Etiket: Havayı Koklayan Adam

Küresel olarak balık popülasyonu yüzde 75 azalmış durumda ve şu anda dünyadaki büyük boy balıkların yüzde 90’ının bittiği tahmin ediliyor. Balıklar kutuplara doğru göç ediyor. Yani bulunduğumuz yarımküre için düşünürsek, kuzeye doğru bir kayma söz konusu. Karadeniz Akdenizleşti! Yaklaşık 50 yıl önce 125 balık türü vardı mesela Marmara Denizi’nde. Şimdiyse sadece 10 tür kalmış.

Sizde balık günü var mı? Bizde balık günü yoktu ama her hafta en az bir gün balık olurdu. O akşam balık yapılmadıysa gerçekten önemli bir iş var demekti. Özellikle gidilir, Haydarpaşa’dan balık pazarından balık alınır, genelde istavrit seçilir, eve gelinir özenle temizlenirdi. Bizde daha çok tava yapılırdı, yanında bol limonlu koca bir kova kıvırcık salata, offf, mis mis. Balığın ya da yapılan herhangi bir yemeğin yetmemesi gibi bir durum olmazdı, zira her yemek mevcudun iki katı yapılırdı. Kalan? Bir şey olmaz en fazla bir öğün bekleyecek ve bitecektir. Bir de lezzetli olur. Hep düşünürüm; eskiden yediklerimiz neden daha lezzetli gelirdi? Damaklarımız eskimediği için mi? Yoksa o zamanlar yediklerimiz bu kadar suni, GDO’lu değil miydi? Neyse bak götürdün beni çocukluğuma, konu dağıldı gitti… Konuya dönelim hemen…

Balık, omega-3, A vitamini, çinko, demir, bir sürü besin değeri taşır. Hâlâ da taşıyor tabii, yani sanırım, yani şöyle ki… Aslında bu kısım biraz acı gerçek, balıklar artık daha az besin değeri taşıyor. Hatta bazıları artık zehirli hale geliyor. Neden mi? Bu soruyu gerçekten soruyor olamazsın? Tahmin et. Bravo! Tabii ki de bizim yüzümüzden. Biz derken kastım insanoğlu tabii. Deniz kirliliğidir, iklim değişimidir, sanayi atıklarıdır, aşırı avlanmadır… E bunların hepsinin sorumlusu biz değil miyiz? Küresel olarak balık popülasyonu yüzde 75 azalmış durumda ve şu anda dünyadaki büyük boy balıkların yüzde 90’ının bittiği tahmin ediliyor. İnsanoğlu falan dedim ama burada hiç öyle Amerika’dan, Avrupa’dan filan bahsetmeyeceğim, direkt ülkemiz, kendimiz hakkında konuşacağım, ya da yazacağım. Bana konuşuyoruz gibi geliyor. Size?

MARMARA’DA BÜYÜK KAYIP!

Her zamanki gibi iklim değişiminden, sebep olduğu deniz seviyesi yükselmelerinden, aşırı ısınmadan veya başka faktörlerden bahsederiz. Ama öncelikle Marmara’yı ele alırsak, bir kere Marmara, İstanbul gibi büyük ve dehşet kalabalık bir şehri tam ortasında bulunduruyor. Genel hatlarına bakarsak da sanayi bölgeleriyle çevrilmiş durumda. Şimdi bu ne demek? Tabii ki sanayi atıklarının, pis suların tehdidi altında demek. “Bünyamin arıtma diye bir şey var, duymadın mı?”. Duydum duydum, İstanbul’daki atıkların yüzde 25’i arıtılıyor, oradan hatırlıyorum mesela. Kalan yüzde 75 denize boşaltılıyor. Nasıl? Bu kirlilik ne yapıyor? Hiçbir şey yapmasa sudaki oksijeni azaltıyor, bu sebeple balıklara yeterli oksijen kalmıyor. Yaklaşık 50 yıl önce 125 balık türü vardı mesela Marmara Denizi’nde. Şimdiyse sadece 10 balık türü kalmış.

Balık oranlarındaki azalma diğer deniz türlerine de yansıyor. Son 40 yılda Marmara Denizi’nde ekonomik değeri olan 143 deniz canlısı türü yok oldu. Fangri, Akya, Gelincik ve hani Marmara’da artık görülmeyen balıklardan sadece birkaçı… Yeni nesil bundan 20 yıl önce bulunan balık türlerinin ismini dahi bilmiyor belki de. Ayrıca son 40 yılda ciddi derecede azalan balık türlerinden palamutta yüzde 90, uskumruda yüzde 95, lüferde yüzde 58 oranında bir azalma var. Yani yüzde elliden aşağı bir azalma yok, çok ciddi bir durum. Bir dakika! Abartı mı geldi rakamlar? Türkiye İstatistik Kurumu su ürünleri istatistiklerine göre oranlar bunlar. Üzücü değil mi? Bu arada çok bilimsel araştırma yok denizlerimizdeki bu yok olmalar üzerine, hatta bu da bir eksik sayılabilir belki de. Azalmanın başlıca nedenlerini ise şöyle bir sıralarsak; kirlilik, aşırı ve bilinçsiz avlanma, küresel ısınma, israf. Aşırı ve bilinçsiz avlanma özellikle şöyle etkiliyor, küçük balıklar da av olabiliyor ve bu yüzden balık stokları tükeniyor. Aslında bu durumun çözümü var, av yasağı kapsamı genişletilebilir, denetlemeler artırılabilir mesela.

“KARADENİZ, AKDENİZLEŞMİŞTİR”

Diğer denizlerimizi anlatmaya konunun şu açısından bakarak devam etmek istiyorum. Balıklar kutuplara doğru göç ediyor. Yani bulunduğumuz yarımküre için düşünürsek, kuzeye doğru bir kayma söz konusu. Efendim şöyle ki, küresel ısınma ile sularımız da ısınmış oluyor. Alışkın oldukları yaşam koşullarının değişimine adapte olamayan balıklar maalesef yok oluyor ya da daha soğuk sulara doğru göç ediyor. Mesela Karadeniz’de TÜDAV’ın yani Türk Deniz Araştırmaları Vakfı’nın yayımladığı bir rapor diyor ki: “Karadeniz, Akdenizleşmiştir.” Bunun yanında, son 30 yılda Karadeniz’deki ekonomik öneme sahip balık türü sayısının 26’dan 6’ya düştüğü de bildirilmiş. Bu sayının düşmesinde çevresel kirlilik faktörleri de etkili. E doğru, bu faktör de küresel ısınmayla ilişkili zaten. Şu ana kadar balıkları söyledim, şimdi sıra hamside. Resmi istatistiklere göre, Türkiye’nin Karadeniz’de avladığı hamsi miktarı 80’lerdeki değerine göre günümüzde dört kat azalma yaşamış maalesef.

Gelelim Akdeniz’e… Önce; Akdeniz’in çevresinde neler var? Atlantik Okyanusu, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu, Süveyş Kanalı… Buralardaki türler, Akdeniz’deki su sıcaklığının artışıyla denizimize giriyor ve buradaki yerli balıklarla rekabete giriyor, bu bir. Sıcaklık artışı tropikalleşmeye yol açıyor, işte kuzeye kaymanın diğer örneği ve daha şimdiden, tropikal türlerden olan ve katil yosun olarak bilinen Caulerpa taxifolia türü yosun ile birçok balık havzada gelişiyor, hatta burada alan kazanıyor, bu da iki.

Öte yandan Ege Denizi’ne gelirsek, Akdeniz’le ekolojik açıdan epey benziyorlar. Türkiye’de yapılan bir çalışmada Akdeniz ve Ege Denizi’nde artan sıcaklık nedeniyle bir yumuşak mercan türü olan Gorgon popülasyonlarının çok azaldığı rapor edilmişti. Mercanların azalması da atmosfere daha fazla karbon salınımı demek. Çünkü okyanuslar atmosferdeki fazla karbondioksitin çoğunu emiyor. Bunu da mercan resifleri sayesinde yapıyorlar. Dolayısıyla mercanlardaki azalma veya herhangi bir hasar tabii ki de karbonun daha az emilmesi anlamına geliyor. Bu durum ısınmayı etkiliyor, küresel ısınma da denizlerdeki bu tahribatı destekliyor. Dolayısıyla kesintisiz bir geri-besleme oluşuyor.

Başka bir örnek de yakın zamandan… Marmaris’te balon balıkları yakalanmıştı. Ne kadar korkunç değil mi? Balon balıklarını şimdi burada anlatmayayım. Ekolojik dengeyi bozan bir balık türü. Zaten nasıl bozmasın ki siyanürden bile 50 kat daha zehirliymiş!

PLASTİK YİYORLAR!

Geçen bir çalışmayı okumuştum, balıkların azalışı üzerine. Daha doğrusu ‘plastik kirliliğinin artması’yla ilgili. Ama sonuçlar balık populasyonlarının azalması. Sebebi ne biliyor musun? Plastiklerin atılması, suyun kirlenmesi zehirli olması filan değil. Plastik maddelerin suya atılması bile gerekmiyor. Karadaki plastiklerin parçaları zamanla ufalanıyor, rüzgarla ya da birtakım faktörlerle denizlere okyanuslara sürükleniyor. Sonucunda da balıklar, hatta çoğu deniz canlısı bu parçaları besin sanıp yutuyor. Dolayısıyla plastiğin içinde ne kadar zehirli madde varsa hepsi balığa geçiyor. Sanmayalım ki bu bizi etkilemiyor, tabağımızdaki balığın bile plastikle beslenmiş olma ihtimali çok yüksek. Çünkü balıkların asıl besini zooplanktonlar ama balıklar zooplanktonlardan daha çok plastik yiyormuş. Ayrıca ben balık yemem deyip de kurtulmak da olmuyor çünkü bir kere besin zinciri denen bir şey var ve bu dengede bir zincirin yok olması veya hasar görmesi her canlıyı etkiliyor. En basit örnek yem olarak balıkların kullanılması, oradan diğer hayvanlara geçmesi ve sofralarımıza ulaşması…

Yeteri kadar için karardı mı, devam edeyim mi? Bunun daha ekonomik boyutu var, insan sağlığı boyutu var, küresel ısınmanın denizlerdeki akıntıları ve fırtınaları değiştirmesi var, limanlarda ulaşım aksaması var, var oğlu var…

Şimdi bu yazdıklarımdan sonra balık yemeye tövbe ettin… Etmedin mi? He denizden babam çıksa yerim diyorsun. Hayır zaten ben balık yiyelim yemeyelim filan diye anlatmadım ki tüm bunları, elimizden geleni yaparak neslimize ve gelecek nesillere yardım etmek için söyledim… Tabii ki gerisi sana kalmış… Ben ne yapacağım? Yemeye devam edeceğim… Haftada bir geleneğini de bozmayacağım.

Gelecek ay yine bu sayfaların aralarında bir yerde olacağım, buluşalım… ☸

Su Dünya’da nasıl oluştu ya da nereden geldi? Neden diğer gezegenlerde hâlâ gramla su ararken, Dünya’mızın dörtte üçü su? Bunlar pek değinilmeyen konular olarak sayılabilir aslında ama bunun sebebi bence ta 13.8 milyar yıl önceye, Big Bang’e uzanan karmaşık bir hikâye olması.

Su… Herhalde hayatta en önemli üç-beş maddeden biridir. Nasıl desem, mesela su olmadan yaşayamıyoruz, bir yudum suya bile ihtiyaç duyabiliyoruz, en büyük yaşam kaynaklarımızdan biri su… Sonraki adımlara bakacak olursak tarımda, elektrik santrallerinde, üretimin her safhasında suya ihtiyaç var.

Tabii suyun bir de karanlık tarafı var, sellere yol açıyor, kirlenmiş içme suyundan her yıl milyonlarca insan ölüyor. Bu karanlık tarafını önlemek adına pek çok çalışma yapılıyor, yeni metotlar geliştiriliyor. Bunun için de bilim insanları, iklim değişiminin suyun kalitesi ve miktarındaki değişimi de incelemek zorunda. Aslında sonuca varmak için bir de işin kaynağına inmek lazım. Mesela su Dünya’da nasıl oluştu ya da nereden geldi? Neden diğer gezegenlerde hâlâ gramla su ararken, Dünya’mızın dörtte üçü su? Bunlar pek değinilmeyen konular olarak sayılabilir aslında ama bunun sebebi bence ta 13.8 milyar yıl önceye, Big Bang’e uzanan karmaşık bir hikâye olması.

Şimdi zamanda yolculuğa çıkıp en başa, Büyük Patlama’nın olduğu ana gidelim. Büyük Patlama gerçekleştikten saniyenin trilyonda biri kadar bir süre sonra uzaya yayılan çok sıcak parçacıklar havuzu yaratan bir enerji ortaya çıktı. İsmi bile “Büyük Patlama”ysa enerjiyi sen düşün… Yaklaşık üç dakika içinde bu bileşenler birbiriyle çarpıştı, sürüklendi, birleşti ve ilk atom çekirdeklerini oluşturdu. Bu atom çekirdekleri arasında helyum, lityum vardı ama daha çok hidrojen bulunuyordu. Yani, su molekülünü oluşturan iki atomdan biri, “hidrojen”… Peki diğer atom “oksijen” nasıl oluştu dersen, işte burada devreye yıldızlar giriyor. Yıldızlar, içinde barındırdıkları muazzam yükseklikte sıcaklıkla adeta nükleer bir fırın. Bu fırın yaşamını yitirip süpernova patlaması geçirdiğinde uzaya elementler saçıyor. Bu arada evet, yıldızların ölümü etrafa bir sürü renk saçan bir patlama şeklinde gerçekleşiyor ve adı süpernova. Ve evet, uzaya saçılan bu elementlerin içinde oksijen var. Yani bizim gökyüzünde sadece bir nokta olarak gördüğümüz yıldızlar belki de dünyamızın suyunu oluşturan en önemli elementin kaynağı.

Peki, bitti mi? Henüz değil. Burada hâlâ tam çözülemeyen bir durum var. Dünya’nın yüksek sıcaklıklarının olduğu ve henüz atmosferinin gelişmediği oluşum evresinde suyu yüzeyde tutacak ve buharlaşmasını engelleyecek bir sistem yoktu. Bu durumda su Dünya’ya ulaşsa bile uzaya geri salınacaktı. Yani şu an sahip olduğumuz su, Dünya’nın oluşumundan uzun süre sonra oluşmuş olmalı.

KAYNAK ASTEROİTLER Mİ?

Biraz karıştı değil mi? Ama dur, şimdi can alıcı noktaya geliyoruz. Yani evet hâlâ kesin bilgi yok bu konu hakkında ama en güçlü tahmin şu: Suyun oluşmasını sağlayan kaynak, kuyruklu yıldız ve asteroidler. Aslında kuyruklu yıldız teorisi yakın zamana kadar daha kuvvetliydi ama bilim insanları dünyadaki suyla kuyruklu yıldızlardaki suyu karşılaştırdığında yapısının aynı olmadığını fark etti. Kuyruklu yıldızlardan gelen su en fazla dünyadakinin yüzde 10’u kadar olabilirdi. Peki, bir de asteroidler dedik, o zaman suyun kaynağı onlar mı? Maalesef size bu konu hakkında kesin bilgi veremeyeceğim, çünkü hâlâ kesin kanıtlanmış bir bilgi yok. Ama evet, şimdiki teoriye göre asteroidlerden de dünyamıza su taşınmış. Ama her asteroid de değil, çünkü üç tane asteroid kuşağı var ve bunlardan biri güneşe çok yakın, diğeri çok uzak. Bu yüzden suyu dünyaya taşıyabilecek tek kuşak var, Kuiper Kuşağı. Ve bu asteroidlerdeki suyun yapısı da Dünya’daki okyanuslara benziyor.

Dediğim gibi, bu konu hakkında kesin bir sonuç hâlâ yok. Teoriler, fikirler sürekli değişiyor. Hatta bu konuştuklarımızı beğenmediyseniz başka öngörüler de anlatabilirim. Yani olasılıklar o kadar fazla… Araştırmalar devam ettikçe sürekli yeni bulgular çıkıyor. Şimdilik sadece şunu söyleyebiliriz; Dünya gençliğinde sıcak bir ateş küreydi ve bu yüzden suyu barındırabilecek bir yapıda değildi. Bu durumda suyun uzaydan bir yerlerden geldiği ihtimali ortaya çıkıyor. Ama bakalım asıl kaynak ne çıkacak…

Sanırım konu biraz derin oldu. Su filan deyince serinletecek bir konu bekledin diye düşünüyorum ama patlamalardan, sıcak göktaşlarından konuştuk biraz. Benim de havadan sudan konuşma anlayışım bu.

Gelecek ay da yine havadan konuşuruz belki, sağlıcakla kalın… ☸

İklim değişimi deyince hep havadan sudan bahsediyoruz. Yağmurlar, okyanuslar falan filan. Olayın ciddiyetinin farkına vardık artık sanırım, yani umarım… Su yaşamını ve ekstrem hava olaylarını nasıl etkilediğini de artık bildiğimizi varsayıyorum. O yüzden bu sefer aslında çok önemli olan ama üstünde çok durulmayan bir konuyu irdelemek istedim. Toprak…

İklim değişimi denince akla ilk yüksek sıcaklıklar geliyor. “Bu sene de üşüdük, donduk falan” diyeceksin ama hatırla hep normallerin üstünde sıcaklıklardan bahsettik. Kar yağışları alsak da kışın ortasında bahar havası da yaşadık. Zaten yapılan gözlemler de bu durumu doğruluyor; kara ve deniz sıcaklıkları kullanılarak yapılan hesaplamalarda geçtiğimiz Nisan ayı, 1951-1980 yılları arasındaki ortalama Nisan sıcaklığından 1.11 derece daha yüksek çıktı. Şubat ayı ise normalden 1.35 santigrat derece daha sıcak geçti. Hatta küresel sıcaklıklardaki bu artış Ekim 2015’ten beri devam ediyor. Efendim konuyu nereye bağlayacaksın dersen: İklim değişimi deyince hep havadan sudan bahsediyoruz. Yağmurlar, okyanuslar falan filan. Olayın ciddiyetinin farkına vardık artık sanırım, yani umarım… Su yaşamını ve ekstrem hava olaylarını nasıl etkilediğini de artık bildiğimizi varsayıyorum. O yüzden bu sefer aslında çok önemli olan ama üstünde çok durulmayan bir konuyu irdelemek istedim. Toprak… Bu küresel ısınma denen meret toprağın derinliklerine kadar işliyor. Hadi bakalım arkadaşım gel, neler oluyormuş bakalım.

Sıcaklıklar yükseldikçe toprak solunum oranı artıyor. Şimdi “toprak solunumu da ne ola ki” diyorsun. Toprakta bir karbon döngüsü var, toprağın nefesi gibi. Birtakım bitkisel aktivitelerle toprak karbon alıyor, fazla gelen karbonu da biyokimyasal reaksiyonlarla dışarı veriyor. İklim değişiminin aşırı sıcaklıkları artırmasıyla bu karbon verişi artıyor. Çünkü sıcaklık arttıkça bitkideki metabolizmal faaliyetler de artıyor. Bu da atmosfere karbon salınımı demek. Hem de fosil yakıtların yakılmasıyla atmosfere salınan karbondan daha da fazlalaşıyor. Miktarı söyleyeyim mi? Yaklaşık 60 milyar ton, her yıl.

Küresel ısınma bitkinin kök, gövde ve yaprak faaliyetlerini, kısaca metabolizmasını hızlandırıyor. He bir de toprakta yaşayan mikrobik organizmalar var, böceklerden tut da göremediğimiz her tür bakteriye kadar bir sürü canlı yaşıyor toprakta. İşte bu canlıların da karbon döngüsüne olan katkısını artırıyor fazla ısınma. Bu hızlanma ve artışla da topraktaki karbon ayrışması artıyor, ayrışma da topraktaki karbon deposunu azaltıyor, bu karbonun azalması iyi bir şey değil, topraktan ayrılan karbon atmosfere salınıyor; küresel ısınmaya sebep oluyor.

Ekosistem, aslında bilimsel adı; biz ona kısaca hayat diyelim. İşte bu hayat, döngülerden oluşuyor. Ne ekersen onu biçersin felsefesiyle işliyor her şey. Haksız mıyım ama gerçekten her canlının dünyasında bu böyle değil mi? Neyse konumuzdan sapmayalım, yani anlatmak istediğim; yine önemli bir döngü var ortada. Bu saydıklarımı böyle çember oluşturan bir döngünün basamakları olarak hayal edin. Kısaca küresel ısınma sıcaklık ve sıra dışı olayların artışına, bu artışlar da topraktan karbon salınımına, karbon salınımı da küresel ısınmaya sebep oluyor. Bu şekilde topraktan daha fazla karbondioksit, hatta metan bile çıkıyor. Topraktan bu gazların çıkışı da zaten var olan sera gazlarına destek kuvvet oluyor.

Hep mi kötü? İyi bir şey yapan yok mu? Var, gel gel o da var. İşte asıl önemli konu, bir yandan da ormanların karbon deposu görevi yaparak bu salınımı engelleme özelliği. Bu yüzden ormanların yok edilerek, toprağın boş bırakılmaması önemli. Araştırmalara göre, ormanlık arazilerdeki karbon deposu, otlak alanlardan iki kat daha fazla. Ülkemizde yapılan çalışmada ise orman topraklarımızda bir hektar alanda 77,8 ton kadar karbon depolandığı saptanmış. Yani ormanlar karbon çıkışına izin vermiyor, karbonu kendi toprağında saklıyor. Toprak üstünde bitki örtüsü ne kadar fazlaysa atmosfere karbon salınımı o kadar az oluyor.

NEDİR BU AYRIŞMA?

Şimdi bir de bu ayrışma olayını bir açalım. Havada kaldı sanki biraz. Topraktaki bileşiklerin, organizmaların daha küçük parçalara veya elementlere ayrışması, demek istediğimiz. Gereken kısım kullanılıyor, fazlası da dışarı yani atmosfere veriliyor. Ayrışmanın artması toprakta karbon döngüsünün de artmasına sebep oluyor. Bu da bitkilerin gelişmesi için gereken karbonu azaltıyor. Karbon tüm canlıların yapı taşı. Yaşam döngüsünde çok önemli bir yeri var.

Uç bir örnek veriyim; mesela bazı deniz canlıları karbonu okyanus suyundan alıyor ve kabuklarını yapmak için kullanıyor. Bir deniz canlısının kabuğunda bile karbon var. Zaten canlı olan her varlıkta bütün organik bileşiklerin yapısında karbon vardır. Bitkilerde de bu yapının yüzde 50’si karbon. Topraktaki karbon da, suyu ve önemli besinleri tutmaya yarıyor. Ayrıca organizmaların ayrışması için enerji kaynağı oluyor. Çok kolaymış gibi diyoruz ama aslında ayrışmanın gerçekleşmesi için yüksek bir aktivasyon enerjisi gerekiyor. İşte bu yüzden normal şartlarda atmosfere fazla karbon salınımından bahsetmiyoruz. Ama yüksek sıcaklık olunca topraktaki organizmaların ayrışması için yeterli enerji sağlanıyor, toprak solunumunu hızlandırıyor. Toprak solunumuyla bu karbon atmosfere salınarak kaybediliyor. Hatta artış yüzdesini de vereyim: Solunumla çıkan karbondioksit emisyonunda ortalama yüzde 45! Normalin neredeyse bir yarısı kadar daha fazla karbon atmosfere salınıyor. Ayrıca bu şekilde toprakta depo edilen karbon miktarı da azalmış oluyor.

Bunlar neden oluyor? Bir insan bir insan gibi yaşamadığı için, dolayısıyla insan gibi, doğaya göre insan gibi yaşamadığı için oluyor. Neyse geçtim burayı yine. En kolayı geçtim diyorsun, geçiyorsun, süper.

Hep sıcaklık dedim ama iklimin değişmesi yalnızca yüksek sıcaklık değil biliyorsunuz, mesela aşırı yağışlar da var ve havadaki karbondioksit, azot gibi bileşikleri içeren gazlar yağışlarla tekrar toprağa dönüyor. Toprağın verimliliğini düşürüyor. Ayrıca yağmur toprak nemini de artırıyor ve toprak neminin az olması da fazla olması da istediğimiz bir durum değil. Çünkü bu durum da toprak solunumunu azaltıyor ve bu sefer de verimsizliğe yol açıyor. Yani her şey kararında iyi…

Neyse ben yine atasözlerine bağlamadan toparlayayım. Bu toprak solunumu veya deposu farklı iklim kuşaklarında da değişiyor. Bu yüzden genel etki aslında net değil. Ama ısınan iklim ile topraktan karbon çıkışının birbirini güçlendirdiği bir gerçek. Ancak toprağın doğru kullanılması, ormanların yok edilmemesi, fosil yakıtların yakılmaması gibi tedbirlerle bu durum engellenebilir. Tanıdık geldi mi? ☸