Türk yat üreticisi Mengi Yay, filosunun ikinci büyük yatı 44 metrelik Virtus’u İstanbul’da suyla buluşturdu. Mühendisliğini Hollandalı Ginton Naval Architects’in üstlendiği megayatın iç ve dış yaşam alanlarının tasarımını ise İtalyan VYD Design tamamladı.
Türkiye’nin önde gelen tersanelerinden Mengi Yay, 50 yılı aşkın süredir yat üretmeye devam ediyor. Temmuz ayında suyla buluşan 44 metrelik Virtus, İstanbul Tuzla merkezli tersanenin bugüne kadar ürettiği en büyük ikinci yat olma özelliği taşıyor. Dünya çapında birçok tasarım ödülü kazanan 45 metrelik Aquarius’un kız kardeşi olan Virtus da onun yolundan gidiyor. Geçen yaz dünyanın prestijli tasarım ödüllerinden Design Et Al The International Yacht&Aviation 2019’da “40 metre üzeri konsept” kategorisinde ödüle layık görüldü.
Virtus, Roma Mitolojisi’nde cesaret ve savaş gücünün tanrısı, Latince karşılığı da “güç”. Yatın tasarım felsefesini incelediğimizde ve performans karnesini gördüğümüzde, adını layıkıyla taşıdığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Üç güverteli Vitrus, uzak denizleri keşfetmeye hazır. Devamı Aralık 2019 sayımızda…
Herkül’ün sütunları Cebelitarık ile Afrika’daki Cebel-i Musa arasından burnumuzu çıkardığımızda kendimizi içinde bulacağımız bu muhteşem su kitlesini biraz daha iyi tanısak iyi olur. Bakarsın gelecek seyrin seni büyük havuza götürür!
Avrupa’nın Atlantik’e uzanan güneybatı ucu “Punta de Sagres” dünyamızın ikinci büyük okyanusuna dalmadan önce son bir demir yeri. Dik falezin üzerinde Portekizli kâşiflerin hamisi Prens “Navigator” Henry’nin kurduğu okul, tepeden okyanusa bakar. Bir zamanlar burada Madeira’ya seyir için uygun havayı beklerken, Henry’nin bilinmeyene açılacak kaptanlarına nasıl bir motivasyon konuşması yaptığını merak etmiştim. “Haydi aslanlar, korkmayın, önünüzde ne olduğunu ben de bilmiyorum, tanrı sizi korur” mu dedi acaba?
Bugün biz bu büyük okyanusun, hiç değilse kıyılarını, Henry’nin öğretim kadrosundan biraz daha fazla biliyorsak da tüm okyanuslar hakkında ne kadar bilgimiz olduğu malum. Yunan mitolojisindeki ismiyle “Sea of Atlas (Atlas’ın Denizi)”, bu okyanusta dolaşan yatçılar arasında ise “big pond (büyük havuz)” diye anılan Atlas Okyanusu, Pasifik’in ardından ikinci büyük okyanus, dünyanın yüzeyinin yaklaşık 1/5’ini kaplıyor. Batıda Kuzey ve Güney Amerika’lar ile doğuda Avrupa ve Afrika’yı ayıran okyanusun uzantısı olan denizlerinden biri olan Akdeniz’de yaşayan bizler, teknik olarak Atlas’ın okyanusundayız. “Pillars of Herküles” / Herkül’ün sütunları Cebelitarık ile Afrika’daki Cebel-i Musa arasından burnumuzu çıkardığımızda kendimizi içinde bulacağımız bu muhteşem su kitlesini biraz daha iyi tanısak iyi olur, bakarsın gelecek seyrin seni büyük havuza götürür!..
Atlantik kuzey-güney yönünde, uzunluğuna nispeten eni dar olan bir “S” şeklinde. Uzantısı olan denizler hariç 31.830.000 milkare, onları da eklediğimizde 41.100.000 milkare alan kaplıyor.
Eski ve yeni dünyanın arasındaki Atlantik’in eni, Brezilya’daki “Cape Sao Roque” ile Liberya’daki “Cape Palmas” arası 1.770 mil iken, “Cape Horn” ile “Cape of Good Hope” arası neredeyse 4.000 mil. Atlantik en büyük okyanus değilse de bir sürü “en”leri var. İki kıyısındaki kıtalardaki St. Lawrence, Mississippi, Orinoco, Amazon, Rio de la Plata, Congo, Niger, Loire, Rhine, Elbe gibi majör nehirlerden, büyük farkla en fazla suyun döküldüğü okyanus. Dünyamızın en derin ikinci noktası olan “Puerto Rico Trench” çukuru 8.380 m ile Porto Riko’nun kuzeyinde yer alıyor.
Atlantik’in kıyıları da diğer okyanuslardan değişiklik gösteriyor, Akdeniz, Karadeniz ve Baltık Denizi gibi uzantılarına ek olarak, Karayip, Mexico, St Lawrence, Hudson ve Baffin gibi büyük körfezleri var. Great Banks ve Angola açıkları en zengin balık stoklarını barındırıyor. Kuzey sınırı, genelde Arktik Okyanusu (660 30′), kabul edilirken, detaylı tarifler diğerlerine göre daha az soğuk ve tuzlu olan Norveç Denizi’ni Atlantik’e, daha soğuk ve az tuzlu Grönland Denizi’ni Arktik Okyanusu’na katıyor. Güney sınırı daha belirli; Afrika’nın en güney ucu olan “Cape Agulhas”tan Güney Amerika’nın en güney burnu “Cape Horn”a bir çizgi çek. Devamı KAsım 2019 sayımızda..
tropical hurricane approaching the USA.Elements of this image are furnished by NASA.
Bilinmeyen değil ama gidilmeyen mavi yolculuk rotalarından biri Mandalya Körfezi’nde, Gündoğan ile Kıyıkışlacık arasıdır. Gelin, Fırtına Kuşu ile Gündoğan Balıkçı Barınağı’ndan palamar çözüp bu rotada seyre çıkalım.
Başlık tuhaf oldu ama durumu bundan daha iyi anlatan bir tanımlama bulamadım. Mavi yolculuk dendiğinde aklınıza hemen Gökova geliyor değil mi? Haklısınız. Biraz daha hayali geniş olanlarınız, Fethiye Körfezi’ni; daha da ileri gitmeye niyetli olanlarınız nihayet Kaş’a kadar olan Ege kıyılarını düşünür, biliyorum. Onlar da haksız değiller. Daha birkaç ay önce bunun nedenlerini anlatan bir kitap hakkında bir alay laf ettim (Bkz. YACHT Türkiye, Ağustos 2019). Şimdi, bilinmeyen değil ama gidilmeyen bir mavi yolculuk rotasından söz etmenin tam zamanıdır.
Bugün “Güllük Körfezi” dediğimiz “Mandalya Körfezi”, Bodrum Yarımadası’nın yıldızında, poyraza doğru uzanan geniş körfezdir. Lodosunda Yalıkavak Koyu; poyrazında Asin Körfezi; yıldızında Didim vardır. Yalıkavak-Kızıl Burun ile Didim-Tek Ağaç Burnu arasında çekilen çizginin doğusunda kalır. İşte gidilmeyen mavi yolculuk rotalarından biri bu körfezde, Gündoğan ile Kıyıkışlacık arasıdır. Gelin, Fırtına Kuşu ile Gündoğan Balıkçı Barınağı’ndan palamar çözüp bu rotada seyre çıkalım. Bakalım neler göreceğiz? Gündoğan, eski adıyla Farilya’dan başlayalım.
MAVİ BAYRAĞINI YİTİREN KOY
Gündoğan Koyu, Bodrum Yarımadası’nın en güzel, oldukça uzun ve geniş olmasına karşın da en korunaklı koyudur. Etrafındaki tepelerle önündeki Fener ve Tavşan adaları hemen bütün rüzgârları keser. Poyrazın çok sert estiği günlerde bile koyun karayel yönü öylesine sakindir ki, buraya “Akvaryum” derler. Ceza iken kiraya dönüşmüş ecr-i misil ödedikleri için yıkılmayan iskeleler yapılıncaya kadar burada demirlemek, gecelemek çok keyifliydi.
Gündoğan özellikle yaz aylarında, lüks yatlara bedava marina olarak hizmet vermektedir ki, aylarca yerinden kalkmayan ve Sahil Güvenlik tarafından da görmezden gelinen bu tekneler ve usulsüz yapılaşma-otelleşmenin yarattığı kirlilik yüzünden koyun mavi bayrağı bile geri alınmıştır. Yine de demir koyulup, birkaç gün kalınacak güzellikte bir koy olmaya devam ediyor.
Ayrıca Gündoğan, akşamları tekneden çıkıp keyifle vakit geçirilecek bir yerdir. Kazıklanmadan taze deniz balığı yemek istiyorsanız başta Deniz Balıkçılık olmak üzere, Akbalık, Kaana ve Gıyı restoranları size uyar. Midyeci Şehmus’u da unutmayın. Yemekten sonra Bitez Dondurmacısı’na uğrayıp, bal badem/cappuccino yemenizi öneririm. Gündoğan’da mutlaka gitmeniz gereken yer ise Balıkçılar Kahvesi’dir. Yaz-kış burada oturup, bir çay veya acı kahve içip dostlarla laflarken koyun havaya göre değişen renklerini izlemenin keyfine doyum olmaz.
Hayat Mecmuası özelindeki keşif dalışlarımızda gördük ki, tarih ve arkeoloji konusunda entelektüel birikimi olan dergi ekibi sayfalarını ilk andan itibaren sürekli olarak sualtı arkeolojisine açmış. İşte bu nedenle Kasım sayımızda da Hayat Mecmuası’ndaki keşif dalışımıza devam ediyoruz.
Ekim sayımızda sualtı arkeolojisinin Türk basınındaki izlerini takip etmek için Hayat Mecmuası arşivlerinde aynı 1960’lardaki genç arkeologlar gibi özel bir keşif dalışı gerçekleştirmiş, sayfalar arasında Anadolu kıyılarında başlayan bilimin izlerini takip etmiştik. Bu sularda başlayan, yine bu sularda hayat bulan; bulduğu eksik parçalarla tarih yapbozunu tamamlayan sualtı arkeolojisinin kıvılcımını yakan kişi, gazeteci Peter Throckmorton imzasını taşıyan dört sayılık yazı dizisi ile dünyanın en eski batığına giden yolu keşfetmiştik. Sualtı arkeolojisini dünyada başlatan kişi olarak kabul edilen Prof. George F. Bass ile sohbetlerimiz sırasında çok uzun bir süre basının ve bilim çevrelerinin yaptıkları işi anlamadıklarını; dolayısıyla da sualtı arkeolojisinin ciddiye alınmadığını anlatmıştı. Hayat Mecmuası özelindeki keşif dalışlarımızda gördük ki, tarih ve arkeoloji konusunda entelektüel birikimi olan dergi ekibi sayfalarını ilk andan itibaren sürekli olarak sualtı arkeolojisine açmış. İşte bu nedenle Kasım sayımızda da Hayat Mecmuası’ndaki keşif dalışımıza devam ediyoruz. 4 Haziran 1964 tarihli Hayat Mecmuası’nda sualtı arkeolojisinin başlamasına neden olan ilk keşif dalışlarında yer alan Mustafa Kapkın’ın imzası var. “Daha Derinlere Doğru” başlığıyla kaleme aldığı yazıda 1959 yılında başlayan ilk keşif dalışlarının ve 1960’da başlayan arkeolojik kazıların ardından alınan yolu çok naif bir dille okurlara aktarıyor.
1963’TE BODRUM’A DENİZ YOLUYLA GELENLER
Bodrum Kalesi içinde kurulacak müzeden heyecanla bahseden Kapkın “Ege’nin güzel kasabası Bodrum bu sayede dünya çapında bir şöhrete erişecek” cümlesiyle müze ve Bodrum için heyecanını okurlara aktarmış. Özelikle Türkiye’nin o yıllarda içinde bulunduğu ekonomik çıkmaz için kurtarıcı olarak görülen turizmin altı çizilmiş. Dikkat çeken bir başka nokta ise turistlerin Bodrum ziyaretinde ilgilerini çekecek en önemli unsurun arkeoloji ve suyun derinliklerinden çıkarılan eserlerin olduğu görüşü. Kapkın “Suyun altındaki eserlerin arkeologlar tarafından çıkarılması Türkiye’ye gelen turist sayısını daha da artıracaktır!” tespitinde bulunuyor. Bodrum’a gelen turist sayısı ile ilgili verdiği bir bilgi notu ise oldukça ilgi çekici: “1963 yılı içinde yalnız deniz yolu ile gelenlerin resmi sayısı 12.000’den fazladır.” Bu sayının nedeni olarak da yeni yeni şekillenen Bodrum Müzesi’ni ve dünyanın en eski batığı olarak bilinen Gelidonya batığından çıkarılan eserleri göstermektedir. Yazının ikinci yarısında ise dalgıçların inemediği derinliklerde bulunan arkeolojik eserlerin çıkarılmasına yönelik yeni çalışmaların altı çizilmiş. “Sünger avlayan kangava teknelerinin ağlarında, derin sulardan çıkan müstesna eserler gözlerimizin önünden gitmiyordu. Bronz Demether, Afrikalı Genç ve daha bir çoğu… Hepsi derin sulardan geliyordu. Derin sular… İnsanın sırtına tüpü takıp dalamayacağı, formalı dalgıcın inemeyeceği derin sular, kim bilir ne hazineleri saklamaktaydı… Nihayet, Pensilvanya Üniversitesi, Sualtı Araştırma Grubu Başkanı George F. Bass yorucu uğraşlardan sonra memleketimizdeki zengin ve ilimsever müesseselerden yeteri kadar maddi yardım temin etmeye muvaffak oldu. Derhal Milli Eğitim Bakanlığı Eski Eserler Umum Müdürlüğü’ne müracaat ederek projesini izah etti. Hususi suretle inşa edilecek olan ve 800 bin TL değerindeki iki kişilik bir denizaltı 200 metre civarına kadar, inip projektörleri ile dibi araştıracak.”Mustafa Kapkın sualtı araştırma ekibinin gelişen teknoloji ile denizin derinliklerine inmeyi hayal ettiği denizaltıyı okurlara duyuruyor ve yazısına şöyle bir not düşüyor: “İnsanoğlu fezanın sırrını çözmeye çalışadursun, okyanus derinliğinde de araştırmalarına devam ediyor.” Hayat Mecmuası’nın 3 Nisan 1969 tarihli sayısında derginin sualtı arkeolojisine verdiği değer bir kez daha görülüyor. Kapakta yer alan ilk başlık “Sovyet-Çin Savaşı Olursa”, ikinci başlık ise “Hayat’ın büyük sualtı röportajı: Bodrum’da, Batık Peşinde”. Özellikle Mart 1969’da iki devlet arasında başlayan ciddi çatışmalar düşünüldüğünde derginin aynı kapakta sualtı arkeolojisine yer vermesi oldukça dikkat çekici.
“Kayıp Batık Peşinde Geçen Günler” başlıklı yazıda Türkiye’nin önemli arkeologlarından ve Bodrum Sualtı Arkeolojisi Müzesi’nin eski müdürü, o yıllarda genç bir arkeolog olan Oğuz Alpözen ile yapılan söyleşiye yer verilmiş. Alt başlıkta ise “Bodrum’da Pensilvanya Üniversitesi yetkililerinin de katıldığı araştırmalarda bulunan Oğuz Alpözen mavi derinliklerdeki heyecanlı macerasını, kendi ağzından okuyacak, mahallinde çekilmiş renkli fotoğraflarla siz de takip edeceksiniz” diyerek derginin fotoğrafa verdiği önem vurgulanmış.
SUALTINDAN ÇIKAN 1300 YILLIK ŞARAP
Oğuz Alpözen’in yıllar sonra okuduğumuz yazı ve kitaplarındaki renkli kalemi bu yazıda da kendini gösteriyor. Alpözen, Yassıada’da yapılan sualtı kazısında Bizans Dönemi’ne ait bir batıktan çıkarılan şarabın öyküsünü okurlara tüm heyecanıyla aktarıyor. (Şarap antik çağda amforalarla taşınmaktaydı.)
“Amforanın ağızındaki tıkacı büyük ümitlerle açtık. Fakat içinden tahmin ettiğimin aksine, ancak pestile dönmüş bir takım garip parçalar çıktı. Ekip arkadaşımız Eric su dolu bir kabın içine parçalardan birini tutup attı. Parçalar erimemişti. Bu defa suyu ısıtarak aynı ameliyeyi tekrarladık. Sonunda su dolu kabın içinde yakut renkli bir sıvı elde ettik. Fakat kimse sıvının tadına bakmaya yanaşmıyordu. Acaba bir yudum alsak zehirlenir miydik? Nihayet içimizden en cesur olarak Eric çıktı. Dilini ucunu bir bardağa koyduğu yakut renkli sıvıya değdirdi. Bir daha, bir daha tattı ve bağırdı: Harika bir şarap!” Alpözen dalış nedeniyle oldukça disiplinli olmak zorunda oldukları ve bu nedenle içki içilmesinin yasak olduğu kazıda ilk defa içki yasağının bozulduğunu, bu yasağı Bizanslı kaptanın 1300 yıllık şarabından içerek bozduklarını muzip bir dille okurla paylaşır. Arşipel’in rengi Halikarnas Balıkçısı’nın belirttiği mavi midir? Yoksa Homeros’un belirttiği gibi şarap rengi midir? Alpözen’in hikâyesinde suyun altında bekleyen şarap 1300 yılın ardından yine Arşipel’de mavi ile buluşuyor. O halde bu suların iki rengi olmalı: Bir ölçü Homeros, bir tutam Balıkçı.
Antik Çağ’dan günümüze, Arşipel’e renk katan tüm ruhlara, onda yelken açan tüm denizcilere selam olsun. ☸
