoklukla Göcek’ten bir kiralık tekne ile çıkar, Hisarönü’nde küçük bir tur atar geri dönerdik. Bu geziler sırasında rotamızdaki durakların Vira Demir’den fotokopisini çeker, bir gece önce okuyarak yol yapardım. Yolculuğumuzun genellikle ortasında salı ya da çarşamba Bozburun’a girerken Kiseli Ada Doğu Koyu’nda Sadun Boro’nun Kısmet’ini tek başına demirli görür, bir selam eder, yola devam ederdik.
Sadun Boro, Vira Demir’de Yeşilova Körfezi’ni anlatırken Kiseli Ada’nın o güzel koyuna değinir, oradan Söğüt’e geçer ve sonraki açık denizin çırpıntısından etkilenen koyları atlayıp dosdoğru Bozukkale’nin yolunu tutar. Ben yıllar sonra Mavi Yolculuk Rehberi’ni yazarken aynı bölgede Sadun Boro’nun anlattıklarına ek olarak 15-20 mola noktası ve koydan bahsettim. Çünkü aradan geçen 15 yılda deniz öyle bir kalabalıklaştı ki, Kiseli Ada’nın küçücük Doğu Koyu’nda yaz aylarında en az beş altı demirli tekne görmeye başladık.
Bu süre içinde Bodrum, Marmaris ve Göcek-Fethiye’deki marinaların kapasitesi belki ancak yüzde 20 artış gösterdi ve 12 bin seviyelerine çıktı. Ama denizdeki teknelerin sayısı en aşağı iki kat arttı. Özellikle de pandemi döneminde.
Teknelerin sayısının yanı sıra boyu ve hacmi de arttı. Kıyılarımızda değişim hızı sahiden muhteşem. Mesela, Yacht Türkiye’de yazmaya başladığım günlerde denizlerin ücra bir köşesinde bir iskeleye yanaşırız. Çevremizde 35-40 feet tekneler. Öyle 45-50 feet bir tekne gördüğümüzde iskeledeki herkes başına toplanır “Vay canına, şuna bak” gibi hayranlık sesleriyle dakikalarca tekneyi inceleriz. Şimdi bakıyorum da 40 feet altı tekne denizlerimizde neredeyse hiç kalmadı. Bu gelişmenin bazı otomatik eklentileri var. Örneğin, jeneratör ve su yapıcı. Ben bu iki aletten de neredeyse nefret ediyorum. Ama farkında mısınız? Artık bunlar yavaş yavaş birer zorunluluk haline gelmek üzere. Çünkü bundan 16 yıl önce bir iskeleye bağlanır kolaylıkla su-elektrik alırdık.
10 yıl kadar önce Yacht Türkiye için mavi kıyılarımızda yanaşabildiğimiz iskelelerin envanterini çıkarmıştım. Gökova’dan Kekova’ya 78 adet iskele sayıyordum. Bugün ancak üçte biri kaldı. Onların da yaklaşık yarısında elektrik ve su var. Bir kısmında eskiden de yoktu, bir kısmı yat bağlama iskelelerine uygulanan yüksek ecrimisil nedeniyle iskeledeki pedestalları söktü. Takviye alınabilen iskelelerin ise günlük bağlanma ücreti 200 ile 1200 TL arasında değişiyor.
Yani tekne boylarının büyümesi, teknelere jeneratör ve su yapıcı eklenmesi önümüzdeki yılların rasyoneli haline geldi-geliyor. Fakat bu yaşam biçimi zorunluluğu küçük koylarda huzuru da bozabiliyor. Düşünsenize, bir ıssız koyda 10 metre ötenize demirlemiş bir tekne, siz tam akşamüstü keyif yapacakken, komşu tekneden kaptan sesleniyor: “Kusura bakma arkadaş aküler çökmek üzere, biraz da su yapmak zorundayım, bir iki saat jeneratör çalıştıracağım.”
Bunun daha tatsız versiyonu, aynı konuşmayı bir iskeleye bağlanmışken yanınızdaki teknenin kaptanının yapması olabilir.
GELECEK 200 SAYININ KONULARI
Denizlerimiz hâlâ muhteşem. Hem de dünyanın hiçbir yerinde bulamayacağınız seviyede. Sorunlardan bahsetmeye başladığınızda ise, elimizde bir liste var, jet hızıyla uzayıp gitmeye başlıyor. Hemen aklıma gelen birkaç konu başlığı:
– Göcek’ten başlayarak kıyılarımızda ücretli tonoz, şamandıra, anele, mapa sistemleri kurma planları…
– Son iki yılda füze gibi fırlayan marina ücretleri…
– Mavi Kart-DAU ile gündeme gelen tartışmalı yasal düzenlemeler. Deniz kirliliği konuları…
Bunlar, Yacht Türkiye’nin gelecek 200 sayısına nasıl denizlerde gideceğimize ilişkin anahtar konular olacak. Denizciler dünyası açısından baktığımızda aslında çözülmesi gereken en önemli problem, gerçekçi çözüm önerileri ile bu konuları kamu yönetimine aktarabilecek bir amatör denizcilik temsilci kurumunun bulunmaması.
Amatör gezgin denizcilerin haberleşme gruplarında 3 bin civarında aktif katılımcı var. Ama bu gruplar bir türlü bir güç birliği, bir ortak ses oluşturamıyor. Bir çözüm bulmak bu kadar zor mudur? Bilmiyorum. Yolumuz açık, rüzgârımız kolayına olsun.☸
EN KİRLİ DENİZ?
Her deniz kirleniyor. Ama geçtiğimiz 15 yıl ile kıyasladığımda… Birincisi en hızlı ve vahim kirlenenler Göcek koyları. Hele ki Boynuzbükü, Göbün, Tersane gibi ultra kapalı – korunaklı koylar. Ayrıca Göcek Adası, Atbükü, Büyük Sarsala, Domuz Adası, Yassıcalar, Hamam, Manastır, Bedri Rahmi gibi iki üç ay kıpırdamadan konaklayan teknekonduların yoğun bulunduğu koylar ne kadar açık olsalar da özellikle gece yarısı-sabah saatlerinde (yani pis su tankı boşaltma zamanı) çok kötü kirlilik belirtileri gösterebiliyorlar.
Göcek’in bu kirli halleri iyi biliniyor da… Asıl son yıllarda vahim hale gelen kirlilik şampiyonları Akbük, Orhaniye, Selimiye, Bozburun, Söğüt gibi şiddetli kentsel kirlilik olan büyük ve kapalı koylar. Mesela 10 yıl sonra Bedrettin Dalan’ın Haliç’i temizlemek için Marmara Denizi’nin ortasına devasa drenaj sistemleri kurması gibi bu küçük koyları kurtarma planları yapılabileceğini hayal edebiliyor musunuz?
EN TEMİZ DENİZ
“Hâlâ var mı öyle bir deniz?” diyeceksiniz. Elbette… Ege’nin total kirlilik yükü bir yana, hayli temiz denizlerimiz var. Bunun için iki ölçütüm bulunuyor. Birincisi medeniyetten, kentsel yoğunluklardan mümkün olduğunca uzak; ikincisi dikkatsiz ya da aldırmaz denizcilerin kirletme olasılıklarına karşı maksimum korunaklı koylar. Mesela Knidos ya da Mersincik birinci koşulu gayet iyi sağlarlar, ama kapalı, yani kirlenmeye hassas koylardır. Mesela tembel bir aşçı bir tencere kızartma yağını denize dökerse (Knidos’ta iskeleye bağlıyken başıma geldi) deniz en az bir iki saat kendini temizleyemez.
Evet… Bu çerçevede adaylarım Hisarönü’nde Oğlanboğuldu Koyu, Marmaris Körfezi’nde Arap Adası Koyu. Bu iki koy da sakin havalarda muhteşemdir. Arap Adası hâkim rüzgâra karşı da korunaklıdır. Ama bu koyların asıl ayırt edici özellikleri, açık denizden bir ada ile korundukları için içerde kesintisiz su sirkülasyonu olmasıdır.
EN FAZLA DEĞİŞEN TESİS?
Kesinlikle Turunç Pınarı Osman’ın Yeri, yeni ismiyle Yazz Collective. Osman’ın Yeri’nde müptelası olduğum balıkçı kebabı hâlâ burnumda tütüyor ve tadı damağımda. Ama şu aralar Yazz Collective’in de müşterisi çok. Demek ki, bize romantik, Timur Savcı’ya vizyoner diyecekler.
Ne tuhaf! “En fazla değişen yerler” dediğinizde listenin başında ve sonunda Göcek tesisleri var. Önce yat mola noktaları değişti. Kâğıt üstünde modernize oldular, ama eski havalarını kaybettiler. Sonra Adaia, Onno, Fimi Island gibi ultra modern tesisler kuruldu. Göcek hem görüntü hem de hesap pusulaları açısından çağın ötesine geçti.
Dünya turizminde yerellik, doğallık gibi kavramlar var oysa. Topkapı Sarayı’nı yıkıp yerine metal konstrüksüyon bir otel yaptığınızı hayal edin. Olmaz, o dikiş tutmaz. Modernizasyon bazen bizde böyle anlaşılabiliyor. Deniz kıyısında yemyeşil doğa ile içiçesiniz, bu yetmiyor, çamları kesip palmiye dikiyorsunuz. Sonra bu palmiyeler yamaçları kaplayan çamlara keseli böcek taşıyor ve ormanı kurutuyor. Ormanın yeşili gidince “Zemini çim yapayım bari” diyorsunuz. Sulama için pınarlar, azmaklar kuruyor. Eskiler bostan yapardı, çim değil. Ama yok, “İlle de değişiklik yapacağız” diyenler bir kez çim denemek istiyorlar.
Prenses Caroline yemek yiyecek bir masa için eski yıkık dökük ahşap barda iki saat beklemişti. Yeni ultra modern Göcek tesislerine de geldi mi acaba? Belki gelmiştir de, biz bilmiyoruz…
EN AZ DEĞİŞEN TESİS?
Göcek sanki farklı bir ülke. Şu 15 yılda mavi kıyılarımızdaki diğer körfezlerde tesislerin çoğunun sandalyesi bile değişmedi. Ne sağlam masa-sandalye imiş! Karacaören Restaurant, Çiftlik Azmak, Mehmet, Rafet; Ekincik My Marina, Kekova Likya; Dirsek Bükü ve Kocabahçe’de Şengül Ailesi’nin iki tesisi; Söğüt Denizkızı, Octopus; Knidos, Üçağız Hassan, Serçe Nemo, Karacasöğüt Galley Restaurant, Selimiye Sardunya ve Hidayet; Bozukkale Ali Baba, Loryma Beach ya da Sailor’s House… Mavi kıyılarımızın bu köklü tesislerinde ne mangal değişti, ne de zorunluluklar dışında kadro… 15 yıl… Sahibi aynı, mutfak şefi, garsonu aynı. İskelesi aynı.
Zamana, çağımızın bozucu güçlerine böyle bir direnç… Bazen sağa sola yayılmış hırdavat, üstünden atlamak zorunda kalacağınız bir çöp bidonu keyif kaçırıyor. Ama korunan gelenekler, alışkanlıklar, o da çok güzel bir şey. Her şey bir yana… Mavi kıyılarımızda sivrisinek kovmak için hâlâ tezek yakılan restoranlar olduğunu bilmek hoşuma gidiyor. www.maviyolculukrehberi.net
